دانشگاه اسلامی ننگرهار؛ سرمایهگذاری عربستان، سنگاندازی شورشیان
- نویسنده, اسماعیل شهامت
- شغل, بیبیسی - افغانستان
کار ساختمانی سومین دانشگاه بزرگ اسلامی جهان در ننگرهار در شرق افغانستان جریان دارد. عربستان تمویلکننده اصلی این پروژه ۵۰۰ میلیون دلاری است. طالبان و گروه موسوم به دولت اسلامی، داعش، در منطقهای که این دانشگاه ساخته میشود، حضور دارند. در مدت کوتاه از آغاز کار این پروژه، سه کارگر آن ربوده شدهاند.
تهداب ساختمان "دانشگاه بین المللی اسلامی" در فاصله ۱۵ کیلومتری از مرکز شهر جلال آباد و در مجاورت شهرک نیمهکاره غازی امانالله خان گذاشته شده است. این پروژهای ۵۰۰ میلیون دلاری در مساحت ۱۶۰ هکتار زمین، برابر با یکهزار جریب در حد فاصل ولسوالیهای "رودات" و "بتیکوت"، دو قلمرو مهم طالبان و داعش در ولایت ننگرهار قرار دارد. تنها مصرف ساخت دیوار محوطه این بنا ششصد هزار دلار تمام میشود.
گروههای شورشی مخالف دولت و مافیای زمین، هر دو، تهدیدی برای ادامه کار این مرکز اسلامی هستند. مخالفت شورشیان با تاسیسات دولتی و پروژههای مورد حمایت دولت دلیل اصلی سنگاندازی این گروهها در کار این پروژه است. برای مافیای زمین، بهرهبرداری از ضعف حاکمیت دولت در این مناطق بهانهای برای باجگیری است.
حضرت خان خاکسار، ولسوال رودات در گفتوگو با بیبیسی اذعان کرد که تا اینجای کار، مافیای زمین یک گام جلوتر بوده است: "اطلاعاتی که به دست ما رسیده، نشان میدهد که در آدمربایی و اختطاف کارگران ما مافیای زمین دست دارد. آنها به طالبان پول داده بودند. این کارگران ۱۳ روز در چنگ آدمربایان بودند. ما با بزرگان محل در تماس شدیم و هیاتی را نزد طالبان فرستادیم. ولسوال خودخوانده آنها دست داشتن در اختطاف کارگران را رد کرد."
بیشتر بخوانید:
برای تیم بیبیسی رفتن به این منطقه یک ریسک بود. سایه حضور طالبان در ولسوالی رودات سنگینتر از دولت است. در سفر به این ولسوالی، آقای خاکسار گروهی از محافظانش را با ما همراه کرد. زمینی که ساختمان دانشگاه اسلامی بنا میشود برخلاف تصور با شهرک غازی امان الله خان فاصله زیادی دارد. باید از دل دشتهای بی سر و ته عبور کنید تا به محل احداث دانشگاه برسید. سه پایگاه امنیتی، امنیت این مسیر را تامین میکنند. تهدیدهای امنیتی علاوه بر اینکه کار تدارکات این پروژه را با مشکل روبرو ساخته، آرامش خاطر کارگران آن را هم از آنها گرفته است.
سید آقا، کارگر حدود سیوپنجاله از مناطق شمال افغانستان است. هنگام صحبت با ما ترس و دلهره در سیمایش دیده میشد. او گفت که دارند با سر شان بازی میکنند: "حدود یکماه پیش سه همکار ما را ربودند. ۱۲ روز پیششان بود، بعد رهایشان کردند."
وقتی میپرسم نمیترسید که اینجا کار میکنید؟ می گوید: "ترس میخوریم، اما مجبور هستیم که اینجا کار میکنیم. مجبور نباشیم، اینجا چه میکنیم؟"
آقای خاکسار میگوید پس از شروع کار پروژه، عدهای پیدا شده و بر بخشهایی از زمین دانشگاه ادعای مالکیت کردند. آنطوری که دیده میشد برخی اقدام به زراعت هم کردهند. این تهدیدها از سوی شورشیان باشد یا مافیای زمین، اگر این پروژه به سر برسد، تبدیل به شهرک بزرگی خواهد شد که برای هزاران نفر از اهالی منطقه شغل ایجاد خواهد کرد. هرچند هر جای ننگرهار زیباست، جایی که دانشگاه ساخته میشود، چشمانداز زیباتری دارد.
باغهای بزرگ و سرسبز زیتون از بلندیهای مشرف بر زمین دانشگاه خودنمایی میکنند و جاده کابل-تورخم هم از پایین آن میگذرد. از آقای خاکسار پرسیدم آیا درباره فرصتهای بالقوهای که ساخت این دانشگاه بزرگ دارد، با اهالی محل صحبت کردهاند؟ او گفت تفهیم این مساله کار دشواری است، آنهم برای مردمی که حسابی از فردایشان ندارند. زمین دانشگاه را با فاصله نه چندان دور، روستاهای کوچک احاطه کرده است. برخی از ساکنان این دهکدهها در این پروژه کار میکنند و از ظاهرشان پیدا بود که نمیخواهند این فرصت کاری را از دست بدهند.
به هر صورت، این پروژهای است که مقامهای محلی میگویند هزینۀ آنرا کشورهای اسلامی میپردازند. بانک اسلامی، بانک بینالمللی توسعه و ترمیم و دانشگاه مالزی، در این راستا پیشگام شدهاند.
ببرک میاخیل، رئیس دانشگاه ننگرهار به ما گفت که قرار است در یک نشست بزرگ رهبران کشورهای اسلامی مساله مصارف این دانشگاه مطرح و صندوقی برای جمع آوری آن ایجاد شود. اما بسیاری، این پروژه را متعلق به عربستان و آن را بخشی از بازی بزرگ آن کشور در منطقه توصیف میکنند.
حفیظ منصور، نمایندۀ مجلس میگوید دولت باید مانع این بازیها شود: "هر کشوری که ساختمانی برای ما میسازد قطعا شرطش این نخواهد بود که فکرش را هم برای ما آنها بدهند. در قسمت درسهایی که قرار است اینجا داده شود، باید دانشمندان افغانستان و وزارت تحصیلات عالی دست به کار شوند و آنرا تنظیم کنند."
افغانستان قرنها عرصهای برای جنگهای نیابتی بوده است. از قدرتهای بزرگ جهانی گرفته تا کشورهای همسایه به نحوی در افغانستان چنگ و دندان نشان دادهاند. جنگ تاریخی هند و پاکستان در منطقه کشمیر، حالا به باور بسیاری به جنگ نیابتی این دو کشور در افغانستان تبدیل شده است. حضور پررنگ ایران در معادلات خاورمیانه به خصوص عراق و سوریه، گفته میشود که عربستان را دستپاچه کرده است.
در حالی که افغانستان همیشه در حوزه نفوذ ایران بوده است، عربستان آگاه از ظرفیتهای موجود در افغانستان، سالهاست که خود را درگیر مسایل این کشور کرده است. اما تا اینجا دست ایران در افغانستان درازتر بوده است. تهران با استفاده از ابزار مذهب و حتی ملیت چه در جریان جنگهای مجاهدین در کابل و چه پس از آن در قالب فعالیتهای مذهبی، سعی کرده است فراتر از روابط رسمی، دامنه نفوذ خود در افغانستان را وسعت بخشد.
مدرسه بزرگ خاتمالنبیین در قلب پایتخت که توسط آیتالله آصف محسنی اداره میشود، نمادی از نفوذ ایران در افغانستان توصیف میشود؛ هرچند مدیریت این مدرسه این موضوع را نمیپذیرند. از طرف دیگر، ساخت دانشگاه بین المللی اسلامی در ننگرهار، تلاشی از سوی عربستان برای مهار این نفوذ خوانده میشود.
ببرک میاخیل، رئیس دانشگاه ننگرهار میگوید این پروژه زمینهای برای رشد وهابیگری و افراط گرایی دینی نخواهد بود: "دانشگاهی که در ننگرهار تاسیس میشود بسیار به سطحی عالی خواهد بود. در این دانشگاه حرف مذهب و گرایشهای دیگر مطرح نخواهد بود. به طور مثال نصاب درسی که برای آن ساخته میشود استندرد و معیاری به سطح جهانی است. هیچ کشوری نمیتواند نظرش را در آنجا بگنجاند."
نسل جوان کشور آگاه از نیت کشورهای صاحبنفوذ، ایجاد چنین نهادهای بزرگ آموزشی را به فال نیک میگیرند که سبب میشود کسانی که به دنبال ادامه تحصیل هستند، ناچار نشوند با هزینههای بسیار، به خارج از افغانستان بروند.
این دانشگاه ظرفیت ده هزار دانشجو را خواهد داشت و بنای آن در پانزده سال تکمیل خواهد شد. گفته میشود تدریس در این دانشگاه به زبان عربی خواهد بود و دانشجویانی از افغانستان و جهان تا درجه دکترا در آن پذیرفته میشوند.
