جشنواره بین‌المللی فیلم زنان هرات از معدود اتفاقات سینمایی افغانستان

هنوز هم درد جنگ و خطر ناامنی تا مغز استخوان مردم افغانستان نفوذ دارد. در یک چنین فضای خبر از راه رسیدن جشنواره فیلم اتفاق خوبیست، نه تنها برای من بلکه برای خیلی‌ها و بهانه‌ای خوب‌تر برای علاقمندان سینما و فیلم، در بین نسل جدید افغانها که به دور از سنت‌های دست و پا گیر و مشکلات روزمره این روزهای شهر کابل به دنبال یکدیگرند.

چهارمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم زنان هرات بر خلاف روال هر سال، امسال برای اولین بار از هرات به کابل آمد تا دل شیفتگان و علاقمندان خود را بیش از پیش به وجد آورد. این جشنواره تنها اتفاق سینمایی مهم افغانستان است که همه ساله در هرات به کمک آرمان شهر و خانه فیلم رویا و افغان فیلم برگزار می‌شد.

امسال جشنواره در باغ بابر، قصر ملکه، برگزارشد. در فضای زیبا و رویایی که در و دیوارش هزاران قصه دارد. ازعشق و دلدادگی‌های مردم شهرش. اکنون این مکان تاریخی دوباره زیبایی‌هایش را به رخ می‌کشد.

جشنواره امسال مهمانان شناخته شده‌ای را با خود به همراه آورد. گرمای خاصی را هم به جشنواره و هم به علاقمندانش بخشید.

مهناز افشار و فاطمه معتمد آریا از بازیگران شناخته شده سینمای ایران در کنار خانم رخشان بنی اعتماد از کارگردانان خوب ایران، سازنده فیلم "زیر پوست شهر" برای اولین بار مسافران شهر کابل، پایتخت افغانستان بودند. به خاطر هم زبان بودن و زندگی بسیاری از افغانها در ایران این بازیگران برای بسیاری از افغانها شناخته شده هستند.

با برگزاری این جشنواره در کابل تب فیلم دیدن و حرف در مورد فیلم و سینما زدن برای شبی در دل هر دختر و پسر شهر زنده می‌شود، گویا که می‌شود در مورد چیزهای زیباتری هم سخن گفت و به آن دل بست و خندید.

با توجه به اینکه جشنواره به خاطر مسائل امنیتی از آمدن مهمانان خود تبلیغات نکرده بود، بسیاری‌ها از حضور مهمانان ایرانی مطلع نبودند اما استقبال علاقمندان از این بازیگران به خصوص مهناز افشار بی‌سابقه بود و برای بسیاری از دختران و پسرانی که برای اولین بار هنر پیشه مورد علاقه خود را از نزدیک می‌دیدند، شبی بود به یاد ماندنی و بازار سلفی گرفتن نیز داغ داغ بود.

فضای ایجاد شده در جشنواره فضای خوبی بود، گویا لحظه‌ای همه ترس از ناامنی را فراموش کردند. داورانی از کشورهای مختلف همراه با یک داور از افغانستان، داوری این دوره از فیلم‌ها را بر عهده داشتند. فیلم‌ها همراه با حضور سازندگانش نمایش داده شد.

پس از ختم هر فیلم سازندگان در مورد فیلمش توضیح دادند، سپس توسط تماشاگرانش مورد نقد و تحلیل قرار گرفت. نمایش فیلم "روسری آبی" از ساخته‌های رخشان بنی اعتماد فیلم‌ساز ایرانی با حضور داشت خود او نمایش داده شد اما به خاطر مشکلات فنی از نمایش بازماند که ناراحتی عده‌ای را به دنبال داشت.

رخشان بنی اعتماد در مورد کارها و فیلم‌هایش با حاضرین به گفت‌وگو پرداخت و بسیاری از تجربیاتش را با آنان شریک ساخت.

در زمان برگزاری جشنواره درمحفلی در "افغان فیلم" تنها نهاد دولتی فیلم افغانستان، همه مهمانان و سینماگران شرکت کردند تا از نزدیک با یکدیگر در مورد وضعیت سینمای افغانستان گفت‌وگو کنند.

با همه این خوبی‌ها، جشنواره امسال در رقابت با تولیدات دیگر کشورها حرف زیادی برای گفتن نداشت. مراسم اختتامیه جشنواره که در هتل انترکانتیننتال کابل برگزار شد، با نواختن موسیقی سنتی و آواز خوانی همراه بود. از شرکت کنندگان امسال اکثر جوایز را فیلم‌های کشورهای دیگر همانند روسیه، هند، ایران و فرانسه دریافت کردند. در حالی که رقابت کردن با هر کدام یک از این کشورها بسیار سخت می‌نماید.

در بخش بهترین فیلم مستند افغانی به کارگردانی سامره رضایی و بهترین فیلم کوتاه به کارگردانی جلال روحانی، سینمای افغانستان جوایزی را به دست آورد. از بزرگان و دست اندرکاران سینما نیز در این مراسم تقدیر شد. دراختتامیه جشنواره نیز همانند افتتاحیه آن، استقبال مخاطبان از جشنواره بسیار خوب و پر رنگ بود.

هر چند که وضعیت امنیتی کشور چندان خوب به نظر نمی‌رسد. اما آرزوها و قلب‌های نسل امروز هنوز برای سینمای کشورش می‌تپد و با پشت سر گذاشتن سختی‌ها و محرومیتها و شکستن سنتهای گذشته شان در تلاش هستند برای رشد و ترقی در زمینه فیلم و سینما آستین بالا زنند تا پلی شوند برای نسل‌های آینده شان.

بسیاری‌ها به این امید جشنواره را ترک کردند تا سال دیگر نیز بتوانند در کشور باشند و با شرکت در یک جشنواره دیگر زیر سقفی با هم نفس بکشند.

نگاهی به سینمای افغانستان

به بهانه جشنواره امسال بهتر است نگاهی بیندازیم به وضعیت سینما در افغانستان که حال و روز چندان خوبی ندارد. به خاطر نبود حمایت‌های دولتی، امنیت شغلی، موقعیت کاری و رقابت‌های ناسالم، بسیاری از فیلم‌سازان جوان، کشور را ترک کرده‌اند و مهاجر شده‌اند. تا شاید در کشورهای دیگر به آرزوهای دست نیافته شان دست یابند.

نبود چرخه تولید فیلم در کشور، نداشتن مکان مناسبی برای نمایش این فیلم‌ها، استقبال نه چندان گرم مخاطبان و علاقمندان به تولیدات داخلی، تعطیلی یا بسته شدن بسیاری از سالن‌های سینما را در طول چند سال اخیر به دنبال داشته‌است.

در کنار تمام این مشکلات علاقمندی برای تولید و ساخت فیلم در بین نسل جدید و جوانتر هنوز در حال رشد است. تلاش ساخت فیلم‌هایی با موضوعات و پیام‌های جهانی تر که می‌توان به عنوان امیدهای آینده سینمای افغانستان به آنها نگاه کرد.

سینما یک صنعت فرهنگی است، صنعتی که از بیرون مرزها به داخل فرهنگ این کشور آمده‌است. سواد و دانش خاص خود را می‌خواهد. این فرهنگ سازی و پذیرش آن در بین نسل جوانتر فیلم سازان افغان بیشتر است و آنها هستند که بیشتر و بهتر از قبل در حال آموختن و فراگیری این هنر هستند. در حالی که نسل گذشته تر آنها هنوز نتوانسته‌اند خود را با چنین فرهنگی عیار کنند. به خاطر تولید بسیار پایین فیلم‌های افغانی بسیاری از افغانها با سینما و فیلم ساختن بیگانه‌اند و تعریفشان از فیلم و سینما همان فیلم‌های هالیوود و بالیوود است.

در حالی که افغانستان بیشترین شبکه‌های تلویزونی و رسانه‌ای را با توجه به همسایگان خود داراست، اما به خاطر کمبود نیروهای فنی و حرفه‌ای و نبود توانمندی، خلاقیت در این نیروها و وابسته بودن آنها به احزاب و شخصیت‌های سیاسی نتوانسته‌اند تولیدات قابل توجهی داشته باشند. تولیدات این شبکه‌ها قابل مقایسه با تولیدات کشورهای همسایه افغانستان هم نیست.

علاقمندان به سینما را می‌توان بیشتر در همین جشنواره‌ها و نمایش فیلمها جستجو کرد و آنها را شناخت و کارهایشان را دنبال کرد. اکثر آنها جوان هستند و نسل بعد از جنگ یا متولد کشورهای دیگر و حتی بزرگ شده آنجا. به نظر می‌رسد که درک بهتری از دنیای پیرامونشان دارند.

در جشنواره امسال حضور این نسل از افغانها برجسته و پر رنگ بود و استقبال آنها به عنوان مخاطب پر رنگ تر. اکثر آنها می‌دانند که سینما در افغانستان در چه وضعیتی است و با چه مشکلاتی روبرو است اما علاقه خود از بودن در جشنواره و حمایت از سینماگران کشورشان را پنهان نمی‌کنند.