دوو امریکايي چارواکو په امریکا کې د بي بي سي همکارې رسنۍ سي بي اېس نیوز ته ویلي چې د اسرائیل یو توغندی په ایران کې لګېدلی دی. د ایران دولتي خبري اژانس ایرنا په رپوټ کې ویل شوي، د پلازمېنې تهران په سویل کې د امام خمیني هوايي ډګر لپاره لږ تر لږه د جمعې ورځې تر لس نیمو بجو پورې الوتنې لغو شوې. د ایران دولتي (ای ار ای بي) ټلویزیون بیا د برید رپوټونه بې اهمیته بللي. په دې اړه شېبه په شېبه تازه مالومات زموږ پر پاڼه ولولئ.
هغسې چې مخکې رپوټونو کې وویل شول، داسې ښکاري چې په عراق کې د جمعې پر شپه د حشد شعبي ځواکونو پر یوه مرکز برید شوی.
تازه د امریکا متحدو ایالتونو د پوځي قوماندانۍ مرکز سنتکام، په یوه اعلامیه کې له دې برید سره هر ډول تړاو رد کړی دی. د سنتکام په اعلامیه کې ویل شوي دي: ''موږ ته داسې رپوټونه رسېدلي چې ښيي د امریکا متحدو ایالتونو نن په عراق کې هوايي برید کړی دی. دا رپوټونه سم نه دي. امریکا متحدو ایالتونو نن په عراق کې هېڅ برید نه دی کړی.''
په عراق کې ځايي رسنۍ وايي، د پلازمېنې بغداد سویل ته په بابل سیمه کې یوه چاودنه شوې ده. رویټرز خبري اژانس د عراقي ملېشه ځواکونو او دوو امنیتي سرچینو له قوله لیکي چې د 'حشد الشعبي' نومي ځواکونو په یوه مرکز کې چاودنه شوې.
دوو سرچینو رویټرز ته ویلي، چې چاودنه د یوه نامعلوم هوايي ګوزار له کبله رامنځته شوې، چې د جمعې په شپه ناوخته شوې.
د ولسي ملېشو دوو سرچینو په خبره په دې چاودنه کې د سر زیان نه دی اوښتی، خو مالي زیان یې اړولی دی. د ایران پلوه ملېشه ځواک خبري چېنل صابرین نیوز په رپوټ کې ویل شوي، په بابل سیمه کې پر کالسو مرکز برید شوی دی.
دا رپوټ هم وايي، په دې چاودنه کې د سر زیان نه دی اوښتی.
کالسو سکندریه ته نژدې او د بغدا په سویل کې ۵۰ کیلومتره لېرې موقعیت لري. عراقي چارواکو تر اوسه رسماً په دې هکله څه نه دي ویلي.
له دې مخکې د تسنیم خبري شبکې په رپوټ کې د 'عراق اسلامي مقاومت' له قوله ویل شوي وو، چې دې ځواکونو د اسرائیلي ځواکونو 'عوبدا' مرکز په نښه کړی.
'د عراق اسلامي مقاومت' نوم د کتائب حزبالله، نجبا او کتائب سید الشهدا د شیعه ملېشه ځواکونو لپاره کارول کېږي، چې په عراق او سوریه کې پر امریکايي پوځي اډو د بریدونو مخینه لري. د دې ډلو د یو ځای کولو هدف دا بلل کېږي، چې واشنګټن و نه شي کولای د بریدونو مسوولیت پر یوه ډله واچوي.
د عکس سرچینه، Sabereen News
سپینې ماڼۍ پر ایران د اسرائيل د برید او په دې اړه له څه ویلو ډډه کړې چې ګواکې امریکا له وړاندې خبره وه چې اسرائيل پر ایران برید کوي.
د سپينې ماڼۍ د رسنیو مسئولې کارين جين-پيیر څو شېبې مخکې په یوه خبري غونډه کې پیل په همدې خبره وکړ چې د منځني ختيځ اړوند رپوټونو په اړه "نظر نه ورکوي"
هغې د انټوني بلېنکن نننیو څرګندونو ته په اشارې سره وویل چې د ښاغلي بلېنکن پام د تاوتریخوالي پر کمولو ورټول دی او په وینا یې، امریکا په هېڅ برید کې ښکېله نه ده.
یوه خبریال ترې وپوښتل چې ولې پر ایران د اسرائيل د برید په اړه نظر نه ورکوي، نو اغلې پيیر یې په ځواب کې وویل، "نه غواړي په دې اړه د شته رپوټونو په اړه خبرې او اټکلونه وکړي"
خبریال ټينګار وکړ چې د جوبایډن ادارې په دې کچه چوپتیا ورته "نوې" ده او اغلې پيير یې وپوښتله چې ایا دا د تاوتریخوالي کمول د امریکا د ستراتېژۍ برخه ده که څنګه؟
نو د سپينې ماڼۍ د مطبوعاتو دې مسئولې ورته وویل چې په دې اړه څه ویلو ته نه لري. خو دومره یې وویل چې د امریکا متحده ایالات نه غواړي تاوتریخوالی زیات شي.
د عکس سرچینه، Reuters
د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې مشر رافایل ګروسي ایران کې پر اټومي تاسیاستو د بریدونو په تړاو د نړۍ هېوادونو ته خبرداری ورکړی دی.
د ایران اصفهان هغه سیمه ده چې تازه د اسرائيل په بریدونو کې په نښه شوې او تر ډېره د ایران اټومي زېرمې همدلته دي.
رافایل ګروسي د بيبيسي-۴راډيو په یوه خپرونه کې وویل، وروسته له هغه یې "فکر ارام شو" چې خبر شو په دغو بریدونو کې د ایران اټومي تاسیساتو ته زیان نه دی اوښتی.
ښاغلیګروسي همدا راز ویلي چې همکارانو یې "ټوله شپه په ویښه تېره کړه او وضعیت یې څاره"
د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې دغه مشر زیاته کړې، د ایران پر اټومي تاسیساتو برید به "بوږنوونکی ګام وي " او د ده په وینا، ډاډه نه دی چې دا کار به څومره "اغېزمن" ثابت شي، په داسې حال کې چېایران دغه زېرمې تر ځمکې لاندې جوړې کړې دي.
ښاغليګروسي ویلي، "نن سبا په نړۍ کې د اټومي زېرمو په نښه کولو مسئله راپورته کېږي" چې د ده په باور "په بشپړ ډول د افسوس وړ ده"
د افغانستان د ملي مصالحې عالي شورا مخکیني رییس ډاکتر عبدالله ایران کې د اسرائیل برید غندلی دی. هغه د اېکس خواله رسنۍ په یوه پیغام کې "د فلسطین د مظلومو خلکو پر وړاندې د اسرائیل سیاستونه، په غزه کې د هغوی وژل او سوریه کې د ایران اسلامي جمهوریت پر ډیپلوماتیک ماموریت برید" سیمه کې د دغه کړکیچ اصلي لامل بللی دی.
ښاغلي عبدالله لیکلي چې "اسرائیل په غزه کې له خپلو جنایتونو د نړۍ د عامه افکارو د پام اړولو او په کور دننه د مخالفینو خاموشه کولو په خاطر پر دغه غیر مسوولانه عمل لاس پورې کړی دی."
نوموړي زیاته کړې: "د ايران اسلامي جمهوريت پر خاوره هر ډول برید او تيری سيمه لا زيات کړکېچ او جګړو ته ور ټېل وهي، او اوسنی کړکېچ او سيمه یيزه او نړيوال بې ثباتي لا زیاتوي".
د افغانستان د ملي پخلاینې عالي شورا مخکیني مشر دا څرګندونې داسې مهال مخ ته راغلي چې ایران تر اوسه په اصفهان کې د اسرائیل د تېرې شپې برید رسمآ نه دی تایید کړی او اسرائیل هم په دې تړاو څه نه دي ویلي.
ډاکتر عبدالله ټینګار کړی چې د ایران او اسرائیل ترمنځ روان او نور سیمه ییز کړکېچونه باید له سوله ییزو او دیپلوماتیکو لارو هوار شي.
دې لیکنه کې له social media راخیستل شوي مواد شته. له ښودلو وړاندې یې ستاسې اجازه پکار ده، ځکه ښایيکوکیز یا بله تکنالوژي پکې کارول شوې وي. کولی شئ له اجازې مخکې د social media site پالیسي ولولئ. د دې لپاره غوښتنه ومنئ او مخکې لاړ شئ
د پوسټ X پای
د عکس سرچینه، Reuters
سلګونو کسانو د ایران پلازمېنه تهران او څو نورو ښارونو کې نن د جمعې تر لمانځه وروسته د اسرائیل خلاف لاریونونه کړي دي.
دوی د ایران، فلسطين او د لبنان د حزبالله غورځنګ بیرغونه پورته کړي وو او د اسرائیل خلاف یې شعارونه ورکول.
ځینو لاریونوالو د ایران د مذهبي مشر ایتالله علي خامنهای او همدا راز د ایران د اسلامي انقلاب د مشر روحالله خمیني انځورونه هم لېږدول.
د عکس سرچینه، Reuters
د عکس سرچینه، Reuters
اسرائیلي رسنۍ دغه هېواد کې د پوځي سرچینو په حواله وايي چې اصفهان کې د نن جمعې سهار وختې برید "د یوه اسرائیلي جټ لخوا له لېرې د یوه اوږد واټه توغندي" په وسیله شوی.
په تل ابیب کې زموږ خبریال کسری ناجي وايي، جروسلېم پست ورځپاڼې د څو اسرائیلي سرچینو په حواله ویلي چې برید دوی کړی او د جنګي جټ لخوا توغول شوی اوږد واټنه توغندی پکې کارول شوی دی.
د ایران د پوځ مشر جنرال 'سید عبدالرحیم موسوي' له یوه ایراني تلویزیون سره اصفهان کې د چاودنې په اړه خبرې کړې دي.
هغه ویلي د تېرې شپې چاودنو غږونه د هوايي دفاع سیستم وو چې څو مشکوک شیان یې دفع کړي دي. ښاغلي موسوي خلکو ته ډاډ ورکړی چې هېڅ زیان نه دی اوښتی.
ایراني چارواکي وايي څېړنې پیل شوې او موندنې به یې له خلکو سره شریکې شي.
هممهاله د ایران پوځ د ځمکنیو ځواکونو قومندان کیومرث حیدري ګواښ کړی چې له مشکوکو الوتونکو شیانو سره به جدي چلن وشي.
د ایران د هوايي حریم د ساتنې مسوولیت د "هوايي دفاع خاتم الانبیاء قرارګاه" لري.
دې قرارګاه د ایران د هوايي دفاع سیستم د وړتیاو په وده کې مهم رول لوبولی دی.
د عکس سرچینه، EPA
د عکس سرچینه، Reuters
د امریکا له بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن د ایټالیا کاپري کې د جي-۷ ډلې د غړو هېوادونو بهرنیو چارو وزیرانو د غونډې د پای په خبري کنفرانس کې لومړی پوښتنه پر ایران د اسرائیل د تېرې شپې د برید په اړه وشوه او دا چې ایا متحد ایالتونه مخکې له مخکې له دغه برید خبر وو که څنګه.
خو ښاغلي بلېنکن د دې پوښتنې له ځوابولو ډډه وکړه چې ایا امریکا له برید خبره وه که نه.
هغه یوازې دومره وویل چې "متحد ایالتونه په هېڅ برید کې دخیل نه وو."
نورو خبریالانو هم له ښاغلي بلېنکن په دې تړاو پوښتنې وکړې، خو نوموړی یې له ځوابولو په څنګ تېر شو.
د امریکا بهرنیو چارو وزیر وویل چې د جي ۷ ډلې له بهرنیو چارو وزیرانو سره یې سیمه کې د کړکېچ پر کمېدو خبرې وکړې.
نوموړي وویل اسرائیل د یوه 'بې مخینې برید' هدف ګرځېدلي او متحدو ایالتونو پر دې موضوع تمرکز کړی چې ډاډ ترلاسه کړي چې اسرائیل د ځان دفاع کولی شي.
د عکس سرچینه، Reuters
د جرمني صدراعظم اولاف شولتز اصفهان کې اسرائیل ته د منسوب برید له رپوټونو وروسته د کړکېچ د کمېدو غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې برلین له خپلو شریکانو سره په همکارۍ د کړکېچ د زیاتېدو د مخنیوي په لټه کې دی.
هغه د جمعې پر سهار رسنیو ته ویلي "فعلآ زموږ موخه د کړکېچ مخنیوی دی او دا به مو د هڅو اصلي برخه وي. موږ له خپلو ټولو دوستانو او متحدانو سره په دې اړه خبرې کوو او له هغوی سره به په دې تړاو همکاري وکړو."
د ایټالیا بهرنیو چارو وزیر انتونیو تجاني د دغه هېواد په کاپري ښار کې د نړۍ د اوو سترو اقتصادي هېوادونو 'جي-۷' غونډې د پای په خبري کنفرانس کې د نورو موضوعاتو ترڅنګ د منځني ختیځ پر وضعیت هم خبرې وکړې.
هغه د دې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د امریکا متحدو ایالتونو پر ایران د اسرائیل د برید په اړه څه مالومات درلودل، وویل: اسرائیل په وروستیو شېبو کې امریکا حکومت ته خبر ورکړی و او دا چې واشنګټن په دغه برید کې ښکېل نه و.
ټاکلې د امریکا بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکېن هم وروسته خبري کنفرانس ته وینا ولري.
د عکس سرچینه، Reuters
لا هم روښانه نه ده چې د ایران په اصفهان کې د تېرې شپې په برید کې کوم اهداف په نښه شوي دي.
د ایران دغه مرکزي ښار له دې کبله مهم دی چې د 'اټومي ټېکنالوژۍ مرکز' او د 'یورانیمو د بډاینې نطنز بټۍ' په ګډون د ایران بېلابېل اټومي تاسیسات پکې پراته دي.
د یادونې ده چې د ایران دغه ښار پخوا هم د چاودنو او هوایي بریدونو شاهد پاتې شوی دی.
د ۲۰۲۱ اپریل کې د نطنز اټومي بټۍ په تلخونه کې چاودنه وشوه چې ګڼو سېنټرفوجونو ته پکې زیان واوښت. ایران یې پړه پر اسرائیل واچوله او اسرائیلي رسنیو هم هغه مهال دا دغه هېواد د استخباراتي ادارې 'موساد' عملیات وبلل.
اصفهان کې د شهید بابايي هوايي اډې او د توغندیو جوړولو او تولید تاسیساتو په څېر د ایران ځینې مهم پوځي مرکزونه هم شته دی.
ایران د ۲۰۲۳ کال جنورۍ کې اسرائیل تورن کړل چې ګواکې د دریو ډرونونو په وسیله یې په دغه ښار کې د 'کارخونې پر یوه کمپلېکس' برید کړی دی. تهران ویل دغه برید کم زیان اړولی دی.
د اسرائیل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو هغه مهال وویل چې هېواد یې ایران کې د "مشخصو وسلو جوړولو خلاف اقدام کوي"، خو په دغه برید کې یې نه خپله ښکېلتیا رد او نه هم تایید کړه.
دې لیکنه کې له social media راخیستل شوي مواد شته. له ښودلو وړاندې یې ستاسې اجازه پکار ده، ځکه ښایيکوکیز یا بله تکنالوژي پکې کارول شوې وي. کولی شئ له اجازې مخکې د social media site پالیسي ولولئ. د دې لپاره غوښتنه ومنئ او مخکې لاړ شئ
د پوسټ X پای
نن (جمعه) سهار وختي مهال د ایران په اصفهان کې د چاودنو غږونه اورېدل شوې دي. د خواله رسنیو ځینو کاروونکو دغه وېډیوګانې خپرې کړې چې د چاودنو غږونه په کې اورېدل کېږي. امریکايي سرچینې وايي، اسرائیلو پر ایران توغندیز برید کړی، خو ایران بیا وايي درې ډرون الوتکې یې وېشتلي او حالت "عادي" ښيي. اسرائیل تر اوسه چوپه خوله دي او په رسمي ډول یې څه نه دي ویلي، خو تېرو ورځو کې یې بیا بیا ویلي و چې د "غچ اخیستو" برید به کوي.
د عکس سرچینه، Getty Images
ایرانۍ رسنۍ او چارواکي د دغه هېواد په اصفهان او تبریز کې د اسرائیل لخوا د بریدونو اړوند رپوټونه کم اهمیته ښيي. یو شمېر ایراني چارواکي ادعا کوي چې له بهره هېڅ برید نه دی شوی او دا چې د چاودنو غږونه اصفهان کې د دوی دفاعي سیستم لخوا پر څو کوچنیو ناپېژانده شیانو د ډزو وو. له تهرانه خپرو شویو عکسونو کې هم ښکاري چې دغلته ورځنی ژوند په عادي ډول دوام لري.
د عکس سرچینه، Getty Images
د عکس سرچینه، Getty Images
د عکس سرچینه، Reuters
د اروپايي کمېسیون مشرې 'اورسولا اون ډېر لیان' له ایران، اسرائیل او د دغه هېواد له متحدانو غوښتي چې د کړکېچ له زیاتولو ډډه وکړي.
هغې نن سهار د فنلنډ د لاپنرانتا ښار هوايي ډګر کې په داسې حال کې چې د دغه هېواد لومړي وزیر 'پتروی اورپو' هم ورسره وو، خبریالانو ته وویل "په بشپړ ډول اړینه ده چې سیمه باثباته پاتې شي او ټولې خواوې له نورو اقداماتو ډډه وکړي."
تر دې مخکې د فرانسې بهرنیو چارو وزارت هم یوه اعلامیه کې له ټولو خواو غوښتي وو چې سیمه کې د کړکېچ له ډېرولو ډډه وکړي.
د عمان بهرنیو چارو وزارت یوه اعلامیه کې په "سیمه کې د اسرائیل پرله پسې بریدونه" غندلي دي.
عمان منځني ختیځ کې د یوه منځګړي په توګه هڅه کوي چې سیمه کې کړکېچونه پراخ نه شي.
د عکس سرچینه، Getty Images
د اسرائیل لخوا ایران کې د ځوابي برید د رپوټونو له خپرېدو سره هممهاله د امریکا متحدو ایالتونو د احتیاط لپاره په اسرائیل کې د خپل سفارت کارکوونکو او د هغوی د کورنیو غړو تګ راتګ او سفرونه محدود کړي دي.
د امریکا سفارت خپلو کارکوونکو ته ویلي، چې تر بلې خبراوي پورې دې د هرتزلیا، نتانیا، ایوان یهودا او همدا راز د بیت المقدس او بئرشبع په ګډون له تل ابیب بهر سیمو ته سفرونه نه کوي.
د امریکا د سفارت لخوا خپاره شوي بیان کې راغلي: "امنیتي وضعیت پیچلی دی او وروستي سیاسي وضعیت او پېښو ته په کتو په چټکۍ بدلېدای شي."
اېمبري امنيتي شرکت چې بریتانیا کې مېشت دی، وايي "په فارس خلیج او د هند سمندر لوېدیځ کې" سوداګریزو بېړو ته د احتیاط سپارښتنه شوې ده.
دا خبرداری د ایران په اصفهان ښار کې د برید له رپوټونو وروسته صادر شوی دی.
ایران تېره اوونۍ اعلان وکړ چې سمندري ځواکونو یې هرمز تنګي کې د اسرائیل یوه اړونده سوداګریزه بېړۍ نیولې.
تهران تر دغه اعلان څو ساعته وروسته پر اسرائیل د توغندیو او ډرونونو برید هم وکړ.
د عکس سرچینه، MEHR
د اسرائیل لخوا پر ایران د ځوابي برید رپوټونه داسې مهال ترلاسه شوي چې د ایران د اټومي مرکزونو د امنیت او خوندیتابه ځواک قومندان احمد حقطلب تېره ورځ ویلي وود اسرائیل له اړخه "د هر ډول ګواښ مقابلې ته چمتووالی" لري او دا چې د هېواد "اټومي مرکزونو یې خوندي دي."
ښاغلي حقطلب هممهاله دا ګواښ هم کړی وچې د ایران پر اټومي تاسیساتو د اسرائیل احتمالي برید د ایران هستهيي سیاست بدلولی شي.
هغه زیاته کړې وهچې که اسرائیل "زموږ د هېواد پر اټومي مرکزونو د برید کولو له ګواښه پر ایران د فشار راوړلو لپاره د وسیلې په توګه ګټه واخلي، نو د ایران اسلامي جمهوريت په هستهيي سیاستونو او دکتورین او پخوا له اعلام شویو ملاحظاتو د عدول بیاکتنه محتمله او د تصور وړ" ده.
د ایران د اټومي مرکزونو د امنیت او خوندیتابه قومندان ویلي، چې هېواد به یې دغه مرکزونه د دفاعي سیستمونو او ډېر پرمختللو تجهیزاتو په مټ خوندي وساتي.
ښاغلي حقطلب زیاته کړې، چې که اسرائیل د ایران په اټومي تاسیساتو برید وکړي، نو تهران به هم ورته ځوابي ګام پورته او د اسرائیل هستهيي مرکزونه په نښه کړي.
هغه ویلي، چې د اسرائیل اټومي مرکزونه یې مالوم کړي "د مشخصو اهدافو له منځه وړلو لپاره ګوته د ځواکمنو توغندیو په ماشه اېښې ده."
