اوکرایین جګړه؛ لومړی ځل ګڼ شمېر ملکي خلک له محاصره شوي ښاره ایستل شوي دي

ژوندی پوښښ

نور سعید

1. ۱۸ کب ۱۴۰۰ - ۹ مارچ ۲۰۲۲پوځي ماهرین: اوکرایین ته د پوځي الوتکو استولو په هکله د پولنډ وړاندیز امریکايي چارواکي حیران کړي

   امریکا د پولنډ هغه وړاندیز رد کړی چې وايي، غواړي د شوروي اتحاد جوړې شوې میګ – ۲۹ جنګي الوتکې په جرمني کې د امریکايي هوايي اډې له لارې اوکرایین ته واستوي.

   د امریکا دفاع وزارت ویاند جان کیربي په دې هکله وویل: ''د امریکا متحدو ایالتونو په تصرف کې د جرمني له امریکايي/ ناټو هوایي اډې په اوکرایین کې داسې فضايي حریم ته د جنګي الوتکو استول چې له روسیې سره نښتی، د ټول ناټو اتحاد لپاره د اندېښنې چاره ده.''

   د پولنډ دې وړاندیز چې د اوکرایین له لوري یې د روسیې یرغل پر وړاندې د مقاومت لپاره د جنګي الوتکو غوښتنه ترې کړې، امریکا هم له ننګونې سره مخامخ کړې.

   د پوځي چارو ماهر برینډان کیارنې بي بي سي ته په دې هکله وویل، د پولنډیانو دې غوښتنې حیران کړی دی.

   دی وايي: ''اوکراییني پيلوټان په اسانۍ سره له خپل هېواده پولنډ ته تلای شي او دا الوتکې خپل هېواد ته راوستلای شي، چې اسانه لار یې همدا ده. په اوږده مهال کې د اوکرایین په واک کې د اضافي میګ – ۲۹ الوتکو ورکول ښه خبره ده، خو موږ باید داسې خلک ولرو، چې کېني او پوه شي چې دوی پر څه ډول موضوع خبرې کوي او داسې یو پلان چمتو کړي، چې د عملي کېدو وړ وي.''

   

   د عکس سرچینه، Reuters

2. ۱۸ کب ۱۴۰۰ - ۹ مارچ ۲۰۲۲د روسیې او اوکرایین بهرنیو چارو وزیران به ترکیه کې سره وویني

   د روسیې بهرنیو چارو وزارت تایید کړي، چې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف به له خپل اوکراییني سیال دیمیترو کولیبا سره ترکیه کې وویني.

   دا د فبرورۍ پر ۲۴ مه پر اوکرایین د روسیې له یرغل وروسته لومړی ځل وي، چې د دواړو هېوادونو بهرنیو چارو وزیران خبرې کوي.

   د روسیې دولتي خبري اژانس ار ای اې په رپوټ کې د دغه هېواد بهرنیو چارو وزیرې ماریه زاخاروا له قوله ویل شوي، سرګي لاوروف به په یوه دیپلوماتیک فورم کې د ګډون لپاره انتالیا ته لاړ شي او له کولیبا سره د نوموړي 'لیدنه' همالته پلان شوې ده.

   د دې لیدنې وړاندیز د ترکیې بهرنیو چارو وزیر مولود کاوسوګلو کړی چې له پروګرام سره سم به د ده، لاوروف او کولیبا تر منځ وشي.

   تر اوسه ترلاسه شوي معلومات ښيي، چې دا لیدنه به د مارچ پر ۱۰ وشي، خو دیپلوماتیک فورم پر ۱۱ مارچ تر سره کېږي. د اوکرایین او روسیې تر منځ تر اوسه شوي مذاکرات له پاموړ پرمختګ پرته پای ته رسېدلي دي.

   

   د عکس سرچینه، Getty Images

3. ۱۸ کب ۱۴۰۰ - ۹ مارچ ۲۰۲۲وروستی, روسیې له ښارونو د ملکي خلکو وتلو لپاره بل اوربند اعلان کړ

   روسیې د هغو ښارونو ملکي اوسېدونکو وتلو لپاره یو بل بشري اوربند اعلان کړی، چې تر بریدونو لاندې دي.

   د روسيې دولتي رسنیو په رپوڼونو کې ویل شوي، دا اوربند به هم د کایېف، ماریو پول، خارکیېف او چیرینیهیېف لپاره له ځايي وخت سره سم لس بجې پیل شي او تر ماښام اووه بجې پورې به دوام وکړي.

   دا دریېم ځل دی چې مسکو ورته اوربند اعلانوي، خو له دې مخکې داسې اوربند هڅې ناکامې شوې دي.

   پرون سومې ښار کې اوکراییني چارواکو وویل لومړی ځل یې په بریالیتوب سره پنځه زره ملکي خلک له دې محاصره شوي ښاره وایستل.

   خو اوکرایین چارواکو ادعا وکړه، چې له چیرینیهیېف ښاره دا ډول هڅه ناکامه شوه، ځکه روسي پوځیانو د خلکو وتلو لارې په اوږدو کې پرلپسې ګوزارونه کول.

4. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲

   

   د عکس سرچینه، ‌BBC

5. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲اوکرايين دفاع وزارت: خارکيف ته نژدې روسی جنرال وژل شوی

   د اوکرايين د دفاع وزارت وايي، د دغه هېواد په ختيځ خارکيف ښار کې د جګړې پر مهال د روسيې د پوځ يو جګپوړی افسر وژل شوی دی.

   د اوکرايين د دفاع وزارت په وينا، د روسيې پوځ د ۴۱ لوا مشر جنرال ويتالي ګراسيموف له يو شمېر نورو روسي افسرانو سره وژل شوی. روسيې تراوسه د دغه جګبوړي پوځي د وژل کېدو په اړه څه نه دي ويلي خو که داسې وي، ويتالي ګراسیموف به د روسيې د پوځ دويم قومندان وي چې د اوکرايين په جګړه کې وژل کېږي.

   د اوکرايين دفاع وزارت په يوه بيان کې ویلي چې جنرال ګراسيموف له ۱۹۹۹ تر ۲۰۰۰ کال پورې د چيچنيا په دويمه جګړه، په سوريه کې د روسيې په پوځي عملياتو او همدارنګه په ۲۰۱۴ کال کې د کريميا د نيولو په جګړه کې هم برخه اخیستې وه.

   اوکرايين وايي تراوسه له ۱۱ زرو ډېر روسي پوځيان وژل شوي خو د روسيې د دفاع وزارت تائيد کړې چې شاوخوا ۵۰۰ کسانوژل شوي دي.

6. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲

   د اوکرایین ولسمشر ولودمير زیلینسکي وايي، پر روسيه د بندیزونه هرکلي کوي خو وايي دا کافي نه دي او بايدد اوکرایین پر سر الوتنې بندې کړل شي.

   نوموړی وايي چې د ای سي سي لخوا د جنګي جرمونو په اړه د روسیې د پلټنو پرېکړې ته هيله من دي چې پایلې به ولري.

   دی وايي په جګړه کې تر ۱۵ډېر ماشومان وژل شوي چې په وينا يې د دې ماشومانو ژوند ښايي ژغورل شوی وی.

   

   د عکس سرچینه، PA Media

7. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲بايډن: پوتین به په اوکرايين کې بريالی نشي

   د امریکا ولسمشر جوبایډن د روسيې پر تېلو او ګازو د بندیز له اعلان وروسته ويلي، ولادمير پوتين بره په اوکرايين کې بريالی نشي.

   نوموړی ومنله چې د تېلو بيې په چټکۍ سره لوړې شوې خو ويې ويل چې "دا هغه قيمت دی چې موږ يې د ازادۍ د دفاع لپاره ورکوو".

   ده له شرکتونو وغوښتل چې د تېلو بيو دې نه زياتوي.

   

   د عکس سرچینه، POOL

8. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲

   

9. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲

   د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ په وینا، د روسیې له یرغل وروسته له اوکرایینه د ولسي وګړو وتل ګران شوي دي.

   د دې سازمان یوه ویاند بي بي سي ته ویلي، ستړې شوې ښځې او ماشومان پولنډ ته د رسېدو لپاره تر ۲۴ساعتونو پورې په کتارکې ولاړ وو.

   ملګرو ملتونو نن اعلان وکړچې د جګړې له امله دوه ميليونه کسان له اوکرايين تښتېدلي دي.

   

   د عکس سرچینه، Reuters

10. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲

    

11. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲

    پر اوکرایينيو ښارونو د روسيې بمبارۍ روانې دي. داسې حال کې چې خلک په نهيلۍ د ځان ژغورلو زيار باسي.اوکرايين او روسيې د يوه بشري دالېز پر جوړولو سره سلا کړې، چې له شمالي سومي ښاره، ملکین وباسي. دغه ښار له څو ورځو راهيسې د روسيو ځواکونو له لوري تر بمبارۍ لاندې و. د روسيې دفاع وزارت وايي اوکرايين کې له نورو ښارونو هم بشري دالېزونه پرانيستل شوي، خو له کيېفه يې پخلی نه دی شوی. د بي بي سي اورلا ګوېرن دا راپور له ارپنه رالېږلی چې تر درنې بمبارۍ لاندې دی، او د روسيې پرمختګ لپاره مهم دی.

12. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲

    د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ مشر فېليپو ګرانډي ويلي، له اوکرايینه د کډوالو لومړۍ څپه کې هغه کسان دي چې يو څه "سپما او سرمايه" لري. ده وويل، ډېری په موټرو کې راځي، په ځانګړې توګه هغه کسان چې له اوکرايينه بهر خپلوان لري. دوی هلته ځي چې کورنۍ او ملګري يي وي.

    خو نوموړي خبرداری ورکړ چې که جګړه دوام وکړي، د لږې سرمايي او هغه خلک چې بهر خپلوان ونلري به هم کډه کولو ته اړه شي.

    نوموړي په دې تړاو له اروپايي هېوادونو د مرستې غوښتنه وکړه.

    

    د عکس سرچینه، EPA

13. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲ملګري ملتونه: په اوکرایین کې لږ تر لږه ۱۲۰۷ کسانو ته مرګژوبله اوښتې

    د ملګرو ملتونو تازه شمېرې ښيي چې پر اوکرایین د روسیې له یرغل وروسته ۱۲۰۷ ملکي کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده.

    د ملګرو ملتونو بشري حقونو څانګې ویانده لیز تهروسیل وايي، دې کې ۴۰۶ وژل شوي او ۸۰۱ ټپیان شوي کسان شامل دي، خو په وینا یې کېدای شي دا شمېر ډېر زیات وي.

    نوموړې وايي، ډېری کسان د هوايي بریدونو او چاودنو له کبله وژل شوي او سلګونه مېشت ځايونه ویجاړ شوي دي.

    ویل کېږي، دې کې یو وژل شوی خبریال هم شامل دی.

    ملګرو ملتونو د روسي پوځ تر کنټرول لاندې سیمو کې د اوکرایین ملاتړو او دغه راز د اوکرایین حکومت تر کنټرول لاندې سیمو کې د روسیې پلوه کسانو ''خپلسري نیولو'' په هکله اندېښنه څرګنده کړې ده.

    د ملګرو ملتونو وروستۍ شمېرې ښيي چې په روسیه کې د جګړې ضد ۱۲۷۰۰ مظاهره کوونکي نیول شوي دي.

    ملګرو ملتونو د روسیې پر هغه ''استبدادي قانون'' هم نیوکه کړې، چې له مخې یې د یرغل په هکله د ''جعلي'' معلوماتو خپرولو او یا د روسي ځواکونو ''بدنامولو'' له کبله تر ۱۵ کالو پورې زندان سزا ورکول کېدای شي.

    

    د عکس سرچینه، Reuters

14. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲وروستی, رپوټونه: له ماریو پول ښاره د ملکي خلکو ایستلو پر لار بریدونه شوي

    موږ داسې رپوټونه تر لاسه کړي، چې ښيي د اوکرایین له ماریو پول محاصره شوي ښاره د ملکي خلکو ایستلو پر یوه لار روسي پوځیانو بریدونه کړي. د اوکرایین بهرنیو چارو وزارت ویاند اولیګ نیکولینکو وايي، روسي پوځیان د ماریو پول او زاپوریژیا تر منځ د ملکي خلکو وتلو لپاره د ۲۲۵ کیلومتره لارې په اوږدو کې ګوزارونه کوي.

    نوموړی وايي، اته لارې او ۳۰ بسونه هلته پر لار دي چې بشري مرستې ورسوي او له ماریو پول ښاره ملکي کسان وباسي. په دې ښار کې له نژدې یوې اونۍ راهیسې ځايي اوسېدونکي له برېښنا پرته په داسې حال ژوند کوي، چې ښار ته د اوبو رسولو شبکه غیر فعاله ده.

15. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲د ملګرو ملتونو کډوالو ادارې مشر: د کډوالو برخه کې لا زیات یو موټیوالي ته اړتیا ده

    د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمشنرۍ مشر فیليفو ګرانډې ویلي، هغه اوکرایینیان چې په لومړي سر کې له کور، کلي وتلي داسې کسان دي، چې څه نا څه وسایل لري.

    نوموړی وايي:

    ''دا ډېری کسان پخپلو ګاډو کې وتلي، او په ځانګړې توګه دوی اړیکي لري، دوی هلته تلای شي چې کورنۍ، خپلوان یا دوستان لري.''

    خو په وینا یې که جګړه دوام وکړي، داسې کسان به هم تېښتې ته اړ شي، چې کافي وسایل نه لري.

    نوموړی زیاتوي: ''په هغه صورت کې به د اروپا لپاره وضعیت لا پېچلی شي او نه یوازې اروپا کې، بلکې له دې ورهاوخوا به لا نور یوموټیوالي ته اړتیا وي.''

    نوموړي اې ایف پي خبري اژانس ته ویلي، په بوسنیا او کوسوو کې د بالکان جګړې پر مهال له دوو تر دریو میلیونو پورې خلک له کورونو کډوال شول، ''خو اته کاله وخت یې ونیو.''

    که څه هم د نړۍ په نورو برخو کې داسې کړکېچونه راغلي، خو له دویمې نړیوالې جګړې وروسته په اروپا کې داسې لومړی ځل کېږي.

16. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲وروستی, ملګري ملتونه: د اوکراییني کډوالو شمېر دوو میلیونو ته ورسېد

    ملګري ملتونو وايي، د هغو کډوالو شمېر چې له اوکرایین جګړې تښتي، دوو میلیونو کسانو ته رسېدلی دی.

    د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو ادارې کمشنر فیلیپو ګرانډې له دې مخکې په اروپا کې له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د کډوالو دومره لوی شمېر وتنه بې سارې وبلله.

    دې X پوسټ نه تېرشئ

    ایا له X نه د منځپانګې اجازه شته؟

    دې لیکنه کې له social media راخیستل شوي مواد شته.‌ له ښودلو وړاندې یې ستاسې اجازه پکار ده، ځکه ښایي‌کوکیز یا بله تکنالوژي پکې کارول شوې وي. کولی شئ له اجازې مخکې د social media site پالیسي ولولئ. د دې لپاره غوښتنه ومنئ او مخکې لاړ شئ

    Accept and continue

    خبرداری: بي بي سي د بهرنیو وېبپاڼو د منځپانګې مسؤله نه ده

    د ‍پوسټ X پای

17. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲له ایرپین ښارګوټي د ملکي خلکو ایستلو لړۍ روانه ده

    د اوکرایین پلازمېنې کیېف لوېدیځ کې له ایرپین ښارګوټي هم د ملکي خلکو ایستلو لړۍ پیل شوې ده. دا وروستیو کې د دې ښارګوټي په شاوخوا کې سخته جګړه شوې. د سیمې یوه چارواکي اولیسکې کولیبا په خبره له دې ښارګوټي کیېف ښار ته د ملکي خلکو ایستلو لړۍ د رومانیوکا کلي له لارې روانه ده.

    نوموړی وايي، له ځايي وخت سره سم د ګهیځ تر نهه نیمو بجو پورې ۱۵۰ کسان له دې ښارګوټي ایستل شوي وو.

    

    د عکس سرچینه، EPA

18. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲له محاصره ښار سومې د ملکي خلکو ایستل پیل شول

    له اوکرایینه تازه رپوټونو کې ویل شوي، د دې هېواد په شمال ختیځ کې له سومې ښاره د ملکي خلکو ایستلو لړۍ پیل شوې ده. روسیې او اوکرایین په دې تړاو پر دوشنبه هوکړه کړې وه، خو د رپوټونو له مخې له بریدونونو وروسته دغه لړۍ ګډوډه شوه او د نهه کسانو وژل کېدو رپوټونه ورکړل شول.

    د هوکړې له مخې به له دې ښاره د ملکي خلکو وتلو لړۍ د ګهیځ له نهو د ماخوستن تر نهو بجو پورې دوام وکړي. له سومې ښاره وتلي ملکي خلک به د اوکرایین سویل کې ۱۷۵ کیلومتره لېرې پولتاوا ښارګوټي ته سفر وکړي.

    مخکې مسکو وړاندیز کړی و، چې اوکراییني ملکي کسان روسیې ته ایستل کېدای شي، خو اوکراییني چارواکو دا خبره پروپاګند وباله او په وینا یې د خلکو ژوند له خطر سره مخامخوي. اوکراییني چارواکو له روسیانو غوښتي چې هوکړې ته درناوی وکړي.

    

    د عکس سرچینه، EPA

19. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲وروستی, د ملکي خلکو لارې پرانیستل شوې

    د روسیې دفاع وزارت وايي، د اوکرایین له چیرهیهېو، سومې، خارکایېف، ماریو پول او پلازمېنې کیېف د ملکي خلکو ایستلو لپاره خوندي لارې پرانیستل شوې.

    له دې مخکې ملکي خلکو ته د خوندې لارو ورکولو هڅې د راکټي او توغندیزو بریدونو او نښتو له کبله ناکام شوې دي.

    د انټرفاکس خبري اژانس په رپوټ کې ویل شوي، روسي ځواکونو له ځايی وخت سره سم له اووه بجو راهیسې اوربند کړی.

20. ۱۷ کب ۱۴۰۰ - ۸ مارچ ۲۰۲۲روسیې اروپا ته د ګاز پر ورکولو د بندیز ګواښ وکړ

    روسیې خبرداری ورکړی، که لوېدیځوال پر روسي تېلو بندویزونه ولګوي، کېدای شي جرمني ته د ګازو غځېدلې نل لیکه بنده کړي.

    د روسیې د لومړي وزیر مرستیال الکساندر نواک وايي، دا ډول پرېکړه به په نړیواله کچه ''بحراني عواقب'' ولري او کېدای شي د یوه بېرل تېلو بیه ورسره ۳۰۰ ډالرو ته ورسېږي.

    امریکا متحده ایالتونه له متحدینو سره یو ځای د دا ډول بندیزونو چمتوالی کوي، چې روسیې ته پر اوکرایین د یرغل له کبله سزا ورکړي.

    خو جرمني او هالنډ د دوشنې پر ورځ دا پلان رد کړ.

    د اروپايي ټولنې غړي هېوادونه د ۳۰ سلنه تېلو او ۴۰ سلنه ګاز اړتیا له روسیې پوره کوي او که دې لړ کې خنډونه رامنځته کېږي، اسان بدیل ورته نه لري.

    ښاغلي نواک د جرمنې تېرې میاشتې هغې پرېکړې ته په اشارې سره چې د دواړو هېوادونو تر منځ یې د نورد سټریم دویمې ګاز نل لیکې جواز مخنیوی وکړ، وویل هېواد یې د متقابل اقدام حق لري.

    

    د عکس سرچینه، Getty Images