د پښتو قامي جرګې له اوږدو بحثونو او خبرو اترو وروسته پرېکړه ليک اعلان کړی دی. دغه پرېکړه ليک چې د پښتون ژغورنې غورځنګ د مشر منظور پښين له خوا ولوستل شو په کې ګڼې غوښتنې شوې دي. منظور پښتين وويل جرګې پرېکړه کړې چې په "دوو مياشتو کې به د پاکستان پوځ، طالبانو او داعش په ګډون ټولې وسله والې ډلې زموږ له خاورې وځي."
بشارالاسد په ۲۰۰۰کال کې د پلار تر مرګ وروسته واک ته ورسېد. هغه مهال يو شمېر عربي هېوادونو کې د ځوان نسل واکمنۍ له پيل سره هيلې دا وې چې ښايي په عربي نړۍ کې د واک بڼې کې بدلون راشي، خو څه د پاسه يوه لسيزه وروسته یې هېواد کې د کورنۍ جګړې له پيل سره بشارالاسد په يوې ځپونکې او وژونکې څېرې واوښت. دلته یې د واکمنۍ پېر ته لنډه کتنه شوې:
د عکس سرچینه، Getty Images
د بريتانيا حکومت وايي، ښايي اسلامپاله ډله هیئت تحرير الشام د بشار الاسد په نسکورولو کې د مهم رول له امله د ترهګرو ډلو له نوملړه وباسي.
د بریتانیا د کابینې وزیر پټ مک فاډن بي بي سي ته وویل، په سوریه کې وضعیت "ډېر د بدلون په حال" کې دی خو د حالاتو له ثبات سره، په بندیز کې هر ډول بدلون به "نسبتا چټکه پرېکړه" وي.
د بریتانیا حکومت له القاعدې سره د اړیکو له امله التحریر الشام ډله "ترهګره" بولي.
ښاغلي مک فاډن تائید کړه، بریتانیا اوس مهال له دې ډلې سره له هرډول اړیکې ډډه کوي.
دا څرګندونې وروسته تر هغه شوي چې لومړي وزیر کییر سټارمر پرون د بشارالاسد د واکمنۍ د پای ته رسېدو هرکلی وکړ.
د سوریې هیئت تحریر شام او نورو متحدینو وسله والو د یکشنبې په ورځ د پلازمینې دمشق کنټرول ترلاسه کړ.
منظور پښتين د پرېکړو لوستلو پر مهال وويل، جرګې پرېکړه وکړه چي د بېځایه شوو وګړو کورونه دي بېرته ورغول شي او خپلو ځایونو ته دې ستانه شي او د پښتنو ټول سیاسي بنديان دې خوشي کړل شي.
د پښتنو قامي جرګې کې په افغانستان کې نجونو ته د زدکړو لپاره د اجازې ورکولو په اړه هم بحث شوی.
منظور پښتن وويل دوی غوښتنه کوي چې بر وطن [افغانستان] کې نجونو ته د زدکړو اجازه ورکړل شي.
د طالبانو حکومت په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د دوی په وينا تر امر ثاني د نجونو پر زدکړو بنديز لګولی دی.
جرګې پرېکړه وکړه چي د پښتنو تر منځ د قبایلي شخړو او قومي اختلافاتو د حل لپاره به يوه ځانګړې جرګه خوړېږي.
منظور پښتين وويل، دا جرګه به ټولو ضلعو ته ځي، په ځانګړي ډول کورمي ته، او هلته به د جنګ بندۍ پرېکړې کوي.
منظور پښتين وويل، "بجلۍ [برېښنا] د پښتون وطن پيداوار دی، په قبايلي سيمو کې اعلان دا دی چې دا به مفته وي خو دا په دې معنی نه ده چې بجلي به نه وي. د پښتنو په نورو سيمو کې دوی په يوه يونټ له ۶۰ ډېرې روپۍ اخلي، اوس جرګې پرېکړه وکړه چې له نن ورځې پس به هېڅوک په يوه يونټ تر ۵ زياتې روپۍ نه ورکوي."
جرګې پرېکړه وکړه چې "د دې وطن د شهيدانو لپاره د دې وطن د لادرکه، لاپته خلکو لپاره او د دې خاورې په ځمکه چې کومې قبضې شوې د هغو لپاره به په شريکه د پښتون وطن نماينده وکيلان راټولوي، په نړيوالو محکمو او هم دلته په عدالتونو کې به په ګډه دا جرګه وکالت کوي."
منظور پښتين وويل، د دې جرګې د پرېکړو عملي کولو لپاره به د هرې ضلعې او هر ګوند نه دری دری زره ځوانان چې ټول ۲۴۰ زره کېږي، په غير مسلح او پر امن طريقې سره به پر خپله خاوره د مسايلو حل لټوي.
"جرګې پرېکړه وکړه د ۸۰ کسانو کمېټه چې د ټولو ضلعو استازي په کې دي د ټولو وسايلو معلومات راټولوي. کوم وسايل چې د ملت په ګټه وي هغه به پرېږدي په کومو وسايلو چې څوک غاصب شوي هغه به بندوي."
منظور پښتين وويل جرګې پرېکړه وکړه چې "پر ډيورنډ کرښه څومره هم د تګ راتګ او تجارت دروازې دي له ۱۹۸۳ نيولې تر ۲۰۱۰ پورې په کومو قوانينو چې پښتنو افغانانو ته د تګ راتګ اجازه درلوده، له پاسپورت ويزې پرته، به هغه بيا بحال کېږي."
منظور پښتين زياته کړه، که چېرې دا پرېکړه عملي نشي پر "ډيورنډ کرښه د کسټم يا پيسو ټولولو" دفترونو مخې ته جرګه پرلت کوي او هغه به بندوي
د پښتو قامي جرګې له اوږدو بحثونو او خبرو اترو وروسته پرېکړه ليک اعلان کړی دی. دغه پرېکړه ليک چې د پښتون ژغورنې غورځنګ د مشر منظور پښين له خوا ولوستل شو په کې ګڼې غوښتنې شوې دي.
منظور پښتين وويل جرګې پرېکړه کړې چې په "دوو مياشتو کې به د پاکستان پوځ، طالبانو او داعش په ګډون ټولې وسله والې ډلې زموږ له خاورې وځي."
نوموړي وويل، "که چېرې امن خرابوونکي قوتونه ونه وتل بيا به جرګه خپل بندوبست کوي چې څنګه له دغې خاورې او وطنه موږ هر هغه قوت ايستلی شو چې په دې خاوره جنګ جوړوي."
په دغه جرګه کې د پښتون ژغورنې غورځنګ غړو، د بېلابېلو سياسي ګوندونو مشرانو، قومي مخورو، مدني فعالانو تر څنګ په لوی شمېر کسانو ګډون کړی و.
د خیبرپښتونخوا اعلی وزیر عليامین ګنډاپور نن یکشنبه خیبر کې د پښتنو قامي جرګې ځای ته ورغلی وو.
هغه د جرګې ګډونوالو ته وینا هم وکړه.
وروسته یې له بي بي سي سره په خبرو کې وویل، چې د جرګې د ټولو قانوني او عملي پرېکړو ننګه او ملاتړ به کوي.
د خیبرپښتونخوا اعلی وزیر عليامین کنډاپور هم نن خیبر کې د پښتنو قامي جرګې ځای ته ورغلی و.
هغه په داسې حال د جرګې ګډونوالو ته وینا هم وکړه، چې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین او په ټوله کې دغه غورځنګ ته منسوبه سره خولۍ یې په سر کړې وه.
ښاغلي ګنډاپور په خپلو خبرو کې دا د شهیدانو خولۍ وبلله.
د هغه وینا که څه هم تر ډېره سیاسي وه، خو ټینګار یې کاوه چې د حق ملګرتیا به کوي.
نوموړي وویل د پښتنو دا جرګه چې هره پرېکړه وکړي، دی به یې ننګه کوي.
ښاغلي ګنډاپور دا هم وویل چې د دغه ایالت حقونه غواړي خو ظلم ورسره کېږي.
د عکس سرچینه، bbc
د عکس سرچینه، SaleemzebAf/x
خیبر کې د پښتنو د قامي جرګې کمېټې د دې جرګې د پرېکړو په تدوین کار کوي.
د جرګې ځای ته د بيبيسي ورغلي خبریالان وايي، د پښتونخوا د ۶۰ ولسوالیو په ګډون ټولټال ۸۰ جوړو شویو کمېټو خپلې مشورې بشپړې کړې او د خپلو وړاندیزونو شریکولو لپاره یې استازي هم ټاکلي دي.
پر خواله رسنیو یوه خپره شوې ویډیو کې ظاهرآ لیدل کېږي چې د کمېټو لخوا ټاکل شوي مشران د صداقت او رښتینولۍ لپاره په ګډه لوړه کوي.
تر اوسه پر دې کار روان دی چې د کمېټو وړاندیزونو همغږي او د جرګې وروستۍ پرېکړې ترې را وایستل شي.
د عکس سرچینه، Manzoor Ahmad Pashteen
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د جرګې له ګډونوالو د داسې پرېکړې کول وغوښتل چې پوځ او طالبان دواړه دې له سيمې ووځي؛ ځکه چې د ده په ټکو ناامني د دوى له خوا رامنځته شوې ده:
"جرګې ته دا تجویز وړاندې کوو چې پوځ او طالبانو ته دې ۶۰ ورځې وخت ورکړل شي چې دواړه زما له خاورې ووځي."
ښاغلي پښتین د پاکستان پر اوسني قانون هم نیوکه وکړه او وویل چې دا بهرنی قانون دی چې انګرېزانو د اشغال پرمهال جوړ کړی او نن هم نافذ د چې د سمون لپاره هېڅ ځای نه شته.
منظور پښتین پر دې هم ټینګار وکړ چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د خلکو او توکو ازاد تګ راتګ فعال شي.
هغه دا هم وویل چې "د ډیورنډ دواړو غاړو ته پښتانه یو ولس دی. دوی ګډ هویت، ژبه، کلتور او حتا کورنۍ اړیکې لري. دې کرښې د پښتنو کورنۍ سره جلا کړې دي او په وروستیو کلونو کې د بشپړ بندیز له کبله د پښتنو سوداګري هم په ټپه ولاړه ده."
سیمه کې زموږ خبریال افتخار خان وايي، جرګې ته نن هم خلک پلي او په ګاډو کې راروان دي او د جرګې څنډو کې چې کومې خېمې لګول شوې وې د خلکو د شمېر د ډېروالي له امله یې د یوې خوا خیمې لرې کړې دي.
افتخار خان وايي، د غونډې ځای دوه برابره زیات شو. ۸۰ کمېټو خپلې مشورې بشپړې کړې دي، هرې کمېټې یو استازی ټاکلی او له دې استازو یوه مرکزي کمېټه جوړه شوې ده.
د استازو جرګه مرکزي خېمه کې ناست دي او وروسته به پرېکړه کېږي او بیا به ټولو ګډونوالو ته اعلانېږي. ګډونکوونکو ته هم بېلابېل فعالان او سیاستوال ویناوې کوي.
ویناوالو وویل پښتانه وسایل او شتمني لري، خو واک یې نه لري او له پاکستان نه به دوی د اساسي قانون (ایین) د ننه خپلې غوښتنې کوي.
زموږ خبریال وايي، په ګډونوالو کې شاوخوا ۳۰-۴۰ پورې ښځې هم شته چې بېل ځای یې ورته ځانګړی کړی.
د پښتون ژغورنې غورځنګ هغو موندنو ته پاکستان غبرګون نه دی ښودلی چې چې تېره ورځ یې جرګه کې پر سکرین ګډونوالو ته وښودلې.
په موندنو کې خلکو ته وښودل شول چې یوازې په تېرو شلو کلونو کې له ۷۶۵۸۴ ډېر پښتانه وژل شوي، زرګونه ورک شوي او زرګونه کسان معلول شوي، یتیمان شوي او ۲۷۰۰۰ ښځې کونډې شوې او ۵۷۰۰۰۰۰ پښتانه له خپلو کورونو بې ځایه شوي او لسګونه زره کورونه یې ویجاړ شوي.
خو په تېر کې د پاکستان حکومت ویلي وو چې دوی خلک نه وژني، بلکې د ناامنیو جوړوونکو پر وړاندې عملیات کوي.
په خیبر کې د پښتنو قومي جرګې خپلمنځي بحثونه بشپړ کړي. د جرګې ځای کې زموږ خبریال افتخار خان وايي، د جرګې استازي عمومي غونډې ته خپل وړاندیزونه وړاندې کوي او وروسته به جرګه خپله پرېکړه اعلانوي.
د بحثونو لپاره لږ تر لږه ۸۰ کمېتې جوړې شوې وې، چې پر مسلو بحث وکړي. په دې کمېټو کې ۶۰ یې د ضلعو یا ولسوالیو استازولي کوي او پاتې یې د اتحادیو یا ټولنو په اسازیتوب بحثونو کې برخه اخلي.
د عکس سرچینه، @PashtunNJirga
نن د پښتنو قامي جرګه کې پښتون قوم خپله پرېکړه اعلانوي. د پښتنو په دې جرګه کې مېرمنو د خپل ګډون په اړه خوشالي ښودلې او د سړو سربېره د ښځو ګڼه ګوڼه هم پکې ډېره ده.
په جرګه کې یوې مېرمنې وویل چې په پښتون وطن کې د جګړې له امله ښځې ډېرې اغېزمنې شوې دي. هغه وايي، ماشومان یې ورک شوي، ښځې کونډې شوې، بېکوره شوې دي او له ډېرو ستونزو سره مخامخ دي.
دغو مېرمنو ویلي، چې جرګه باید په افغانستان کې د ښځو وضعیت له پامه ونه غورځوي.
د پښتنو قامي جرګه کې ګڼو داسې کسانو هم ګډون کړی چې د پاکستاني حکومت له لوري نیول شوي وو.
له زندانه د راخوشي شویو له ډلې یوه تن وویل، د بېرته نیول کېدو وېره یې شته او په خپل کلي کې ځان خوندي نه احساسوي.
ددې پنډال په خېمو کې ګڼ داسې خلک شته چې د خپلو تېرو څو کلونو ډېرې ترخې خاطرې بیانوي او د پښتنو پر یووالي ټینګار کوي. د جرګې مشران هم د جرګې په ګډونوالو غږ کوي، که یو موټي نه شول، نو راتلونکې کې لا نور ځپل کېدای شي.
افتخار خان پرې دا رپوټ چمتو کړی.
خیبر کې د پښتنو قومي جرګې استازي نن په خپلو اړوندو خیمو کې وروستۍ سلا مشورې کوي تر څو عمومي جرګې ته خپلې سپارښتنې او وړاندیزونه وسپاري.
پرون د جرګې له پرانېستې او ګډونوالو ته د پښتنو د ستونزو او شته امکاناتو له بیان وروسته تنظیمونکو له ګډونوالو غوښتي وو چې هره ډله دې خپل بحثونه پیل او په خپلې نمایندګۍ یو استازی وټاکي.
د جرګې ګډونوالو بي بي سي ته ویلي دوی خپلمنځي بحثونه پیل کړي او بیا به یې سپارښتنې او حلا لارې ټاکل شوی استازی عمومي جرګې ته وړاندې کړي.
ټاکل شوي د ولسوالیو په کچه ۶۰ او د نورو ډګرونو ۲۰ استازي چې ټول یې ۸۰ کېږي وروستۍ پرېکړې وکړي.
منظور پښتین پخوا یادونه کړې وه چې له استازو به 'سوګند' اخلي چې د پښتنو جرګې ته به وفاداره پاتې کېږي او شوې سپارښتنې به ورسره په ګډه تعقیبوي.
