تاسې د وېبسایټ داسې بڼه ګورئ چې یوازې متن لري او لږ انټرنېټ کاروي. که غواړئ عکسونه او ویډیوګانې وګورئ، نو د وېبسایټ اصلي (لومړنۍ) بڼې ته ورشئ.
د وېبسایټ اصلي بڼې ته مې وروله
د وېبسایټ دې بڼې په اړه چې ډېر انټرنېټ نه مصرفوي نور معلومات دلته موندلای شئ.
د افغانستان په لوېدیځ کې نن چارشنبه سهار وختي یو ځل بیا نسبتآ زوروره زلزله شوې ده. د دې زلزلې ټکانونه پر هرات سربېره د فراه او بادغیس ولایتونو په ځینو سیمو کې محسوس شوي دي. د امریکا ځمکپوهنې یا زلزلو جاجولو ادارې دا زلزله د رېښتر په کچه ۶ اعشاریه ۳ درجې بللې او ویلي یې دي، چې مرکز یې د ځمکې له سطحې د ۹ کیلومترۍ ژورو کې و. تر اوسه د چارشنبې سهار په دې زلزله کې د سر او مال د زیان په اړه رپوټونه نشته. تېره شنبه هم په دغو سیمو کې دوو ځواکمنو زلزلو سلګونو کسانو ته مرګژوبله اړولې وه.
د افغانستان په لویدیځ کې د ریښتر په کچه د شپږ اعشاریه درې درجې له یوې زورورې زلزلې څلور ورځې وروسته په همدې سیمه کې ورته بله زوروره زلزله شوې ده. چارواکي وايي، په دې وروستۍ زلزله کې هم یو کس مړ شوی او تر ۱۲۰ډېر ټپیان دي. پراخ اغېز یې لا تر اوسه هم روښانه نه دی، خو ډېری خلک لا هم د کورونو له ویجاړېدو وروسته تر شنه اسمان لاندې ویده کېږي. د شنبې ورځې په زلزله کې تر زرو زیات کسان ووژل شول.
ملګرو ملتونو کې د ماشومانو د ملاتړ صندوق "یونسیف" وايي، هرات کې د زلزلې له "۹۰ سلنه ډېر قربانیان" ښځې او ماشومان دي.
یادې ادارې دغو ښځو او ماشومانو ته د مرستو لپاره له نړیوالو مرستندویه بنسټونو د ۲۰ میلیونه ډالره مرستو غوښتنه کړې.
یو شمېر نړیوالو بنسټونو هرات کې د طالبانو حکومت له سیمه ییزو ادارو هم غوښتي، چې د زلزلې قربانیانو ته د مرستو رسولو برخه کې ورسره همکاري وکړي.
هرات کې د تېرې دوشنبې ورځې زلزلې د خلکو کورونه ویجاړ کړي او سرپناه نه لري.
دوی د ژمي سړې شپې له سرپناه پرته په خیمو کې تېروي.
اروپايي ټولنې هم زلزله ځپلو سره د درې نیم میلیونه یورو مرستې اعلان کړی.
د طالبانو حکومت هم د یکشنبې پر ورځ په یوه بېړنۍ غونډه کې زلزله ځپلو سره د مرستې لپاره ۱۰۰ میلیونه افغانۍ دولتي مرستندویه ادارو ته ځانګړې کړې او د مرستو د نظارت او همغږۍ کمیسیون یې جوړ کړ.
اسوشیټېډ پرېس اژانس خبر ورکړی چې، د نن سهار زلزلې ټکانونو د هرات په چاهک ولسوالۍ کې ۷۰۰ کورونه بشپړ ویجاړ کړي دي.
دا کلی په لومړۍ زلزله کې نه و ویجاړ شوی.
د زلزلې د ټکانونو له امله د دغه کلي اوسېدونکي اړ شوي، چې خپلو کورنو ته ستانه نه شي او شپه بهر تر خیمو لاندې سبا کړي.
د فرانسې خبري اژانس ویلي، زلزله ځپلو خپل هر څه له لاسه ورکړي، دوی سړی هوا او یخ ژمي ته هک حیران دي.
یاد اژانس وايي، له دوی ډېر یې له دې وېره لري چې داسې نه "ځمکه خلاصه شي او دوی ټول پکې ننوځي." زلزلې وېرولي او ارام یې ترې اخیستی دی.
د بې پولي ډاکټرانو اعلان کړی چې، هرات کې یې نن چارشنبه د اکتوبر پر یولسمه د یوې بلې زوروې زلزلې وروسته ۱۱۷ ټپیان د هرات روغتون ته لېږدولي دي.
دا ټولنه وايي، طبي توکي د دې روغتون په واک کې دي او د روغتون په انګړ کې یې د ټپیانو د درملنې لپاره خیمې درولي دي.
نن چارشنبه سهار وختي هرات کې یو ځل بیا نسبتآ زوروره زلزله شوې ده چې له امله یی ۱۵۳ ټپيان روغتون ته استول شوي دي.
د بې پولې ډاکټرانو ټولنې پرون سه شنبه ویلي و چې، لومړۍ زلزلې کې د ۳۴۰ ټپیانو درملنه شوې او رغېدلي، خو سرپناه نه لري چې له روغتون نه ووځي او خپلو کورنو ته ستانه شي.
بې پولې ډاکټران وايي:"دا روغتون اوس هغو کسانو لپاره تر ټولو بېړنی سرپناه ځای دی چې خپل هر څه یې له لاسه ورکړي دي."
هرات کېد نننۍ زلزلې ټکان په انجیل، رباط سنګي او ګلران ولسوالیو کې حس شوې ده. په ځینو رپوټونه کې ویل شوي، چې په تازه زلزله کې یو کس وژل شوی هم دی.
اروپايي ټولنې اعلان کړی چې، هرات کې یې زلزله ځپلو سره د مرستې لپاره درې نیم میلیونه یورو ځانګړې کړي.
د اروپايي ټولنې له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دا پیسې به زیانمنو ته د طبي توکو، صحي اوبو او سرپناه په برابرولو کې ولګول شي.
دا مرستې یوازې زلزله ځپلو ته په پام کې نیول شوي دي، له دې وړاندې یادې ټولنې ۸۹ میلیونه یورو ۲۰۲۳ کال کې افغانستان سره د مرستې لپاره بشري مرستو ته ځانګړې کړې وې.
د اروپايي ټولنې د ناورین مدیریت کمیسار یانز لنارچیچ پرون سه شنبه ویلي و:"افغانستان کې وروستۍ زلزلې د هغو خلکو کړاولا پسې زیات کړ چې له د مخه په سخت حالت کی و. اروپايي ټولنه له ټولو امکاناتو سره چې په واک کې یې لري افغانانو سره خپل ملاتړ ته دوام ورکړي. مونږ د درې نیم میلیونه یورو مرستې دې کڅوړې سره د دغه ناورین د قربانیانو لاسنیوی کوو."
له دې سربېره د جرمني هېواد مرسته کوونکو بنسټونو هم ویلي چې د زلزلې قربانیانو سره د مرستې لپاره به بېړني توکي برابر کړي.
کابل کې د جاپان سفارت وايي، هرات کې زلزله ځپلو ته د بېړنۍ مرستې لپاره توکي استوي.
د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر کامیکاوا بوکو هم په یوه پیغام کې ویلي:"جاپان د نړویوالو مرسته کوونکو بنسټونو په مرسته هڅه کوي په بېړه مرستې ورسوي، چې زنانمن کسان یی پر مټ سخت حالت سره مبارزه وکړی شي."
د جاپان سفارت په خپره شوې خبرپاڼه کې همدا راز راغلي، د جاپان د نړیوالو مرستو بنسټ "جایکا" له خوا به زیانمنو ته ځينې مرستې لکه"کمبلې، پټوګان، د خوب کټونه" او نور توکي خلکو ته ورسول شي.
د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام وايي، هرات کې ځینې کلي د زلزلې له امله بشپړ ویجاړ شوي او اوسېدونکي یې "وږي او بې سرپناه دي."
دغې ادارې ویلي:"څوک چې له زلزلې ژوندي راوتلي د اوسېدو لپاره ځای نه لري. هغوی وېرېدلي او وږي دي. ډېرو یې شپه په ویجاړۍ کې له سرپناه پرته تېره کړې. دا پېښه داسې مهال شوې، چې د دغه هېواد درېمه برخه وګړي په دې نه پوهېږي چې خپل د بل وخت خواړه له کومه کړي."
له دې وړاندې د بشري مرستو همغږي کوونکي ادارې "اوچا" هم ویلي و چې، زلزلې هرات کې شاوخوا یوولس زره او پنځه سوه کسان زیانمن کړي دي.
د اوچا د شمېرو له مخې، ۱۶۵۵ کورنیو له ډلې د زلزلې مرکز زنده جان ولسوالۍ کې ۱۳۲۰ کورنۍ، انجیل کې ۱۵۰ کورنۍ، ګلران کې ۹۵ کورنۍ، کهسار کې ۶۰ کورنۍ او کشک ولسوالۍ کې ۳۰ کورنۍ زیانمنې شوې دي.
یادې ادارې همدا راز ویلي، له خپلو کورنیو پاتې ۳۳ ماشومان، ۱۵ د پاخه عمر کسان او ۴۸ هغه کورنۍ پېژندلي
چې سرپرستي یې ښځو ته ورپاتې ده.
د ماشومانو د ملاتړ صندوق "یونسیف" هم ویلي و چې زلزلې لږ تر لږه ۹ زره کورونه ویجاړ کړي دي.
په هرات کې د طالبانو ځايي چارواکي ويي، د نن (چارشنبه) زلزلې له امله ۱۵۳ ټپیان روغتونو ته وړل شوي دي. د نننۍ زلزلې ټکان په انجیل، رباط سنګي او ګلران ولسوالیو کې حس شوې ده. په ځینو رپوټونه کې ویل شوي، چې په تازه زلزله کې یو کس وژل شوی هم دی. وېره ده چې ښايي د مرګژوبلې شمېر نور هم ډېر شي.
دا شنبې له زلزلې وروسته څوم ځل دی چې په دغه ولایت کې بیا ټکانونه حس کېږي.
د افغانستان په لوېدیځ کې هرات لپاره د طالبانو حکومت ځايي چارواکي وايي د دغه ولایت ځینو سیمو کې د نن سهار په زلزله کې یو شمېر کسان ټپيان شوي دي.
د طالبانو حکومت تر کنټرول لاندې د افغانستان باختر دولتي خبري اژانس د ځايي چارواکو په حواله لیکلي چې د ژغورنې ټیمونه او ګرځنده روغتیایي ډلې زیانمنو سیمو ته رسېدلې او دا چې "د ټپيانو د انتقال لړۍ پیل شوې ده."
له دې سره د حوزوي روغتون چارواکو هم ویلي چې یو شمېر ټپيان ور وړل شوي دي.
ځینو رپوټونو کې بیا د یوه کس د وژل کېدو خبر هم ورکړ شوی.
باختر په اېکس خواله رسنۍ لیکلي چې په نننۍ زلزله کې د هرات د انجیل ولسوالۍ چاوک کلی تخریب شوی دی.
د افغانستان په لوېدیځ کې د چارشنبې سهار د بلې ځواکمنې زلزلې ټکانونه د ایران په مشهد او د خراسان رضوي په نورو ښارونو کې هم احساس شوي دي.
د هرات ښار د شمال په نږدې ۲۹ کیلومترۍ کې پرته زنده جان ولسوالۍ چې د دې زلزلې مرکز بلل شوی، د ایران له پولې شاوخوا ۸۰ او له تایباد ښاره ۱۳۰ کیلومتره واټن لري.
د تهران پوهنتون د ژیوفیزیک موسسې د چارشنبې سهار دا زلزله د رېښتر په کچه ۶ اعشاریه ۳ درجې اعلان کړې ده.
دې موسسې ویلي د دې زلزلې مرکز هم زنده جان ولسوالۍ کې وو.
تر اوسه په دې زلزله کې د سر او مال زیانونو رپوټ نه دی ورکړ شوی.
د افغانستان په لوېدیځ کې نن چارشنبه سهار وختي یو ځل بیا نسبتآ زوروره زلزله شوې ده.
د دې زلزلې ټکانونه د هرات، فراه او بادغیس ولایتونو په ځینو سیمو کې محسوس شوي.
د امریکا ځمکپوهنې یا زلزلو جاجولو ادارې دا زلزله د رېښتر په کچه ۶ اعشاریه ۳ درجې بللې او ویلي یې دي، چې مرکز یې د ځمکې له سطحې د ۹ کیلومترۍ ژورو کې و.
تر اوسه د چارشنبې سهار په دې زلزله کې د سر او مال د زیان په اړه رپوټونه نشته.
په ځینو رپوټونو کې نن سهار د افغانستان لوېدیځ کې د دوو زلزلو خبر ورکړ شوی دی.
د یادونې ده چې تېره شنبه هم به هرات، فراه او بادغیس کې ځواکمنه زلزله شوې وه.
هغې زلزلې تر ټولو دېره مرګزوبله د هرات په زنده جان او غوریان ولسوالیو کې اړولې وه.
د افغانستان لوېدیځ هرات ولایت زلزله کې د وژل شویو ډلهییزې جنازې شوې دي. په ورته وخت کې خلک زلزله کې د چپه شویو ودانیو او کورونو له کنډوالو په کیندنو بوخت دي.
په افغانستان کې د جاپان سفارت وايي، د سره صلیب او د سرې میاشتې نړیوال فدراسیون په غوښتنه یې حکومت پرېکړه کړې چې د افغانستان په لویدیځ کې زلزله ځپلو سیمو ته بېړنۍ مرستې ورسوي.
دغه سفارت وايي، دا مرستې به د جاپان د نړیوالې همکارۍ ادارې یا جایکا له لارې زیانمنو شویو سیمو ته ولېږل شي چې خیمې یا کېږدۍ، کمپلې، چپرکټونه او دې ته ورته نور اړین توکي پکې شامل دي.
جاپان ویلي، حکومت یې هر وخت د افغانستان له خلکو سره ولاړ دی او هیله یې ښودلې چې له دغو مرستو سره به د زلزلې له کبله د اغېزمنو شویو کورنیو یو څه درد دوا او د ژوند کړاو راکم شي.
اروپايي ټولنه وايي چې په افغانستان کې د وژونکې زلزلې له کبله زیانمنو شویو ته یې د بېړنیو بشري مرستو رسولو په موخه ۳.۵ میلیون یورو ځانګړي کړي دي.
د دې ادارې ځينې لوړپوړه چارواکي نن د زلزله ځپلو سيمو لیدو ته ورغلي او ویلي یې دي چې له دې مرستې سره به د اغېزمنو کورنیو ځينې اړتیاوې پوره شي.
اروپايي ټولنې همدا راز زیاته کړې چې له اعلان شویو پیسو ۲.۵ میلیون یورو یې خپلو هغو شریکانو ته په پام کې نیولي چې دمګړۍ په سیمه کې د بشردوستانه چارو په ترسراوي بوخت دي.
د دې ادارې په وینا، په داسې حال کې چې دا سيمه تر زلزلې مخکې وچکالۍ هم اغېزمنه کړې ده، اوسمهال پکې له زلزلې اغېزمنو شویو سیمو کې د بېړنۍ سرپناه جوړولو او همدا راز روغتیايي او د پاکو اوبو رسولو اسانتیاو ته اړتیا ده.
د یادولو ده چې اروپايي ټولنې تر دې مخکې هم ۸۹ میلیون یورو افغانستان ته ځانګړي کړي چې د بشر دوستانه سازمانونو له لورې په دغه هېواد کې لګول کېږي.
په افغانستان کې د مرستو د همغږۍ اداره اوچا وايي، د افغانستان په لوېدیځ کې له زلزلې وروسته اوس هم ۴۸۵ کسان ورک دي. په ورکو شویو کسانو کې ۱۹۱ یې سړي او ۲۹۴ ښځې دي.
دغې ادارې د زلزلې په اړه په تازه رپوټ کې ویلي، چې له ورکو شویو کسان پرته ۱۲۹۴ کسان په زلزله کې وژل شوي او ۱۶۸۸ کسان ژوبل دي.
اوس د زلزلې په ځپل شویو سیمو کې تر کنډوالو لاندې مړي لټول کېږي.
د اوچا د مالوماتو له مخې، په ټوله کې د شنبې زلزلې ۱۲۱۱۰ کسان اغېزمن کړي چې ۱۷۳۰ کورنۍ کېږي. ځپل شوې کورنۍ د هرات په ګلران، انجیل، خوسان، کشک او زنده جان ولسوالیو کې دي.
تر ټولو ډېر ځپل شوې ولسوالي زنده جان ده چې ۱۳۹۵ کورنۍ په کې زلزلې ډېرې ځپلې دي. د زلزلې پرمهال شپږ ښوونځي هم نړېدلې دي.
په افغانستان کې د روغتیا نړیوالې ټولنې له هغو ښځينه ارواپوهانو مننه کړې د هرات له زلزله ځپلو سره د روان درملنې په برخه کې مرسته کوي.
دې ادارې لیکلي چې د 'غوریان روانپوهانو ګرځنده ډلګۍ' اته غړې دمګړۍ د هرات په کشکک سیمه کې د زلزلې زیانمنو شویو کورنیو سره پر مشاورو بوختې دي.
دې ادارې یې ویلي چې ګواکې هغوی د خواخوږۍ تر څنګ خپل مسلک ته ژمنتیا په ډاګه کوي او د خلکو فکرونه پر دې روښانه کوي چې د بحران یا کړکېچ پر مهال سره یو ځای کېدل او د یوه بل لاسنیوی کول څومره د ذهني ارامۍ لامل کېږي.
د روغتیا نړیوالې ادارې دا څرګندونې د روان درملنې نړیوالې ورځې په مناسبت نن د اکتوبر پر لسمه کړې دي چې په بېلابېلو هېوادونو کې نمانځل کېږي او په ترڅ کې یې د اروايي ناروغیو د درملنې او په دې اړه د پوهاوي عامولو په هکله بحثونه کېږي.
د طالبانو حکومت د ریاست الوزراء اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر اخند زلزله ځپلي هرات ولایت ته د سفر پرمهال ویلي چې په دغه ولايت کې د زلزلې له امله له ۱۲۰۰څخه تر ۱۵۰۰ پورې د استوګنې کورونه ویجاړ شوي دي.
هغه زیاته کړې چې د طالبانو حکومت د هغو کورنیو لپاره معیاري او اساسي کورونه جوړوي چې کورونه یې ړنګ شوي دي.
"ټول اړوند وزارتونه او ادارې پر دې لګیا دي چې زلزله ځپلو ته عاجلې مرستې ورسوي، د سرپنا ځایونه ورته جوړ کړي. د افغانستان اسلامي امارت ژمن دی چې شاوخوا ۱۵۰۰ خراب شوي کورونه په پاخه ډول بېرته ورغوي".
د کډوالو نړیواله اداره یا آی.او.ایم وايي، کارډلې یې د زلزلې له کبله زیانمنو شویو کسانو ته د مرستو رسولو لپاره نه ستړې کېدونکې هلې ځلې کوي.
دې ادارې پر اېکس لیکلي چې، "تېره شپه موږ په کابل کې پر ۶۰۰۰ بېړنیو توکو بار شپږ لارۍ د زلزلې له کبله زیانمنو شویو سيمو ته لېږلې دي."
دې ادارې همدا راز ویلي چې د پاکو اوبو درې ټانکرونه یې هم کوشکک، کېرنال او کجکال سیمو ته لېږلې دي.
آی.او.ایم مخکې ویلي وو چې درې امبولانسونه یې هم له روغتیايي ډلو سره د هرات زنده جان ولسوالۍ ته لېږلي.
هغه سیمه چې تر نورو ډېره زلزلې ځپلې ده.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا د یوناما د مشرې روزیتا اوتونبایوا په ګډون یو شمېر لوړپوړه چارواکو د هرات زلزله ځپلو سیمو لیدنه کړې.
اغلې اوتونبایوا ویلي، "دا یوه لویه غمیزه ده، نه یې د زرګونو خلکو پر ژوند سرپه کړې او نه یې کورونه او مالونه روغ پریښي. د ملګرو ملتونو بشردوستانه اداره له لومړنیو هغو ډلو وه چې د زلزلې زیانمنو شویو ته یې مرستې رسولې. اوس د عمل وخت دی."
په پلازمېنه کابل کې د طالبانو حکومت والي شیخ محمد قاسم خالد د دغه ولایت له سوداګرو غوښتي چې له زلزله ځپلو سره مرسته وکړي.
ښاغلي خالد کابل کې په یوه غونډه کې وویل چې یو "ځانګړی کوډ" د رسنیو له لارې اعلان شوی چې سوداګر په "منظم" او "مصؤن" ډول پېښو ته د رسېدو ولایتي ادارو له لارې خپلې مالي مرستې زلزله ځپلو ته رسولای شي.
ده زیاته کړه، "که داسې نه شئ کولای نو ټول ملي سوداګر دې کابل ولایت مقام ته مراجعه وکړي او له دې لارې به هرات ته مرسته وړل کېږي او ټاکل شوي کمیسون ته به سپارل کېږي."
نن څلورمه ورځ لا هم په زلزله ځپلو سیمو کې د مړو د رایستلو چارې روانې دي.
