ملګري ملتونه: ازموینو کې پر ښځينه محصلینو د طالبانو بندیز په غلط لوري بل ګام دی

ژوندی پوښښ

1. ۱۰ سلواغه ۱۴۰۱ - ۳۰ جنوري ۲۰۲۳ملګري ملتونه: ازموینو کې پر ښځينه محصلینو د طالبانو بندیز په غلط لوري بل ګام دی

   په افغانستان کې د ملګرو ملتونو ساتندویه ماموریت یا یوناما لوړو د لوړو زده کړو ازموینو کې پر ښځينه محصلینو د طالبانو تازه بندیز په غلط لوري بل ګام بللی دی.

   دغه سازمان پر خپله ټوېټر پاڼه لیکلي" دغه پرېکړه د طالبانو له هغې ژمنې سره په ټکر کې ده چې په مارچ کې به پوهنتونونه د ښځو پر مخ پرانیستل شي."

   یوناما یو ځل بیا له طالبانو غوښتنه کړې چې ژرتر ژره دې پر ښځو ځپونکي بندیزونه لېري کړي.

   د روانې اوونۍ پیل کې د شنبې پر ورځ جنورۍ په ۲۸تمه طالبانو د یوه تازه مکتوب په خپرولو سره د شخصي پوهنتونو لپاره کانکور ازموینه کې د نجونو نوملیکنه وځنډوله او دغو پوهنتونو ته یې امر وکړی د کانکور ازموینې لپاره تر "امر ثاني" پورې نجونو ته د نوم لیکلي اجازه ور نه کړي.

   د تېر ډیسمبر پر شلمه د طالبانو لوړو زدکړو وزارت په دولتي او خصوصي پوهنتونونونو کې د نجونو زدکړې وځنډولې، چې دې پرېکړې یې په کور دننه او بهر پراخ غبرګونونه پارولي دي.

2. ۱۰ سلواغه ۱۴۰۱ - ۳۰ جنوري ۲۰۲۳وروستی, ملګري ملتونه: د ښځینه کارمنانو له مرستې پرته موږ افغانستان کې د بشردوستانه مرستو رسولو توان نه لرو

   ملګرو ملتونو ویلي، د ملګرو ملتونو په توګه خبرې او د افغانانو لپاره د حل لارې موندل زموږ لوړیتوب دی.

   ددغه سازمان مرستیالې مشرې امینه محمد پر ټویټر لیکلي په افغانستان کې له اوسنیو واکمنو سره د دوی د خبرو او لیدنو ټینګار دا و که پر ښځو او نجونو محدودیتونه او بندیزونه دوام وکړي، نو د ناوړه کېدونکي وضعیت په اړه د دوی اندېښنې لا پسې ډېرېږي.

   امینه محمد زیاتوي، کورنۍ او نړیاولې نادولتي مؤسسې د ټولو افغانانو د خدمت لپاره هغه وخت غوره ځای لري چې ښځینه بشردوستانه کارمنانې د ښځو او نجونو د ځانګړو اړتیاوو پوره کولو لپاره کار وکړي.

   په ورته وخت کې د ملګرو ملتونو د مرستو د همغږۍ یا اوچا ادارې ویلي، په افغانستان کې د خوارځواکۍ کچه په خطرناکه توګه لوړه ده چې ۴ میلیونه خلک اغېزمنوي.

   دغه اداره وايي، ۲٫۳ میلیونه سخت او په اوسط ډول شدید خوارځواکي ماشومان، ۸۴۰ زره میندوارې او شیدې ورکوونکې مېرمنې شاملې دي.

   دوی وايي روانه بسپنه ورکول د معالجوي درملنې د ډاډمنتیا لپاره خورا مهم دی.‌

   په همدې حال د لوږې د مخنیوي لپاره د ملګرو ملتونو همغږې کوونکې رینا ګیلاني ویلي له سي اېن اېن تلوېزیون سره مرکه کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د مشر مارټین ګریفېټس پیغام روښانه وو: که ښځینه بشردوستانه کارکوونکو ته افغانستان کې د کار اجازه ونه لري، نو موږ به د پلان له مخې د بشردوستانه مرستو رسولو توان ونه لرو، په تېره هغو شپږ میلیون خلکو ته چې د لوږې پر پاڼ ولاړ دي.

3. ۹ سلواغه ۱۴۰۱ - ۲۹ جنوري ۲۰۲۳وروستی, مجاهد: د نجونو ښوونځیو د پرانیستلو مشخصه نېټه نه شو په ډاګه کولی

   په افغانستان کې د طالبانو حکومت وايي، له شپږم پورته د ښوونځیو پرانیستو لپاره "مشخصه نېټه" نه شي په ډاګه کولی.

   د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد له بي بي سي پښتو سره په مرکه کې وویل، د ښوونځیو د پرانیستو مسله د طالبانو د مشرتابه له پرېکړې سره تړلې ده.

   نن ۵۰۰ ورځې پوره شوې چې سلګونه زره نجونې د طالبانو د مشر په امر له ښوونځیو راګرځول شوې دي.

   ښاغلی مجاهدی وايي "د ښوونځیو په اړه ځینې شرعي ملحوظات شته او حل یې زموږ په رهبرۍ پورې تړلی چې علما پرې خبرې او کتنې لري."

   ښاغلی مجاهد وايي، روښانه نه ده چې د ښوونځیو د بېرته پرانیستو پرېکړه به کله کېږي.

4. ۹ سلواغه ۱۴۰۱ - ۲۹ جنوري ۲۰۲۳وروستی, تعلیمي کال نوی شو خو ۱۸۸ ورځې وروسته هم د طالبانو پرېکړه بدله نه شوه

   تر شپږم پورته د نجونو پر مخ د ښوونځيو پر تړلو ۱۸۸ ورځې اوښتې وې. د طالب چارواکو ژمنو ناهیلي افغانان خوشبینه کړي وو چې د نوي تعلیمي کال له پیلېدو سره به بیا په سهارونو کې د ښوونځيو ټالۍ په ازانګو شي او لیکې لیکې تورکالۍ نجونې به بکسې په اوږه مکتبونو ته روانې وي.

   نجونو لا له څو اوونیو مخکې راهیسې ځانونه ته نوي‌ مکتبي کالي ګنډلي او بکسې نوې کړې وې. دا جمهوري نظام پر مهال یو دود ګرځېدلی و چې عموماً د ښه وس لرونکو کورنیو به تر اوږدو ژمنیو رخصتیو وروسته خپل اولادونه پر نویو مکتبي کالیو نازول. خو دا ځل د طالبانو له لوري وضع شوي بندیز نه د خلاصون ارمان ته رسېدل ورته "دویمه خوشالي" وه.

   شبنم (مستعار نوم) هم له همداسې نجونو یوه وه چې د طالب چارواکو ژمنو خوشبینه کړې وه او ښوونځي‌ ته د تلو شېبې یې شمېرلې.

   بلاخره د نوي تعلیمي کال د پیل ورځ ۱۴۰۱ کال د وري‌ ۳مه (۲۰۲۲، مارچ ۲۳) نېټه راورسېدله.

   زرګونه مکتبۍ نجونې له شاوخوا شپږ میاشتېني ځنډ او ۱۸۸ ورځې وروسته د خپلو ښوونځيو پر لور وخوځېدې.

   په کابل کې د بي بي سي یو خبریال هلته د نجونو یوه متوسطه ښوونځي سره د دې صحنې شاهد و چې ویل یې، سرښوونکې د ځايي طالبانو لخوا پیغام تر لاسه کړ چې ښوونځی باید بېرته وتړل شي.

   دا هغه شېبه وه چې د هغو ډېرو نجونو سترګې له اوښکو ډکې شوې چې څو شېبې مخکې د ښوونځيو د بیا پرانیستل کېدو په تمه له خوښۍ ځلېدې.

   وروسته د باختر اژانس د طالبانو حکومت د پوهنې وزارت له قوله وویل، ''تر شپږ ټولګي پورته د نجونو ټولو ښوونځیو او ليسو ته خبر ورکول کېږي چې د يادو مکاتبو او ليسو درسونه تر امر ثاني پورې ځنډېدلي دي''

   په رپوټ کې همدا راز ویل شوي وو، هر کله چې ''له شریعت او افغاني دود سره سمه طرح چمتو شي، بیا به دې تعلیمي ادارو ته خبر ورکول کېږي''

   په همدې وخت کې د طالبانو پوهنې وزارت چارواکو ویل چې دا طرحه یې د طالبانو مشر ته سپارلې او اوس پرېکړه د هغه په لاس کې ده.

5. ۹ سلواغه ۱۴۰۱ - ۲۹ جنوري ۲۰۲۳وروستی, ملګري ملتونه: دا به نه جبرانېدونکې پایلې ولري

   د ۲۰۲۱ کال د سپتمبر پر ۱۷مه تر شپږم پورته د نجونو ښوونځيو د بندښت په اړه د طالبانو حکومت پرېکړې هماغه مهال په کورنۍ او نړیواله کچه پراخ غبرګونونه وپارول.

   د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو د ملاتړ صندوق پرې خواشينه څرګنده کړه او ویې ویل چې نجونې هم باید زدکړو ته پرېښودل شي. یونېسکو دا بندیز د ښځو او نجونو له بنسټيزو حقونو سرغړاوی وباله له طالبانو یې وغوښتل چې دا مسله روښانه او نجونو ته هم د هلکانو غوندې ښوونځيو ته د تګ برابر حق ورکړي.

   د یونسکو مشرې اودرې ازولې خبرداری ورکړ چې که سمدستي نجونو ته د زدکړو حق ورنه کړل شي نو "نه جبرانېدونکې پایلې به ولري."

   خو د طالبانو حکومت ویل چې د نجونو د زدکړو خلاف نه دي او د "مناسب چاپېریال" په برابرېدو سره به په "تدریجي ډول" د نجونو پر مخ ښوونځي پرانیزي.

   په کور دننه له اعتراضونو او له بهره د نړیوالو له فشارونو سره سره د طالبانو حکومت پر دې ژمنې څو میاشتې واوښتې خو عمل کې یې اراده بدله نه شوه.

   د ۲۰۲۲ کال د جنورۍ پر شلمه نېټه د هغه مهال د طالبانو د پوهنې وزیر نورالله منیر وویل چې "ډېره تمه شته" د نوي تعلیمي کال له پیل سره به پسرلي کې د نجونو ښوونځي پرانیستل شي.

   هغه دا خبره د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو استازې دیبورا لاینز او د ماشومانو وجهي صندوق یا یونیسف له استازې ادرینا اورجیلار سره په کتنه کې وکړه.

   باختر اژانس په دې لیدنه کې د ښاغلي منیر له قوله ویلي وو، "موږ د بهرنیانو د فشار پر ځای د خپل مسوولیت او ژمنتیا له مخې د نجونو ښوونځي پرانیزو"

6. ۹ سلواغه ۱۴۰۱ - ۲۹ جنوري ۲۰۲۳وروستی, د واک پر ۳۳مه ورځ له زدکړو د نجونو د بې برخې کولو لومړی ګام

   په افغانستان کې د طالبانو پر بیا واکمنېدو شاوخوا اوولس میاشتې اوړي او په دې موده کې یې تر بل هر څه ډېر فرمانونه او سپارښتنې، پر ښځو د بندیزونو په اړه وې چې شمېر یې تر شلو اوړي.

   له زدکړو د نجونو د بې برخې کولو په اړه یې لومړی ګام د خپلې بیا واکمنۍ پر درې دېرشمه ورځ د سپمتبر پر اوولسمه واخیست

   دا کار په افغانستان کې د "پوهنې وزارت" عملي کړ چې د دیني زدکړو تر څنګ په دغه هېواد کې د عصري علومو بنسټونه ږدي او اوس یې واګي له نویو واکمنو طالبانو سره دي.‌

   دغه وزارت د ۱۴۰۰ لمریز کال د وږي پر ۲۶مه (۲۰۲۱، سپتمبر ۱۷مه) د یوې اعلامیې په ترڅ کې د منځنيو او لیسې په کچه یوازې نارینه زدکوونکو او ښوونکو ته ښوونځيو ته بېرته د ورګرځېدو سپارښتنه کړې وه.

   په اعلامیه کې راغلي وو، که څه هم وار د مخه تر شپږ ټولګي د نجونو او هلکانو ښوونځي پرانیستي دي او دا ځل په همدې لړ کې د "نارينه وو ټول منځني ښوونځي، لېسې او د نارينه وو رسمي مدرسو ته خبر ورکول کېږي چې د خپلو زدکړو بهیر د سنبلې له ۲۷ نېټې څخه پيل کړي او د دې له مخې ټول نارينه زدکوونکي او ښوونکي بايد خپلو ښوونځيو ته حاضر شي".

   خو په دې اعلامیه کې د نجونو ښوونځیو هېڅ یادونه نه وه شوې، چې دا پخپله د هغوی پر مخ د ښوونځيو د تړلو په مانا وه.

7. ۹ سلواغه ۱۴۰۱ - ۲۹ جنوري ۲۰۲۳وروستی, خلیلزاد: د ښځو د زدکړو ځنډولو ‌پرېکړه د مهمو طالب مشرانو په مشوره نه ده شوې

   خلیلزاد شخصي پوهنتونونو ته د طالبانو له لوري د افغان نجونو د کانکور ازموینې د نوملیکنې ځنډولو د امر په اړه لیکلي، دا پرېکړه په مخکني فرمان کې د ښځو د لوړو زدکړوو د بندیز په اړه لا نور زیان رسوي.

   دی لیکي، "اکثریت افغانان ورسره مخالف دي، نو د خلکو له لوري مشروعیت نه لري. دا پرېکړه د طالبانو له کلیدي مشرانو سره په سلا مشوره نه ده شوې. ځکه نو دا د اسلامي حکومتولۍ له اصلي کړنلارو سرغړونه ده".

   د خلیلزاد په وینا، اوس داسې ښکاري چې [طالبان] د دوی د ډاډ برعکس ددې بندیز لپاره هېڅ اراده نه لري چې موقتي دې وي "دا نامعقوله پرېکړه دا هم په ډاګه کوي د هغو طالب مشرانو هڅې چې د بندیز مخالفت کوي، رد شوې دي".

   خلیلزاد په بل ټویټ کې دا دیکتاتوري او جاهلانه پرېکړه ګڼلې چې په وینا یې د افغانستان د خلکو د کړاو ډېرېدو او د دغه هېواد د نړیوالې انزوا زیاتېدو لامل ګرځي.

8. ۹ سلواغه ۱۴۰۱ - ۲۹ جنوري ۲۰۲۳وروستی, مولانا عبدالحمید: طالبان دې د نجونو او ښځو تعلیم ته لومړیتوب ورکړي

   د ایران زاهدانو کې د سُنیانو د جمعې لمانځه خطیب مولانا عبدالحمید د جمعې په خطبه کې د ښځو او نجونو تعلیم او کار د ژوند یوه اړتیا وبلله او افغانستان کې یې د طالبانو له حکومته غوښتنه دا وه چې د نجونو او ښځو تعلیم ته لومړیتوب ورکړي.

   "د بشر حقونو او د ښځو مسلې او د ښځو او نجونو زدکړه او د ښځو کار په اړه موږ هیله من یو چې د حل وړ وي".

   نوموړي له نړیوالو غوښتي چې په افغانستان کې د طالبانو له سرپرست حکومت سره ډیپلوماتیک اړیکي ټینګ کړي.

   "که دا ډیپلوماتیک اړیکي ټینګ شي، غوره ده چې مذاکرات وشي، د اسلامي نړۍ عالمان هم په افغانستان کې اغېزناک تمامېدای شي".

   په ورته وخت کې، د افغانستان د سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد د نجونو او ښځو د حقونو د خوندیتوب غوښتنه کړې او د طالبانو له حکومته یې غوښتي چې د ښځو او نجونو د مسلو په باب یې د مولانا عبدالحمید خبرې ستایلې دي.

   "زه د مولوي عبدالحمید د جمعې ورځې خطبه ستایم چې په ډېره سړه هوا کې د زدکړو ته یې افغانستان د نجونو د ستنولو او ښځو لپاره د بشردوستانه مرستو دفاع کړې ده. د طالبانو مشران باید د هغه پیغام ته پام وکړي".

9. ۹ سلواغه ۱۴۰۱ - ۲۹ جنوري ۲۰۲۳وروستی, یونیسف: د نجونو/ښځو پر زدکړو بندیز د 'واقعي افغانستان او ریښتیني اسلام استازیتوب نه کوي'

   تر شپږم ټولګي پورته د افغان نجونو د زدکړو د بندیز ۵۰۰ ورځو پوره کېدو په تړاو په نړیوالو غبرګونونو کې د یونیسف سرپرست پر ټویټر لیکلي، "طالبان ښځو ته ماتې نه شي ورکولی".

   کېنټ پېج په یوه لنډ پیغام کې ویلي، "افغان نجونې له ښوونځیو راګرځول شوې دي. د نجونو/ښځو د زدکړو په اړه د طالبانو تګلاره نه د واقعي افغانستان او نه هم د ریښتیني اسلام استازیتوب کوي".

10. ۹ سلواغه ۱۴۰۱ - ۲۹ جنوري ۲۰۲۳وروستی, پاکستاني عالمان: د نجونو پر زدکړو بندیز د "اسلام ضد" عمل دی

    په افغانستان کې تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زدکړو د طالبانو د پنځو سوو ورځو له پوره کېدو سره هم‌مهاله د پاکستان ګڼو دیني عالمانو، سیاستوالو او د ښځو د حقونو فعالانو پر طالبانو غږ کړی چې افغانې نجونې دې نورې د ښوونې له بنسټیزو حقونو نه محروموي او لګول بندیز دې سم له واره لیرې کړي.

    پاکستاني عالمانو د نجونو پر زدکړو بندیز د "اسلام ضد" عمل بللی دی.

    د پېښور پوهنتون پروفیسر دوست محمد بي بي سي ته وویل، اسلام مېرمنو او سړو دواړو ته د زدکړو اجازه ورکوي.

    "اسلام سړو او ښځو ته د ځینو حقونو په باب په یو نظر ګوري، خو په ځینو میدانونو کې د هغوی میدان بېل دی. د کوم دین پیل چې له (اقرأ- ولوله) نه شوې ده، دا ایت ښځو او سړو دواړو ته مخاطب دی. د علم حصول پر ښځه او سړي دواړو فرض دی".