नेपाली राजनीति: चुनावमा एमाले-माओवादी गठबन्धन बन्ने सम्भावना कस्तो

वाम एकताका लागि 'पहल गर्ने' सहमतिपछि सत्तापक्षीय वामपन्थी दलका शीर्ष नेताहरू यो साता बैठक र भेटघाटमा व्यस्त रहे। तर प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेकपा एमाले त्यो परिदृश्यमा कतै देखा परेन।

एमालेमा विभाजन देखिएपछि लामो समय 'दलविहीन' बसेका वामदेव गौतमले नयाँ दल दर्ताको निर्णय गरेपछि तथा जनता समाजवादी पार्टीबाट बाबुराम भट्टराई पार्टीबाट 'पदमुक्त' भएपछि वाम एकताको प्रयास अघि बढेको देखिन्छ।

नेकपा माओवादी केन्द्रका नेता मातृका यादवका अनुसार वाम-लोकतान्त्रिकभन्दा वाम गठबन्धन देशका लागि आवश्यक रहेकाले त्यसको निम्ति नेताहरू अग्रसर भएका हुन्।

"सक्कली वामपन्थीबीच मात्रै एकता" हुनुपर्ने उनको भनाइ एमालेबाहेकको 'वाम सहकार्य' लक्षित छ।

नेकपा बनाउँदा पनि आफू एमालेसँग एकीकरणको पक्षमा नरहेको यादवले बताए।

एमाले र माओवादीबीच कस्तो छलफल?

माओवादी केन्द्रकै अर्का नेता हरिबोल गजुरेलका भनाइमा एमालेसँग सहकार्यको निम्ति आफ्नो पार्टीकै कतिपय नेताले पहल गरिरहेका छन्।

नेकपा एमालेका प्रवक्ता पृथ्वी सुब्बा गुरुङले औपचारिक वार्ता टोली गठन नगरिएको तर 'साइड-लाइनमा कुराकानी' भइरहेको बताए।

दुवै दलका नेताहरूले पार्टी एकताको सम्भावना भने देखेका छैनन्।

गजुरेलले त चुनावी गठबन्धन पनि एमालेको नेतृत्वमा केपी शर्मा ओली रहँदासम्म सम्भव देखेका छैनन्।

उनले भने, "एमालेसँगको सहकार्य गर्नेमा त कसको विमति छ र? तर कुन एमाले भन्ने प्रश्न छ नि। अस्ति एकता गरेर झन्डै खाएको होइन? प्रचण्डलाई त एक प्रकारले 'सिद्ध्याए सिद्ध्याए' भन्ने ठाउँमा पुर्‍याएको होइन?"

के पदत्याग विकल्प बन्न सक्छ?

तर नेतृत्व छाड्न ओली तयार भएमा एकताको बाटो खुल्ने माओवादी नेताहरूको बुझाइ पाइन्छ।

नेता यादव भन्छन्, "त्यसपछि नेतृत्वबारे छलफल र विमर्श गरेर अघि बढ्न सकिन्छ।"

कतिपयले पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले अघि सारे जस्तै "परीक्षण भइसकेका नेताहरू कार्यकारी पदमा नबस्ने" सर्त वाम एकताको विकल्प हुन सक्ने औँल्याएका छन्।

एमाले प्रवक्ता गुरुङलाई "केपी ओलीले अध्यक्ष वा प्रचण्ड र बाबुराम भट्टराईले प्रधानमन्त्री हुने बाटो छाड्नु एकताको ठाउँ हो" भन्ने लाग्दैन।

उनी भन्छन्, "राष्ट्रिय स्वाधीनताको मुद्दा, अग्रगमन, विकास, सुशासन, समृद्धि र समाजवादतर्फको यात्रा पो एकताको बिन्दु हुनुपर्‍यो, प्राविधिक कुरामा अल्झिएर अहिलेको नेतृत्वलाई अस्वीकार गरेर एकता वा गठबन्धनको कुनै सम्भावना देख्दिनँ।"

एकता वा गठबन्धन हुनेको भने आफू उक्त विकल्पको निम्ति तयार रहेको नेकपा एकीकृत समाजवादीका नेता झलनाथ खनालले बीबीसीलाई बताएका छन्।

कसले गर्न सक्छ नेतृत्व?

माओवादी अध्यक्ष पु्ष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' नेपाली कांग्रेससँग चुनावी तालमेल गरेर शेरबहादुर देउवासँग आलोपालो प्रधानमन्त्री बन्ने पक्षमा रहेको विश्लेषण गरिन थालेको छ। त्यसैले उनी 'अन्तिम पटक प्रधानमन्त्री बन्ने अवसर छाड्न तयार नहुने' कतिपयको बुझाइ पाइन्छ।

नेता गजुरेलले पार्टी हाँक्न सक्ने क्षमता र प्रतिभा भएका नेता नदेखिएको बताउँदै विकल्पमा जाने सम्भावना नरहेको बताए।

उनले भने, "पार्टीको नियमित र औपचारिक नेतृत्व आइरहन्छ, गइरहन्छ। तर परिवर्तनको नेतृत्व भनेको फरक कुरा हो। अहिलेको सङ्कट त्यो पनि हो।"

संसद् विघटनलाई पश्चगामी कदमको सङ्ज्ञा दिएका दलहरूले ओलीलाई स्वीकार गर्न नसकिने बताउने गरेकाले सहकार्य त्यति सहज नभएको देखिन्छ।

तर एमाले प्रवक्ता गुरुङ प्रश्न गर्छन्, "त्यस हिसाबले सोच्ने हो भने कुनै पनि नेतृत्व गतिलो छैन, होइन भने केपी र एमालेको विकल्पमा वाम एकताको अर्थ हुन्छ?"

सहकार्यको साँचो कसको हातमा?

तात्कालिक नेकपाका सचिवालय सदस्यहरूको बैठक, वामपन्थी एकता र समाजवादी केन्द्र बनाउने चर्चालाई ओली प्रधानमन्त्री रहँदा उनका प्रेस सल्लाहकार रहेका एमाले नेता सूर्य थापाले "कांग्रेसलाई लचिलो बन्न दबाव दिएर चुनावमा बढीभन्दा बढी सीट प्राप्त गर्ने रणनीति" ठानेका छन्।

नेकपामा विवाद चर्किएका बेला केपी ओलीले शीघ्र महाधिवेशन गरेर आफू नेतृत्वबाट बिदा हुने र चुनावपछि प्रधानमन्त्री नबन्ने बताएका विवरण आएका थिए।

फेरि वाम एकताको निम्ति उनी त्यसो गर्न तयार हुने सम्भावना छैन त?

नेता थापा भन्छन्, "उस बेला एकता बिथोलेको १९ पृष्ठ लामो आरोपपत्रले हो। प्रचण्डले त्यो फिर्ता लिएको घोषणा गरेमा संवादको वातावरण बन्छ।"

तर अन्यथा वामपन्थी एकता, सहकार्य र पार्टी एकीकरणको कुरा 'पाखण्ड' मात्र हुने उनको टिप्पणी छ।

थापाले भने, "त्यस्ता आरोपहरू यथावत् राखेर हामी प्रचण्डलाई बोकेर हिँड्न सक्दैनौँ।"