توییت‌های خواجه آصف؛ تصویری از فراز و نشیب رابطه طالبان و پاکستان

در ۲۳ سنبله ۱۳۹۹ حدود پنج و نیم ماه پس از امضای توافق‌نامه صلح بین گروه طالبان و امریکا، ملا برادر از اعضای ارشد تیم مذاکره‌کننده طالبان با مایک پمپئو، وزیر خارجه وقت امریکا در قطر دیدار کرد. این دیدار در حاشیه نشست بین‌الافغانی انجام شد.

همان روز خواجه محمد آصف، وزیر خارجه سابق پاکستان (وزیر دفاع فعلی) در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر آن زمان) عکسی از ملا برادر و مایک پمپئو نشر کرد و به زبان اردو در بالای آن نوشت: «قدرت از شماست و خدا از ماست. الله اکبر»

این نوشته به روشنی نشان می‌داد که آقای آصف تا چه اندازه از توافق‌نامه صلحی که از یک طرف منجر به خروج نیروهای امریکایی از افغانستان شد، و از طرف دیگر شبه‌نظامیان طالبان را در موقعیت سیاسی بی‌پیشینه‌ای قرار داده بود، راضی به نظر می‌رسید.

حدود پنج سال بعد اما، خواجه آصف، در مقام وزیر دفاع پاکستان نه تنها مجبور شد که نظرش درباره آن توییت را تغییر دهد، بلکه حکومت ملا برادر را به «نابودی کامل» تهدید کند.

«دو جنگجوی نیرومند، صبر و زمان هستند»

توییت‌ها و اظهارات خواجه آصف آیینه نمایش موضع حکومت پاکستان (مشخص‌تر اردو و نهادهای امنیتی) در برابر طالبان بوده است؛ چه در زمانی که او عضوی از حکومت بوده و یا وقتی که نبوده است. به معنای دیگری اگر شما فقط توییت‌های خواجه آصف را بخوانید، می‌توانید فراز و نشیب رابطه پاکستان و حکومت طالبان را هم متوجه شوید.

یک روز پس از آن‌که شبه‌نظامیان گروه طالبان در تاریخ ۲۴ اسد ۱۴۰۰ وارد کابل شدند و قدرت را در دست گرفتند، خواجه آصف در توییترش نقل قولی منسوب به لئو تولستوی، نویسنده روسی را نشر کرد که گفته است: «دو جنگجوی نیرومند، صبر و زمان هستند.» خواجه آصف در بالای تصویر این نقل قول نوشته بود:« بار دیگر در افغانستان ثابت شد...»؛ مشابه شعاری که مذاکره‌کنندگان طالبان به امریکایی‌ها می‌گفتند: «ساعت در دست شماست، زمان اما در دست ماست.»

همان روز عمران خان، نخست‌وزیر وقت پاکستان هم گفته بود که افغان‌ها «زنجیرهای بردگی را گسسته‌اند.»

کمتر از یک ماه که طالبان قدرت را در افغانستان در دست گرفتند، در تاریخ ۱۳ سنبله ۱۴۰۰ فیض حمید، رئیس سازمان استخبارات نظامی پاکستان در کابل دیده شد. او که چهار ماه پیش‌تر پس از دیدار با نمایندگان طالبان در قطر همراه با آن‌ها در صف نماز ایستاده بود، به لیندزی هیلسام، خبرنگار بریتانیایی که از او درباره آینده وضعیت افغانستان پرسیده بود، گفت: «همه‌چیز خوب خواهد شد.»

سفر رئیس سازمان استخبارات نظامی پاکستان به کابل در روزی که قرار بود طالبان حکومت خود را اعلام کند، بیشتر از هر چیز دیگری حاوی پیام سمبولیک بود؛ به این معنا که پاکستان در رقابت بر سر نفوذ در افغانستان علیه همه، به ویژه هند پیروز شده است.

در همان زمان، خواجه آصف که عضو پارلمان پاکستان بود با اشاره به این موضوع که در زمان «جمهوریت» و حضور نیروهای بین‌المللی در افغانستان سودی از این کشور به پاکستان نرسید، گفت که «ممکن است در روزهای آینده فایده افغانستان به پاکستان برسد.»

«حالا نمی‌توانم از توییتم دفاع کنم»

وضعیت اما نه آن‌طور که فیض حمید پیش‌بینی کرده بود، پیش رفت و نه آن‌گونه که خواجه آصف امیدوار بود.

یک توییت خواجه آصف و یک عکس پیاله چای به دست حمید فیض که نمادهای «حمایت و نفوذ» پاکستان بر گروه طالبان محسوب می‌شد، حدود چهار سال بعد اما دیگر محتوای خود را از دست داده بودند.

مجموعه‌ای از نارضایتی‌های دو طرف که کم کم، شروع شده بودند، به سمت جنگ کشیده شد، تا جایی‌ که خواجه آصف تهدید کرد که کاری را که امریکا با طالبان انجام داد، انجام خواهند داد: فراری‌دادن طالبان به غارهای توره بوره (در شرق افغانستان).

او پس از این‌که نیروهای تحت امرش با نیروهای حکومت طالبان وارد یک جنگ کوتاه مدت شد، به تلویزیون جیو در پاکستان گفت: «با توجه به شرایط آن‌زمان می‌توانم آن‌ توییت را توجیه کنم، اما حالا با بازنگری به گذشته، نمی‌توانم از آن دفاع کنم. آشکارا این را می‌پذیرم.»

«دیگر تحمل این وضعیت ممکن نیست»

اصلی‌ترین مسئله‌ای که دو طرف بر سر آن اختلاف دارند، موضوع تحریک طالبان پاکستان است؛ گروهی ضد حکومت اسلام‌آباد که با «امیرالمومنین» حکومت طالبان بیعت کرده است.

به گفته خواجه آصف مقام‌های حکومت طالبان که در تاریخ ۲۶ میزان پای میز مذاکره با نمایندگان پاکستانی نشستند و بر سر یک آتش‌بس موقت دست یافتند، «جوانی‌شان را در پاکستان گذرانده‌اند»؛ اشاره‌ای به میزبانی چند دهه‌ای پاکستان از افغان‌ها.

حمایت پنهانی ارتش پاکستان از شبه‌نظامیان طالبان علیه نیروهای بین‌المللی و نظام قبلی افغانستان همانند یک «راز آشکار» است. به همین دلیل اسلام‌آباد به این امید بود که با بر سر کار آمدن طالبان در افغانستان، «عمق استراتژیک» پاکستان در افغانستان تامین شود؛ همان‌گونه که خواجه آصف امیدوار «روزهای سودمند» از جانب افغانستان بود.

اما اوضاع زمانی رو به خرابی رفت که تحریک طالبان پاکستان با الهام‌گرفتن از پیروزی «برادران ایدئولوژیک‌شان» در افغانستان حملات‌شان را در پاکستان افزایش داده‌اند. آمارها نشان می‌دهد که تعداد حملات شبه‌نظامیان پاکستانی نسبت به قبل از برسر کار آمدن طالبان دست‌کم سه برابر افزایش یافته است؛ و بخشی از این را اسلام‌آباد بر گردن حکومت طالبان در افغانستان می‌اندازد که به نیروهای تحریک طالبان پاکستان در افغانستان «پناه داده‌‌اند»؛ ادعایی که از سوی حکومت طالبان رد شده است.

حالا هم توییت‌های خواجه آصف همچنان نمایانگر عملکرد اسلام‌آباد در برابر حکومت طالبان در افغانستان است. رد پای نخستین حمله هوایی به کابل و درگیری‌های مرزی شدیدتر از گذشته که در میدان رخ داده، در توییت‌ها و اظهارات خواجه آصف هم دیده می‌شود.

با کشته‌شدن ۱۱ سرباز امنیتی پاکستان در حمله شبه‌نظامیان تحریک طالبان پاکستان در اوایل این ماه، خواجه آصف در پارلمان این کشور سخنرانی تندی ارائه کرد و گفت: « دیگر تحمل این وضعیت ممکن نیست.»

یک روز پس از آن‌که حریم هوایی کابل، پایتخت افغانستان «توسط پاکستان نقض شد»، خواجه آصف در یک توییت دیگری که با «الله اکبر» ختم می‌شد نوشت: «کابل تاکنون تضمینی نداده است که خاکش برای اقدامات فتنه‌جویانه علیه ما استفاده نشود. اجازه ندهید حرمت خاک ما لگدمال شود، ما هم اجازه نخواهیم داد بر سر زمین شما آتشی برافروخته شود.»

پس از این موضع بود که با حمله پاکستان، دو طرف وارد جنگ کوتاه مدت بی‌پیشینه‌ای شدند. مدتی بعد او در صفحه ایکس خطاب به حکومت طالبان نوشت: «هر حملهٔ تروریستی یا هر حمله انتحاری در داخل پاکستان طعم تلخ چنین ماجراجویی‌هایی را به شما خواهد چشاند.»

آخرین توییت وزیر دفاع پاکستان پس از اعلام بیانیه پایانی دومین دور مذاکرات نمایندگان حکومت طالبان و پاکستان (که بر ادامه مذاکرات تاکید کرده است) نشانه‌هایی از بی‌اعتمادی دارد. او در توییتش نوشته است:« ادعای هیئت افغان مبنی بر این‌که اعضای تحریک طالبان پاکستان در واقع پناهجویان پاکستانی هستند که به خانه‌های خود بازمی‌گردند، مضحک است.»

خواجه آصف در ادامه نوشته است که به هیئت حکومت طالبان این پاسخ داده شده است: «این «پناهجویان» چگونه در حالی بازمی‌گردند که مجهز به سلاح‌های بسیار مخرب‌اند، نه با بس و موتر و لاری از راه‌های اصلی، بلکه پنهانی از مسیرهای دشوار کوهستانی مانند دزدان وارد پاکستان می‌شوند. او افزود همین استدلال نشان می‌دهد که افغانستان در این زمینه صادق نیست و نیت بدی دارد.»

اگر توییت‌های خواجه آصف درباره طالبان را دسته‌بندی کنیم از «ستایش از این گروه» می‌رسیم به درخواست برای همکاری علیه تی‌تی‌پی، و سپس نوبت تهدید می‌رسد و حالا پس از یک دوره جنگ کوتاه‌مدت و دو دوره مذاکره‌ای که نتیجه نهایی نداشته است، رسیده‌ایم به «بی‌اعتمادی» پاکستان به حکومت طالبان.

در مقابل هم حکومت طالبان هم پاکستان را متهم می‌کند که شاخه خراسان داعش از خاک این کشور علیه افغانستان استفاده می‌کند. طالبان تهدید کرده‌اند که پاسخ هر گونه اقدام نظامی را برای خود محفوظ می‌دانند.

حالا هر دو طرف از نردبان بی‌اعتمادی و تهدید بالا رفته‌اند. مهم‌ترین انتظاری که از مذاکرات پیش رو (که دو طرف متعهد به ادامه آن شده‌اند) می‌رود این است که فضایی را برای اقدامات مشترک در راستای کاهش تنش و همکاری ایجاد کند. اما به طور یقین پایین آمدن از این نردبان کار آسانی نیست و تا آن‌زمان توییت‌های خواجه آصف رنگ و بوی تهدید و بی‌اعتمادی خواهد داشت.