چرا دنمارک جزایر ویرجین را به امریکا فروخت اما گرینلند را نه؟

دونالد ترامپ می‌خواهد ایالات متحده مالک گرینلند باشد و اعلام کرده است که علیه هشت کشور اروپایی که مخالف خواستهٔ او هستند و در روزهای اخیر نیروهایی به این جزیره قطبی اعزام کردند، تعرفه جدیدی وضع می‌کند.

رئیس‌جمهور امریکا پافشاری می‌کند که کشورش به دلایل مربوط به «امنیت ملی» به گرینلند نیاز دارد و حتی احتمال تصرف آن با زور را نیز منتفی ندانسته است.

این نخستین بار نیست که امریکا درصدد الحاق قلمرویی متعلق به دنمارک، به خاک خود است.

بیش از صد سال پیش، دور از سرمای قطبی گرینلند و در گرمای کارائیب، موضوع انتقال مالکیت چند جزیره کوچک از دنمارک به مالکیت ایالات متحده مطرح شد.

در آن زمان نیز واشنگتن دلایل استراتژیک و دفاعی خود را مطرح می‌کرد. اما در آن مقطع، برخلاف امروز، دنمارکی‌ها موافق بودند و معامله خرید و فروش نهایی شد.

مسئله گرینلند نیز در بخشی از این توافق مطرح شده بود، زیرا در قراردادی که دو دولت امضا کردند، واشنگتن متعهد شد کنترل دنمارک بر گرینلند را محترم بشمارد.

این گزارش، روایت چگونگی تبدیل شدن جزایر «هند غربی دنمارک» به «جزایر ویرجین ایالات متحده» است، و این‌که چگونه یک قدرت رو به زوال اروپایی بخشی از سرزمین‌های فرامرزی خود را به قدرت نوظهور آن زمان واگذار کرد.

جزایر ویرجین ایالات متحده کجاست؟

جزایر ویرجین ایالات متحده مجموعه‌ای کوچک از جزایر تحت حاکمیت امریکا در دریای کارائیب، در شرق پورتوریکو، است.

جزایر اصلی عبارت‌اند از سنت جان، سنت توماس و سنت کروا، اما حدود پنجاه جزیره کوچک و بزرگ دیگر نیز در این حوزه واقع شده است.

این جزایر با جمعیتی حدود ۸۳ هزار نفر، قلمرو غیرالحاقی ایالات متحده به شمار می‌روند.

بومیان این جزایر شهروند امریکا هستند، اما در انتخابات ریاست‌جمهوری حق رای ندارند.

این جزایر که در دهانه شرقی دریای کارائیب رو به اقیانوس اطلس واقع شده‌اند، به شدت در معرض طوفان‌های سهمگین قرار دارند و با صخره‌های مرجانی احاطه شده‌اند.

اقتصاد آن‌ها بر گردشگری استوار است و سه‌چهارم جمعیت این منطقه تبار افریقایی دارند.

چرا جزایر ویرجین ایالات متحده، زمانی تحت مالکیت دنمارک بود؟

این جزایر قرن‌ها با نام «هند غربی دنمارک» شناخته می‌شدند.

در سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی، اسپانیایی‌ها، انگلیسی‌ها، فرانسوی‌ها و هلندی‌ها به صورت دوره‌ای بر سر کنترل این جزایر که اغلب پناهگاه دزدان دریایی کارائیب بود با هم رقابت داشتند.

در سال ۱۶۸۴ دنمارک کنترل سنت جان را به دست گرفت و حاکمیت خود را بر این جزیره اعلام کرد. اندکی پیش‌تر نیز همین کار را با سنت توماس کرده بود.

دنمارکی‌ها پس از آن، با بهره‌کشی از برده‌هایی که بازرگانان اروپایی از افریقا می‌آوردند، شروع به احداث مزارع بزرگ نیشکر در این جزایر کردند.

تجارت شکر همان عاملی بود که طی قرن‌ها، پیوند میان این جزایر و مهاجران دنمارکی بهره‌مند از ثروت آن را با سرزمین اصلی دنمارک حفظ کرد.

یادگار آن دوران هنوز در نام برخی شهرها دیده می‌شود؛ مانند کریستیانستد و فردریکستد که به افتخار پادشاهان دنمارکی آن زمان نام‌گذاری شدند.

چرا امریکا در پی کسب مالکیت جزایر ویرجین بود؟

در نیمه دوم قرن نوزدهم، اوضاع شروع به تغییر کرد.

قدرت دنمارک رو به افول بود و ایالات متحده پس از پایان جنگ داخلی (۱۸۶۱–۱۸۶۵) به این باور رسیده بود که باید سلطه خود را بر قاره امریکا تثبیت کند و به نفوذ قدرت‌های قدیمی اروپایی پایان دهد.

رهبران سیاسی واشنگتن، در چارچوب «دکترین مونرو» که در دهه ۱۸۲۰ مطرح شده بود، بر گسترش قلمرو و تقویت نیروی دریایی کشورشان تمرکز کردند.

هانس کریستیان برگ، تاریخ‌نگار دنمارکی، در مقاله‌ای نوشت: «پس از جنگ داخلی، زمان بررسی شرایط راهبردی در کارائیب فرارسیده بود و دبلیو. اچ. سیوارد، وزیر خارجه ایالات متحده، هم بر الحاق مکسیکو تمرکز داشت و هم بر امکان گسترش نفوذ امریکا در حوزه کارائیب.»

برای استراتژیست‌های امریکایی، بندر جزیره سنت توماس اهمیت ویژه‌ای داشت. این بندر امروز محل پهلوگیری کشتی‌های تفریحی بزرگ مملو از گردشگر است، اما به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و حصار طبیعی‌اش، پایگاهی ایده‌آل برای تسلط بر کارائیب به حساب می‌آمد.

در دنمارک، با سقوط قیمت شکر، این جزایر رفته‌رفته به عنوان باری اقتصادی بر دوش دولت تلقی می‌شد و این مسئله با شورش‌های مداوم بردگان سیاه‌پوستی که در مزارع کار می‌کردند، بیش از پیش تقویت می‌شد.

به گفته هانس کریستیان برگ «برای دنمارکی‌ها مسئله عمدتا اقتصادی بود.»

به این ترتیب، دو دولت مذاکراتی را برای فروش احتمالی جزایر آغاز کردند و در سال ۱۸۶۷ قرارداد اولیه‌ای امضا شد که بر اساس آن ایالات متحده در برابر پرداخت معادل ۷/۵ میلیون دالر طلا، مالک جزایر می‌شد.

اما نخستین تلاش برای انجام این معامله به نتیجه نرسید.

در سال ۱۸۶۸، واشنگتن خرید قلمرو دیگری در قطب شمال، یعنی آلاسکا، را نهایی کرد؛ سرزمینی که از روسیه تزاری به بهای حدود هفت میلیون دالر خریداری شد و ابتکار ویلیام سیوارد در این معامله با انتقاد و حتی تمسخر کسانی در امریکا روبه‌رو شد که آلاسکا را صرفا تکه‌ای زمین یخ‌زده و بی‌ارزش از نظر اقتصادی و استراتژیک می‌دانستند.

حاشیه‌ها پیرامون خرید آلاسکا باعث شد که کنگره امریکا در نهایت معاهده خرید جزایر «هند غربی دنمارک» را تصویب نکند.

جنگ جهانی اول و خرید جزایر ویرجین ایالات متحده

جنگ جهانی اول (۱۹۱۴–۱۹۱۸) سرانجام سرنوشت این جزایر را به نفع امریکا رقم زد.

اروپا در جنگی طولانی و فرسایشی درگیر شده بود و متفقین امیدوار بودند امریکا در کنار آن‌ها وارد جنگ شود تا بتوانند آلمان و متحدانش را شکست دهند.

وودرو ویلسون، رئیس‌جمهور وقت امریکا، نتوانسته بود کنگره و افکار عمومی کشورش را برای ورود به این جنگ متقاعد کند، اما خشم ناشی از حملات زیردریایی‌های آلمانی به کشتی‌های تجاری و حتی مسافربری امریکایی، ورق را برگرداند.

آسترید اندرسن از موسسه مطالعات بین‌المللی دنمارک به بی‌بی‌سی موندو گفت: «دنمارک در جنگ بی‌طرف بود و نگرانی واشنگتن این بود که آلمان بتواند به دنمارک حمله کند و در نتیجه کنترل جزایر و بندر سنت توماس را به دست بگیرد.»

اگر این جزایر به دست آلمانی‌ها می‌افتاد، می‌توانست به کمینگاه ایده‌آلی برای زیردریایی‌ها تبدیل شود تا از آنجا به کشتی‌ها یا حتی خاک امریکا حمله کنند؛ وضعیتی که بدترین کابوس برای استراتژیست‌های واشنگتن بود.

با اخراج اسپانیا از کوبا و پورتوریکو در جنگ ۱۸۹۸، این جزایر از معدود بقایای حضور اروپایی‌ها در کارائیب به حساب می‌آمد و ساخت کانال پاناما در ۱۹۱۴ علاقه آمریکا به منطقه و امنیت مسیرهای دریایی‌اش را بیش از پیش افزایش داد.

در چنین شرایطی، واشنگتن و کپنهاگن مذاکراتی را آغاز کردند که به گفته اندرسن، موضع امریکا در آن‌ها شباهت‌هایی با رویکرد امروز دونالد ترامپ در قبال گرینلند داشت.

آقای اندرسون می‌گوید: «شباهت‌هایی با آنچه اکنون می‌شنویم وجود داشت، زیرا امریکا عملا می‌گفت: یا می‌فروشید یا اشغال می‌کنیم.»

سرانجام، در آگست ۱۹۱۶، دو کشور بر سر فروش این جزایر به ایالات متحده در قبال ۲۵ میلیون دالر طلا توافق کردند؛ مبلغی که طبق برآورد خبرگزاری بلومبرگ، معادل حدود ۶۳۰ میلیون دلار امروزی است.

به‌عنوان بخشی از این توافق، امریکا متعهد شد که با «گسترش منافع سیاسی و اقتصادی دنمارک بر سرتاسر گرینلند» مخالفت نکند؛ موضوعی که شاید دولت دونالد ترامپ تمایلی به یادآوری آن نداشته باشد.

این بار، توافق امضا شده در هر دو کشور به تصویب رسید و دنمارکی‌ها در یک همه‌پرسی با اکثریت آرا رای به فروش جزایر دادند.

به باور آقای اندرسن «در واقع اکثریت دنمارکی‌ها آن جزایر را بخشی از دنمارک نمی‌دانستند.»

این تاریخ‌نگار یادآوری می‌کند که نه در آن معامله و نه در تلاش پیشین، به جمعیت بومی جزایر حق اظهار نظر داده نشد.

سرانجام در ۳۱ مارچ ۱۹۱۷، طی مراسمی رسمی، پرچم ایالات متحده برای نخستین بار بر فراز ساختمان‌های دولتی این جزایر برافراشته شد.

در همان مراسم، گارد احترام دنمارک پرچم این کشور را برای آخرین بار پایین کشید و آن را برای همیشه با خود برد.

احتمالا این همان صحنه‌ای است که دونالد ترامپ، بیش از صد سال بعد، رویای تکرار آن را در گرینلند در سر می‌پروراند.

اما مشکل این‌جاست که این بار دنمارک قصد فروش ندارد.