شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
دور سوم مذاکرات حکومت طالبان و پاکستان؛ اگر طرفین به بنبست برسند، چه گزینههایی دارند؟
- نویسنده, فرهاد محمدی
- شغل, بیبیسی
- در, لندن
دور سوم گفتوگوهای نمایندگان حکومت طالبان و پاکستان (پنجشنبه ۱۵عقرب ۱۴۰۴/ ششم نوامبر ۲۰۲۵) در استانبول ترکیه آغاز شده است.
حکومت طالبان به بیبیسی تأیید کرده است که ریاست هیئت آنها را عبدالحق وثیق، رئیس اداره استخبارات طالبان به عهده دارد.
ریاست هیئت پاکستانی را عاصم ملک، رئیس سازمان استخبارات داخلی پاکستان (آیاسآی) به عهده دارد و برخی دیگر از مقامات آن کشور نیز در این گفتوگوها حضور دارند.
دور اول مذاکرات دوطرف در دوحه، قطر برگزار شد. دور قبلی مذاکرات هفته گذشته با توافق برسر ادامه آتشبس پایان یافت و دوطرف توافق کردند که «مسائل باقیمانده» را در دور سوم گفتوگوها «مورد غور و بحث» قرار دهند.
پاکستان چه میخواهد؟
افزایش رویدادهای امنیتی در پاکستان، اسلامآباد را به گونه بیسابقهای نگران کرده است. مرکز تحقیقات و مطالعات پاکستان (CRSS) در گزارشی در۳۱ دسامبر گفت که سال ۲۰۲۴ به لحاظ تلفات نیروهای امنیتی، خونینترین سال در یک دهه گذشته برای آنکشور بود.
روزنامه دان با اشاره به خواستهای پاکستان در مذاکرات استانبول نوشته است که «خاک افغانستان نباید علیه پاکستان استفاده شود، این یک خواسته دیرینهٔ اسلامآباد است.»
یک مقام امنیتی پاکستانی که نخواست نامش فاش شود، در گفتوگو با این روزنامه گفته است که اسلامآباد به دنبال «تضمینهای محکم و قابل راستیآزمایی» است.
مقامهای پاکستانی ادعا میکنند که گروههای مخالف از جمله اعضای تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) حملات علیه این کشور را از خاک افغانستان سازماندهی میکنند، ادعایی که حکومت طالبان به تکرار رد کرده است.
روایت حکومت طالبان از ناامنیها در پاکستان چیست؟
مقامهای حکومت طالبان میگویند که تیتیپی یک مشکل داخلی و تاریخی خود پاکستان است و اینکه جنگجویان چگونه با عبور از موانع امنیتی پاکستان در عمق آنکشور دست به عملیات نظامی میزنند سؤالی است که مقامات در اسلامآباد باید به آن پاسخ بدهند.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، اول نوامبر در گفتوگو با تلویزیون طلوع افغانستان ضمن رد حضور تیتیپی در خاک افغانستان گفت که طرف پاکستانی «از ما میخواهد که جلو حملات تیتیپی را در داخل پاکستان نیز بگیریم که خواست معقولی نیست، چون خارج از ساحه کنترل ماست.»
آقای مجاهد افزود که «شاید تصور آنها [پاکستانیها] این است که تیتیپی به گونه کامل تحت کنترول امارت قرار دارد، این گمان درست نیست. تیتیپی در پاکستان به وجود آمده، آجندای خود را داشته و زیر چتر امارت اسلامی قرار نداشته است.»
حکومت طالبان چه میخواهد؟
حکومت طالبان میگوید که از خاک و حریم هوایی پاکستان نباید علیه افغانستان استفاده شود.
ذبیحالله مجاهد گفته است که پهپادهای امریکایی از فضای پاکستان وارد افغانستان میشوند و این موضوع «به گونه جدی» در مذاکرات با طرف پاکستانی مطرح شده که باید از آن جلوگیری کنند.
آقای مجاهد پس از حملات هوایی پاکستان به کابل نیز گفته بود شواهدی در دست دارند که نیروهای داعش در خاک پاکستان آموزش میبینند و عامل حملات متعددی در افغانستان و «حتی روسیه و ایران» بودهاند.
خواست دیگر حکومت طالبان از پاکستان، جداسازی سیاست از تجارت و ترانزیت است.
پس از هردرگیری، مسیرهای تجاری میان دو کشور مسدود شده است که به گفته تاجران در دو طرف مرز، میلیونها دالر به آنها زیان وارد کرده است.
مسیر پاکستان، که افغانستان را از طریق آبهای آزاد به دنیا وصل میکند، به دلیل ارزان و کوتاهتربودن همواره مورد علاقه طرف افغان بوده است. اما تنشهای سیاسی سبب شده که افغانستان مسیرهای جایگزین را برای کاهش وابستگی به پاکستان جستجو کند.
حکومت طالبان همچنین خواستار آن است که تنشهای سیاسی و نظامی میان دو طرف سبب فشار بر مهاجرین افغان ساکن پاکستان نشود و آنها با «برنامهای منظم و طولانیمدتتر، با عزت و در هماهنگی دو طرف» به کشورشان برگردند.
گزینههای بعدی پاکستان چیست؟
دور سوم مذاکرات در استانبول نشاندهنده آن است که دو طرف در گفتوگوهای قبلی از خواستهای خود کوتاه نیامدهاند.
اگر گفتوگوهای طرفین به بنبست برسد، گزینههای پاکستان محدود اما بسیار حساس به نظر میرسد که با هشدارهای تند مقامهای این کشور همراه بوده است.
ناظران گزینههایی را که احتمالا پاکستان در پیش خواهد گرفت چنین بررسی کردهاند:
افزایش عملیات نظامی محدود: حملات هوایی، محتملترین گزینه در کوتاهمدت به نظر میرسد. همانطور که پیشتر نیز اتفاق افتاد، پاکستان ممکن است حملات هوایی «هدفمند» را در عمق خاک افغانستان علیه رهبران و جنگجویان اعضای تیتیپی از سر بگیرد. ریسک این گزینه بالاست و میتواند با پاسخ نظامی متقابل حکومت طالبان و افزایش شدید تنش در سرحدات همراه شود.
بستن گذرگاههای مرزی و اعمال فشار اقتصادی: پاکستان میتواند از این گزینه برای مدت نامحدود آن را ادامه دهد و محدودیتهایی بر ترانزیت کالاهای تاجران افغان اعمال کند. این اقدام تأثیر جدی بر اقتصاد افغانستان میگذارد. اما همزمان یک شمشیر دولبه است، چون صادرات پاکستان نیز به افغانستان متوقف میشود که سبب ضررهای مالی زیادی برای طرف پاکستانی نیز خواهد شد، به ویژه در ایالتهای بلوچستان و خیبرپختونخوا که با افغانستان داد و ستد تجاری زیاد دارند.
فشار دیپلماتیک منطقهای و بینالمللی: جز، روسیه هیچ کشور دیگری حکومت طالبان را به رسمیت نشناخته است. به همین دلیل، نمایندگان حکومت طالبان در بسیاری از نشستهای تأثیرگذار بینالمللی غایب هستند و این فرصت بهتری به اسلامآباد میدهد تا فشار دیپلماتیک بر حکومت طالبان را بیشتر کند. بهویژه در مراکز و نشستهایی که در کشورهای غربی برگزار میشود و دورتر از دسترس حکومت طالبان است.
عملیات زمینی در خاک افغانستان: گزینهای کمتر محتمل است که برخی تحلیلگران و مقامها در پاکستان در مورد آن هشدار میدهند. یک جنگ تمامعیار زمینی بسیار بعید است، اما خواجه آصف وزیر دفاع پاکستان با اشاره به «نابودی کامل رژیم طالبان» در صورت لزوم، این گزینه را به عنوان تهدیدی جدی مطرح کرد.
شماری از کارشناسان نظامی و سیاسیون در پاکستان نیز هشدار دادهاند که چنین اقدامی به منزله «خودکشی» خواهد بود. محمود خان اچکزی از چهرههای سیاسی مطرح پشتون در پاکستان و رئیس حزب عوامی ملی پشتونخوا به حکومت هشدار داد که «افغانستان، امپراتوری بریتانیا، روس و امریکا را در خود دفن کرده است و افغانستان را به قبرستان خود تبدیل نکنید.»
مقامهایی از حکومت طالبان، از جمله سراجالدین حقانی وزیر داخله، نیز به پاکستان هشدار دادهاند که در صورت حمله، افغانستان از خود دفاع خواهد کرد.
احتمال حمایت از گروههای مخالف حکومت طالبان: در چهار سال گذشته دستکم دو گروه شبهنظامی مخالف حکومت طالبان در افغانستان ظهور کردهاند که متشکل از نیروهای امنیتی نظام قبلی هستند. اسلامآباد در صورت تغییر استراتژی علیه طالبان ممکن است گزینه حمایت از آنها را به عنوان اهرم فشار بر کابل استفاده کند. اگرچه هنوز مقامها در اسلامآباد به طور علنی در این زمینه اظهارنظری نکردهاند.
در ضمن، طالبان بارها از داعش به عنوان ابزاری که توسط عناصری در پاکستان علیه حکومت طالبان استفاده میشود، نام بردهاند.
حکومت طالبان چه گزینههایی دارد؟
افزایش تدابیر مرزی و تقویت مواضع نظامی: حکومت طالبان به احتمال زیاد اقدام به تقویت نیروهای خود در امتداد مرز خواهد کرد و آمادگی نظامی خود را برای مقابله با هرگونه حمله پاکستان افزایش خواهد داد. حکومت طالبان نه نیروی هوایی چندان فعالی دارد و نه سیستم دفاع هوایی که بتواند از حریم هوایی کشور دفاع کند. بنابراین محتملترین گزینه حکومت طالبان درگیری مرزی و استفاده از سلاحهای متعارف چون توپخانه، راکت و موشکهای کوتاهبرد خواهد بود.
تداوم موضع «عدم مداخله» در امور پاکستان: حکومت طالبان بر این موضع پافشاری میکند که تیتیپی یک «مسئله داخلی» پاکستان است. اگر فرض را بر درست بودن ادعای پاکستان مبنی بر حضور تیتیپی در افغانستان بگیریم، ناظران معتقدند که حکومت طالبان نمیخواهد بیدلیل برای خود دشمنتراشی کند و با اقدامی غیرمحتاطانه علیه طالبان پاکستان، میله تفنگ برخی از آنها را به سوی خود برگرداند.
ادامه مذاکرات: با توجه به نیاز افغانستان به روابط با پاکستان به ویژه در بخش تجارت و ترانزیت، حکومت طالبان تمایل به ادامه مذاکرات را حفظ خواهد کرد. نیازی که سهیل شاهین، سفیر حکومت طالبان در دوحه نیز به آن اشاره کرد.
تغییر مسیر جنگی تیتیپی به «عمق» پاکستان: یکی از گزینههایی که کارشناسان نظامی از آن صحبت میکنند تغییر رویکرد حملات تیتیپی در پاکستان است. هرچند حکومت طالبان هرگونه نفوذ بر طالبان پاکستانی را رد میکند اما با توجه به سابقه جنگی مشترک آنها علیه نظام جمهوری در افغانستان، احتمال ادامه ارتباط میان آنها زیاد هست. این گزینه مطرح است که ممکن حکومت طالبان، آنها را محرمانه تحت فشار قرار دهد تا عملیاتهای نظامی خود را به عمق خاک پاکستان منتقل کنند.
در حال حاضر، محتملترین سناریو، ادامه «آتشبس شکننده» همراه با درگیریهای محدود مرزی به نظر میرسد.
هیچ یک از طرفین تمایلی به یک جنگ تمامعیار ندارد. پاکستان با بحران اقتصادی و مشکلات سیاسی داخلی دست و پنجه نرم میکند. حکومت طالبان نیز نگران بیثباتی داخلی و مشکلات اقتصادی است.
دو طرف به احتمال زیاد وارد یک دوره تهدید متقابل، عملیاتهای نظامی محدود خواهند شد و پاکستان از اهرمهای فشار اقتصادی استفاده خواهد کرد، احتمالا تا این که یک میانجی قدرتمند منطقهای یا جهانی مانند چین با منافع امنیتی قابلتوجه، پادرمیانی کند.
