تنش با اسلام‌آباد، فرصت برای دهلی‌نو و تهران؛ مسیرهای تازه تجارت افغانستان شکل می‌گیرد

نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت حکومت طالبان، امروز چهارشنبه (۲۸ عقرب/ ۱۹ نوامبر) برای بررسی راه‌های گسترش همکاری‌های اقتصادی میان افغانستان و هند، به دعوت مقام‌های هندی وارد دهلی‌نو شد.

این دومین سفر یک مقام بلندپایه طالبان به هند طی دو ماه اخیر است که همزمان با تشدید تنش‌ها میان کابل و اسلام‌آباد انجام می‌شود.

منابع در کابل به بی‌بی‌سی گفته‌اند که محور اصلی گفت‌وگوهای آقای عزیزی در هند بر افزایش صادرات و واردات، گسترش مسیرهای تجارتی و تسهیل فعالیت تاجران افغان متمرکز خواهد بود. وزیر صنعت و تجارت حکومت طالبان پیش از پرواز به دهلی به بی‌بی‌سی گفت: «مسیر چابهار فعال است و ترانزیت و دادوستد از این طریق ادامه دارد». او تأکید کرد افغانستان تلاش دارد این مسیر را فعال‌ و رقابتی نگه‌دارد و در سفر خود با مقام‌های ارشد هند و نمایندگان سکتور خصوصی دیدار خواهد کرد و از یک نمایشگاه تجاری نیز دیدار می‌کند.

آقای عزیزی افزود: «ما می‌خواهیم روی راه چابهار که مطمئن‌ترین مسیر است بحث کنیم. هدف این است که این مسیر رقابتی و آسان شود تا بتوانیم تمام محصولات افغانستان را از این راه به نقاط مختلف جهان صادر کنیم.»

در هفته‌های اخیر تجارت میان افغانستان و پاکستان به دلیل بسته ماندن گذرگاه‌های مرزی مختل شده و طالبان به طور فزاینده‌ای به دنبال مسیرهای جایگزین و شرکای تازه اقتصادی هستند. سفر آقای عزیزی به دهلی‌نو در همین چارچوب و یکی از تازه‌ترین تلاش‌ها برای احیای روابط اقتصادی با هند ارزیابی می‌شود.

منابع آگاه به بی‌بی‌سی گفته‌اند کابل در ماه‌های اخیر به‌طور جدی در پی یافتن مسیرهای پایدارتر برای دسترسی به بازارهای منطقه‌ای بوده و گفت‌وگوهای پیش‌رو می‌تواند در باز کردن مسیرهای تازه نقش مهمی داشته باشد.

خان‌جان الکوزی، رئیس اتاق مشترک تجارت افغانستان و پاکستان، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت اگرچه مسیر پاکستان نزدیک‌ترین راه تجاری افغانستان است، اما با بسته ماندن این مسیر، چابهار بهترین گزینه بدیل به شمار می‌رود.

او گفت: «راه واگه بسته است و هند بازار مهم میوه تازه و خشک افغانستان است. هدف سفر به هند حل مشکلات مربوط به مسیر چابهار است.»

آقای الکوزی افزود که هند و پاکستان سال‌هاست با یکدیگر مشکل دارند و هر زمان که افغانستان به یکی از این دو کشور نزدیک‌تر شود، کشور دیگر ناراحت می‌شود. به گفته او، نزدیکی افغانستان و هند صرفاً تجاری است و جنبه سیاسی یا امنیتی ندارد.

رئیس اتاق مشترک تجارت افغانستان و پاکستان گفت افغانستان پیش از این هم از راه واگه و کراچی با هند روابط تجاری داشته و سالانه حدود ۵۰۰ میلیون دالر صادرات و ۸۰۰ میلیون دالر واردات ثبت شده است.

به گفته مقام‌های حکومت طالبان، بسته ماندن گذرگاه‌های مرزی پاکستان و افغانستان سالانه یک تا دو میلیارد دالر به دو کشور زیان وارد می‌کند.

وزیر صنعت و تجارت حکومت طالبان در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی تأکید کرد که در شرایط فعلی بهترین گزینه برای افغانستان هند است و افغانستان حتی نیاز به بازاریابی در هند ندارد.

او گفت: «محصولات افغانستان طبیعی، ارگانیک و باکیفیت‌ است. مردم هند تولیدات زراعتی افغانستان را بسیار دوست دارند.»

هند یکی از شریکان سنتی افغانستان بوده و پیش از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ بخش بزرگی از کالاهای اساسی کابل را تأمین می‌کرد و در مقابل خریدار عمده میوه خشک، گیاهان دارویی و سنگ‌های قیمتی افغانستان بود. افغانستان و هند هر دو بندر چابهار را بهترین مسیر برای کاهش وابستگی به بنادر پاکستان می‌دانند.

در روزهای اخیر، آقای عزیزی از امریکا خواسته است معافیت هند برای استفاده از بندر چابهار را تمدید کند. او در سخنرانی‌ در یکی از نمایشگاه‌های کابل هشدار داد که محدود شدن فعالیت این بندر به ضرر بخش خصوصی، مردم و زارعین افغانستان تمام خواهد شد.

هند که از سال ۲۰۱۴ در پروژه چابهار مشارکت دارد، اخیراً پس از رایزنی با امریکا توانسته معافیت شش‌ماهه برای ادامه فعالیت در این بندر بگیرد. این بندر برای تجارت افغانستان و دسترسی آن به آسیای مرکزی اهمیت کلیدی دارد.

خان‌جان الکوزی می‌گوید که انتقال هر کانتینر از راه چابهار حدود ۱۲۰۰ دالر گران‌تر است، اما با توجه به بسته بودن بندر کراچی، تاجران برای هر کانتینر ۳۰۰۰ دالر جریمه می‌پردازند؛ به این ترتیب استفاده از چابهار حدود ۲۰۰۰ دالر سود بیشتر دارد.

در همین حال، مقامات طالبان با افزایش تنش‌ها با پاکستان می‌گویند اکنون بیش از گذشته به مسیرهای ایران و آسیای مرکزی برای دسترسی به آب‌های آزاد و تجارت متکی شده‌اند. نزدیکی دوباره کابل و دهلی‌نو نیز بخشی از تلاش‌ها در همین راستا به شمار می‌رود.

همزمان، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت حکومت طالبان به خبرگزاری رویترز گفته است که حجم تجارت افغانستان با ایران در شش ماه گذشته به یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دالر رسیده و از میزان تجارت با پاکستان، که حدود یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون دالر بوده، فراتر رفته است.

به گفته او «امکانات چابهار تأخیرها را کاهش داده و به تاجران اطمینان داده که با بسته شدن مرزها، حمل‌ونقل متوقف نخواهد شد.»

تحلیلگران می‌گویند مجموع این تحولات نشان می‌دهد ساختار تجارت خارجی افغانستان در حال تغییر است و وابستگی کشور به مسیرهای سنتی – به‌ویژه پاکستان – به‌تدریج کاهش می‌یابد.