نیکولاس مادورو، رئیس جمهور ونزویلا: فرد «برگزیده‌ای»‌ که توسط ترامپ سرنگون شد

وقتی نیکولاس مادورو در سال ۲۰۱۳ در جایگاه ریاست جمهوری جانشین هوگو چاوز شد، مردم ونزویلا به خوبی آماده بودند: او فرد منتخبی بود که توسط سلف کاریزماتیک خود برای به دست گرفتن قدرت انتخاب شده بود.

در اواخر سال ۲۰۱۲، سفرهای چاوز بین کاراکاس، پایتخت ونزویلا، و هاوانا، پایتخت کیوبا، برای درمان سرطانش که در نهایت او را از پا درآورد، بیشتر شد - اما پیش از مرگ در تلویزیون ملی ظاهر شد تا جانشین خود را معرفی کند.

چاوز در مقابل دوربین اظهار داشت که اگر نتواند به کار ادامه دهد، مادورو، معاون وقت رئیس جمهور، نه تنها باید دوره قانونی را به پایان برساند، بلکه باید در انتخابات جدید به عنوان رئیس جمهور انتخاب شود.

هوگو چاوز، مادورو را به عنوان کسی می‌دید که باید پروژه سیاسی‌اش - انقلاب بولیواری - را ادامه دهد. او یک چهره عملگرا بود نه یک رادیکال که هم با پوشش غیر رسمی در تجمعات خیابانی راحت بود و هم با دریشی و نکتایی در جلسات رسمی.

این موضوع دستاوردی قابل توجه برای مادورو بود که حرفه سیاسی خود را بر اساس دست کم گرفته شدن، و به عنوان فردی با سطح پایین تحصیلات رسمی بنا کرده بود. در واقع، به نظر می‌رسد که او در دوران ریاست جمهوری‌ خود به خوبی از این موضوع بهره برده است.

این نیکلاس مادورو بود که مرگ چاوز را در مارچ ۲۰۱۳ اعلام کرد، درست در زمانی که پایه‌های اقتصاد ونزویلا، که تقریباً به‌طور کامل به درآمدهای نفتی متکی بود، به طرز خطرناکی شروع به لرزیدن کرده بود.

بیش از یک دهه زمامداری مادورو با تحولات سیاسی و اجتماعی، بحران‌های مکرر، انتقادات داخلی و خارجی در مورد حکومت استبدادی و تسلط فزاینده و متزلزل او بر قدرت همراه بوده است.

رئيس جمهور گرفتار بحران

مادورو همیشه با چالش‌های بزرگی مواجه بوده است. او نه تنها باید از چاوز به‌عنوان رهبر کاریزماتیک پیروی می‌کرد، بلکه با چشم‌انداز رو به وخامت اقتصادی نیز باید روبرو می‌شد.

با شروع کاهش قیمت نفتدر سال‌های پایانی حکومت چاوز، اصلاحات کلان اقتصادی در ونزویلا مورد بحث قرار گرفت. پس از مرگ آقای چاوز، اجرای این اصلاحات - مانند تغییرات در سیستم نرخ ارز - به مادورو واگذار شد.

اما نیکلاس مادورو با رهبری نه چندان قاطع نسبت به سلف خود و گرفتار شدن در میان جناح‌های رقیب، در انجام اصلاحات شکست خورد. در سال ۲۰۱۴، قیمت جهانی نفت سقوط کرد و بحران اقتصادی شدیدی را آغاز کرد که تا امروز مردم ونزویلا را تحت تأثیر قرار داده است.

تحلیلگران در آن زمان از دولت به دلیل عدم اقدام مؤثر برای مقابله با بحران به سرعت در حال گسترش انتقاد کردند. آنان از نحوه واگذاری مسئولیت‌های عمده اداری توسط مادورو به افسران عالی رتبه نظامی، سپردن واردات مواد غذایی و کالاهای اساسی و حتی اداره شرکت ملی نفت ونزویلا که منبع اصلی درآمد کشور است، ابراز نگرانی کردند.

با آنکه ارتش نفوذ فزاینده‌ای در کشور داشت، ناآرامی‌ها در پایگاه‌های نظامی، به شمول توطئه‌، تنش‌های داخلی و دستگیری‌ افراد، همچنان ادامه داشت. حکومت مادورو از همان سال‌های اولیه، متزلزل به نظر می‌رسید.

چالش اصلی

با عمیق‌تر شدن بحران در ونزویلا، مخالفان برای اولین‌بار از سال ۱۹۹۹ اکثریت قابل توجهی را در مجلس ملی در انتخابات سال ۲۰۱۵ کسب کردند. این پیروزی نشان داد که مخالفان می‌توانستند بدون حمایت حزب حاکم، قوانینی را تصویب و مقاماتی را منصوب کنند.

مادورو با پیش‌بینی این موضوع، پیش از شروع به کار مجلس جدید، قضات وفادار به خود را در دیوان عالی منصوب کرد که بعدا اختیارات مجلس را محدود کردند، سه قانونگذار مخالف را تعلیق کردند تا از اکثریت واجد شرایط برای تصمیم‌گیری جلوگیری کنند. قضات دیوان عالی بعداً مجلس را بی‌اعتبار و تصمیمات آن را باطل اعلام کردند.

چنیدن کشور امریکای لاتین این اقدامات را محکوم کردند، اما تا اواخر سال ۲۰۱۶، نظام قضایی ونزویلا برگزاری همه‌پرسی برکناری نیکلاس مادورو و همچنین تلاش‌ها برای محاکمه سیاسی‌اش را ممنوع کرد. در مارچ ۲۰۱۷، مخالفان حکومت را به «کودتا» متهم کردند.

با آنکه دادگاه عالی ونزویلا حکم خود را پس از ۷۲ ساعت لغو کرد، اما خسارت ناشی از آن خشم گسترده عمومی و چهار ماه اعتراضات بود که حدود ۱۲۰ کشته بر جای گذاشت. حکومت اعتراضات را سرکوب کرد، اما تظاهرات بزرگ طرفداران دولت را نیز سازماندهی کرد.

موثرترین استراتژی حکومت، برگزاری انتخابات منطقه‌ای بود که باعث اختلاف نظر مخالفان بر سر مشارکت در آن شد. همچنین یک مجلس مؤسسان ایجاد کرد که یک نهاد قانونگذاری بالاتر از مجلس ملی اما همسو با دولت بود. هر دو انتخابات با ادعاهای تقلب خدشه‌دار شدند.

سرانجام سرکوب، خستگی از اعتراضات و سرسختی حکومت به مادورو کمک کرد تا این دوران آشفته را پشت سر بگذارد.

مادورو در برابر گوایدو

مادورو در جنوری ۲۰۱۹ برای دومین دوره به عنوان رئیس جمهور سوگند یاد کرد. او برنده انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۸ شد که بدون مشارکت اکثر مخالفان برگزار شد و توسط ایالات متحده، اتحادیه اروپا و بیش از دوازده کشور امریکای لاتین تقلبی خوانده شد.

مخالفان در پاسخ اعلام کردند خلأ ریاست جمهوری در کشور بوجود آمده و براساس قانون اساسی، خوان گوایدو، رئیس مجلس ملی، این نقش را بر عهده خواهد گرفت و ظرف ۳۰ روز انتخابات را برگزار خواهد کرد.

گوایدو توسط حکومت ترامپ و همچنین تعدادی از کشورهای اروپایی و امریکای لاتین به رسمیت شناخته شد.

در پی آن، دونالد ترامپ تحریم‌هایی را علیه صنعت نفت ونزویلا، منبع اصلی درآمد این کشور، وضع کرد.

تولید نفت ونزویلا به شدت کاهش یافت و دولت مادورو کنترل دارایی‌هایی به ارزش میلیون‌ها دالر را در خارج کشور از دست داد.

خوان گوایدو در ساعات اولیه ۳۰ اپریل به همراه گروهی از سربازان ونزویلایی و لئوپولدو لوپز، رهبر مخالفان، پیامی پخش کرد که در آن از شهروندان خواست به خیابان‌ها بیایند.

با این حال، هیچ شکاف قابل توجهی در حمایت ارتش از حکومت مادورو بوجود نیامد و با وجود خطر مداوم دستگیری، سرانجام تهدید گوایدو بی‌اثر شد.

افزایش فشار

تسلط مادورو بر قدرت در ۱۸ ماه گذشته به طور قابل توجهی تضعیف شد. دلیل آن دو رویداد مهم بود: انتخابات ریاست جمهوری در جولای ۲۰۲۴ و بازگشت ترامپ به کاخ سفید در جنوری ۲۰۲۵.

نیکلاس مادورو برنده انتخابات ریاست جمهوری اعلام شد، اما هیچ نتیجه شفافی منتشر نشد. در مقابل، مخالفان بیش از ۸۰ درصد از برگه‌های شمارش آرا را منتشر کردند که نشان می‌داد ادموندو گونزالس اوروتیا، نامزد آنها برنده قطعی است.

به زودی شکاف‌های بزرگی در میان حامیان مادورو ظاهر شد. هزاران ونزویلایی، از جمله ساکنان محله‌های سنتی طرفدار دولت، برای اعتراض به خیابان‌ها آمدند. براساس آمار رسمی، حکومت با زندانی کردن بیش از ۲۰۰۰ نفر به این اعتراض‌ها پاسخ داد.

گونزالس اوروتیا به اسپانیا تبعید شد، در حالی که رهبر مخالفان، ماریا کورینا ماچادو که از شرکت در انتخابات منع شده بود، مجبور شد مخفیانه زندگی کند. او در دسامبر ۲۰۲۵ برای دریافت جایزه صلح نوبل در اسلو ظاهر شد.

با بازگشت ترامپ به کاخ سفید، فشارها بیشتر و استراتژی سختگیرانه‌ای برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر در امریکای لاتین اتخاذ شد. ترامپ خیلی زود مادورو را به رهبری یک کارتل برجسته در نیروهای مسلح ونزویلا متهم کرد. اتهامی که خود آقای مادورو رد کرد.

ایالات متحده به مدت چندین ماه آنچه را که ترامپ «بزرگترین ناوگان تشکیل شده در تاریخ امریکای جنوبی» می‌نامید، به همراه نیرویی حدود ۱۵۰۰۰ سرباز در آب‌های اطراف ونزویلا مستقر کرد.

این نیروها حمله به قایق‌هایی را که گفته می‌شود حامل مواد مخدر بودند، آغاز کردند و دست‌کم ۱۱۰ نفر در این حملات از ماه سپتامبر تاکنون کشته شدند که مدافعان حقوق بشر آن را «اعدام‌های فراقضایی» توصیف کرده‌اند.

چند روز پیش از دستگیری مادورو، روکسانا ویجیل، محقق امنیت ملی در شورای روابط خارجی، به بی‌بی‌سی گفت که حضور نظامی ایالات متحده در کارائیب، گزینه‌های مادورو را برای مذاکره و رسیدن به توافق برای حل بحران به شدت کاهش داده است.

مردی که شخصاً توسط هوگو چاوز برای ادامه انقلاب در ونزویلا انتخاب شده بود، حالا باید در دادگاهی در نیویارک به اتهامات خود پاسخ دهد.