آیا فرزندآوری می‌تواند عمر مادران را کوتاه کند؟

وقتی کودکان قهر می‌کنند، غدا نمی‌خورند یا نمی‌خوابند، ممکن است مادران به شوخی بگویند که کودکان عمرشان را کم می‌کنند. اما تحقیقات جدید نشان می‌دهد که این موضوع برای زنانی که در شرایط سخت زندگی می‌کنند، چندان دور از واقعیت نیست.

بررسی سوابق تاریخی نشان می‌دهد که عمر برخی از مادران ممکن است در بدل هر کودکی که به دنیا می‌آورند تا شش ماه کوتاه شده باشد، و به نظر می‌رسد زنانی که در شرایط بسیار سخت‌ زندگی می‌کردند، بیش از دیگران متاثر شدند.

پژوهشگران تکامل، اسناد کلیساها - که شامل تولد و مرگ افراد در یک جمعیت است- مربوط به ۴ هزار و ۶۸۴ زن را بررسی کردند که در زمان «قحطی بزرگ فنلند» بین سال‌های ۱۸۶۶ و ۱۸۶۸ زندگی می‌کردند.

داکتر یوان یانگ، محقق اصلی این مطالعه از دانشگاه گرونینگن هالند، توضیح می‌دهد که این یکی از «وحشتناک‌ترین قحطی‌ها در تاریخ معاصر اروپا» بود.

داکتر یانگ و همکارانش – پروفیسور هانا دگدل، پروفیسور ویرپی لوما و داکتر اریک پوستما – دریافتند زنانی که در زمان قحطی زایمان کردند، در بدل هر کودک، تا شش ماه از امید به زندگی شان کاسته شد.

احتمالا به این دلیل که مقدار زیادی از انرژی مادران به‌جای ترمیم سلول‌های بدن، صرف تولید مثل می‌شد، و این امر آن‌ها را در معرض خطر ابتلا به بیماری در مراحل بعدی زندگی قرار می‌داد.

اما هیچ ارتباطی بین طول عمر یک زن و زایمان در کسانی که قبل یا بعد از قحطی زندگی می‌کردند، وجود نداشت.

داکتر یانگ می‌گوید: «ما تنها در زنانی این حالت را می‌بینیم که در دوران قحطی باردار شدند.»

این نشان می‌دهد محیطی که زنان در طول دوران بارداری خود در آن زندگی می‌کردند، یک عامل کلیدی بود.

چرا داشتن فرزند بر طول عمر تاثیر می‌گذارد؟

پس،‌ علت چه بود؟

یک توضیح ممکن است این باشد که اثرات درازمدت فرزندآوری بر سلامت، ممکن است در شرایط سخت محیطی بدتر شود. مدت‌هاست که مشخص شده مادران بیشتر در معرض بیماری‌های قلبی – عروقی و متابولیک قرار می‌گیرند که بخشی از آن به دلیل افزایش وزن و استرس فیزیولوژیکی است.

داکتر یانگ می‌افزاید: «توضیح بالقوه دیگر این است که خود عمل بزرگ کردن (فرزند)، شیر دادن و بارداری در این دوره باعث کاهش منابع انرژی مادر می‌شود.»

بارداری و شیردهی به انرژی زیادی نیاز دارد و به این معناست که در زمان قحطی، یک مادر انرژی کمتری برای حفظ کارکردهای ضروری بدن که از ابتلا به بیماری‌ها در مراحل بعدی زندگی جلوگیری می‌کند، در اختیار دارد.

داکتر یانگ توضیح می‌دهد: «ممکن است در جمعیت‌هایی که زنان فرزندان بسیار زیادی به دنیا می‌آورند و بین زایمان‌ها، وقت کافی برای بهبود ندارند، (تاثیرات بر سلامتی) پیچیده‌تر شود.»

اما از آنجا که این مطالعه به‌جای ایجاد داده‌های جدید در یک آزمایش لابراتواری، بر اساس داده‌های تاریخی انجام شده، او می‌گوید نمی‌توان قطعی سخن گفت.

رابطه بین طول عمر و فرزندآوری

مطالعه‌ داکتر یانگ نشان می‌دهد این یافته‌ها در زنانی که فرزندان زیادی داشتند بارزتر بود، اما همه زنان به‌طور یکسان تحت تاثیر قرار نگرفتند. او توضیح می‌دهد: «در واقع این دو مفهوم مهم‌اند: خانواده‌های بسیار بزرگ ... و اینگونه رویدادهای قحطی.»

چندین دهه‌ است که دانشمندان برای دانستن تفاوت میان گونه‌هایی که عمر کوتاه‌تری دارند و زاد‌ و ولد زیاد دارند، مانند موش‌ها و حشرات – و گونه‌های که عمر طولانی‌تر دارند و فرزندان کمتری به دنیا می‌آورند – مانند فیل‌ها، نهنگ‌ها و انسان‌ها سرگردان‌اند.

یکی از نظریه‌های اصلی این است که انر‍ژی‌ که می‌توانست صرف ترمیم سلولی شود، به تولید‌مثل منحرف می‌شود و این کار به روند پیری کمک می‌کند.

آیا زنان امروز نیز به همین شکل تحت تاثیر قرار می‌گیرند؟

آیا می‌توان نتایج به‌دست آمده از زنانی که ۲۰۰ سال پیش زندگی می‌کردند را به مادران قرن بیست‌و‌یکم تعمیم داد؟

داکتر یانگ می‌گوید:‌ «مهم است که این (مطالعه) را در دوره تاریخی آن بررسی کنیم؛ دوره‌ای که نظام‌ صحی به اندازه امروز قوی نبود. در آن دوره،‌ زنان ‌به‌طور اوسط شاید چهار یا پنج کودک داشتند، بسیار بیشتر از اندازه خانواده‌های امروزی.»

از دهه ۱۸۰۰ تعداد فرزندان در خانواده‌ها در سراسر جهان به‌صورت چشمگیر کاهش یافته است.

در سال ۲۰۲۳ یک زن به‌صورت متوسط بیش از دو کودک داشت – تغییری که ناشی از دسترسی بیشتر به آموزش، محیط کار و وسایل پیشگیری از بارداری و نیز کاهش مرگ‌و‌میر کودکان بوده‌است.

با این حال، در کشورهای مانند نایجریا، چاد، سومالیا، و سودان جنوبی زنان هنوز معمولا چهار کودک یا بیشتر دارند.

نهاد «طبقه بندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی» وابسته به ملل متحد، سال گذشته در بخش‌های از سودان و غزه قحطی اعلام کرد.

هرچند داکتر یانگ بر انجام پژوهش بیشترتاکید می‌کند، اما این موضوع نشان می‌دهد که احتمالا برخی از یافته‌های این تحقیق در برخی مناطق جهان امروزه نیز در حال رخ دادن است.