کیفیت کینو یا بسته بودن مرز پاکستان و افغانستان؛ علت اصلی کاهش صادرات پاکستان چیست؟

با وجود فراوانی محصول کینو و کچالو در پاکستان، اکنون کشاورزان ایالت پنجاب برای صادرات این محصولات با مشکلات جدی روبه‌رو هستند و شمار زیادی از دهقانان متحمل خسارت سنگین مالی شده‌اند.

بسته بودن مرز افغانستان و پاکستان به دلیل تنش‌ها و همچنین کیفیت نامطلوب کینوی پاکستانی عامل کاهش صادرات ذکر شده است.

صادرکنندگان میوه و سبزی، بسته بودن مرز افغانستان و پاکستان را عامل اصلی بر سر راه صادرات می‌دانند. کینو، مالته و کچالوی پاکستان از طریق افغانستان به کشورهای آسیای میانه صادر می‌شدند و این کشورها از مهم‌ترین بازارهای این محصولات به شمار می‌رفتند.

حدود چهار ماه است که به سبب تیره شدن روابط میان پاکستان و افغانستان، مرزهای مشترک میان دو کشور بسته هستند و تمام مبادلات تجاری متوقف شده است.

اخیراً دولت فدرال پاکستان به درخواست حکومت پنجاب، به کشاورزان اجازه داد که کینو، مالته و کچالو را از مسیرهای جایگزین صادر کنند. ایران مسیر جایگزین برای صادرکنندگان است که از این طریق آنان می‌توانند کالاهای خود را به بازارهای آسیای میانه برسانند.

صادرکنندگان می‌گویند که کینو و کچالو از مسیر ایران صادر می‌شود، اما به دلیل طولانی بودن این مسیر در مقایسه با مسیر افغانستان، هزینه حمل‌ونقل به‌مراتب بیشتر است. به همین دلیل، میزان صادرات به شدت کاهش یافته است.

حماد رسول، کشاورزی از منطقه کوت مومن در ولسوالی سرگودها و از صادرکنندگان عمده کینو و کچالو به بی‌بی‌سی گفت که تولید کنندگان کچالو شدیدا زیان دیده‌اند.

او گفت: «به دلیل ارزان شدن کچالو در بازار، بسیاری از دهقانان حتی کچالو‌ها را برداشت نمی‌کنند، بلکه روی محصول آماده برداشت دوباره می‌کارند، چون قیمت کچالو به‌مراتب پایین‌تر از هزینه‌ مصرف شده است.»

برخلاف کچالو، بسیاری از صادرکنندگان باوردارند که کاهش صادرات کینو، دلیلش تنها بسته بودن مرز پاکستان و افغانستان نیست. آنان بر این باورند که کیفیت کینوی پاکستان به‌شدت افت کرده و تقاضا برای آن در بازارهای جهانی کاهش یافته است.

اکنون سئوال این است که با توجه فراوانی محصول کینو و مالته، آیا دلیل اصلی کاهش صادرات بسته بودن مرز افغانستان است و با باز شدن مسیر جایگزن از طریق ایران، صادرات کچالو بهبود خواهد یافت؟

«امسال محصول کینو خوب بود ولی مرز بسته است»

حماد رسول، صادرکننده میوه و سبزی از منطقهٔ کوت مومن در ولسوالی سرگودها، به بی‌بی‌سی گفت که امسال محصول مالته و کینو بسیار فراوان بود و در عین حال کیفیت و اندازه آن هم خوب و مناسب صادرات بود.

او می‌گوید: «اما درست زمانی که فصل برداشت کینو رسید، مرز پاکستان و افغانستان بسته شد و کشاورزان و صادرکنندگان هم هیچ مسیر جایگزینی را پیش بینی نکرده بودند.»

به گفته حماد رسول، دولت در ابتدا ا‍طمینان می‌داد که مرز به‌زودی باز خواهد شد، اما این اتفاق نیفتاد. او توضیح داد که بیشترین مقدار کینوی پاکستان در منطقه سرگودها تولید و بخش عمده این محصول هم از همین منطقه صادر می‌شود.

به گفته او، میزان کینوی تولید شده در این منطقه امسال حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار تن برآورد شده و قرار بود، حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تن آن صادر شود، اما به دلیل بسته بودن مرز افغانستان، «حالا اگر به مقدار ۱۰۰ هزار تن هم صادر شود، موفقیت بزرگی است.»

حماد رسول بزرگ‌ترین بازار کینو ومالته پاکستان، به‌ویژه محصولات منطقه سرگودها را، کشورهای آسیای میانه می‌داند که به گفته او حدود ۴۵ درصد از کینوی سرگودها به این کشورها صادر می‌شد.

او با اشاره به اینکه دولت اجازه مسیر جایگزین برای صادرات را داده، می‌گوید که این مجوز از یک طرف با تاخیر صادر شد و از طرف دیگر مسیر ایران برای صادرات کینو مناسب نیست، چون به دلیل طولانی بودن مسیر خطر خراب شدن آن وجود دارد.

او می‌گوید: «به همین دلیل نمی‌توان از مسیر جایگزین، حجم زیاد از کینو را صادر کرد.»

حماد رسول کمک دولت برای بازاریابی جهانی خارج از کشورهای آسیای میانه را ناچیز می‌داند.

او رقابت در بازارهای دیگر مناطق جهان را شدید توصیف کرده و می‌گوید: «فروشندگان قدیمی از قبل در آن بازارها حضور دارند، بنابراین بازاریابی برای ما در آن‌ها بسیار دشوار است.»

این صادرکننده، کینو را از جمله محصولاتی می‌داند که دهقانان زیادی در سرگودها برای تأمین معیشت سالانه خود به آن وابسته‌اند و شرایط کنونی باعث می‌شود که دهقانان زیر بار سنگین قرض بروند.

«کینویی که دیگر بازار ندارد»

وحید احمد، رئیس هیئت امنای انجمن صادرکنندگان و بازرگانان میوه و سبزی پاکستان (PFVA) به بی‌بی‌سی گفت که کاهش و مشکلات در صادرات کینو بیش از بسته بودن مرزها، به نوع محصولی که تولید می‌شود مربوط است.

او می‌گوید هر محصولی عمر مفیدی دارد و عمر مفید کینوی پاکستانی اکنون به سر رسیده است.

به گفته او: «نوعیت کینوی پاکستانی عمرش گذشته است. طی ۶۰ سال گذشته، به‌جزء یک نوع، نوع دیگری معرفی نشده است. این نوع محصول زود فاسد می‌شود و به همین دلیل در بسیاری از بازارهای جهانی تقاضا برای آن کاهش یافته است و خریدار ندارد.»

وحید احمد کاهش ارزش کینوی صادرشدهٔ پاکستان را در پنج سال گذشته از ۲۵۰ میلیون دالر به حدود ۱۰۰ میلیون دالر عنوان کرده و افزود که پنج سال پیش میزان صادرات کینو حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تن بود، در سال گذشته این رقم تنها به حدود ۲۵۰ هزار بود.

او می‌گوید که در گذشته پاکستان در بازار مرکبات جهان سهم ۱۶ میلیارد دالری داشت، اما اکنون تنها به حدود ۱۰۰ میلیون دالر محدود شده است.

به گفته او پاکستان هنوز نوعی از کینو را تولید می‌کند که ۶۰ سال پیش امریکا در اختیار این کشور گذاشته بود: «خودما هیچ کاری برای توسعه گونه‌های جدید انجام نداده‌ایم، در حالی که کشورهای رقیب پاکستان هم‌زمان روی پنج تا ده نوع مختلف کار می‌کنند.»

او تکیه پاکستان به صادرات کینو را دلیل کاهش صادرات می‌داند.

«دنیا کینوی بدون دانه تولید می‌کند»

وحید احمد، کینو پاکستان را جزء مرکباتی می‌داند که راحت پوست می‌شود ولی عمر مفید کوتاه دارد و زود فاسد می‌شود، به همین دلیل به گفته او در بازارهای جهانی مشتری ندارد و واردکنندگان تمایلی به خرید آن نشان نمی‌دهند.

به گفته او، فصل برداشت محصول کینو در پاکستان از اواخر دسامبر شروع شده و تا فبروری یا مارچ دوام می‌کند، در حالیکه فصل برداشت انواع مختلف کینو در کشورهای رقیب تا ماه می ادامه می‌یابد. به گفته او «در پاکستان ۵۰ درصد کارخانه‌های فرآوری کینو تعطیل شده‌اند، در حالی که دنیا اکنون واریتی‌های بدون دانه تولید می‌کنند.»

وحید احمد بسته بودن مرز افغانستان و پاکستان را بدون تاثیر نمی‌داند و می‌گوید «تنها حدود ۱۵ درصد مشکل ایجاد کرده، چون از مسیرایران، کینو صادر می‌شود.» او مشکل اصلی کینوی پاکستان را قدیمی بودن نوعیت آن می‌داند.

او معتقد است که پاکستان نیاز دارد تا انواع مختلف کینو تولید کند و برای توسعه آن تحقیق شود. او با اشاره به اینکه نهادهایی هم در این راستا ایجاد شده، می‌گوید که فعالیت آنان هنوز بر میزان تولید و کیفیت کینو تأثیری نداشته است.

آیا صادرات کچالو از مسیر جایگزین سودمند خواهد بود؟

حماد رسول معتقد است که بسته بودن مرز پاکستان و افغانستان تأثیر شدید بر میزان صادرات کچالو گذاشته است.

او توضیح می‌دهد که هزینهٔ تولید هر کیسهٔ ۶۵ کیلویی کچالو برای دهقان پاکستانی تقریباً ۲۳۰۰ روپیه می‌شود، در حالی که قیمت آن اکنون حدود ۱۱۰۰ روپیه است.

به گفتهٔ او، قیمت کچالو به زمین خورده و «حتی نصف هزینهٔ تولید هم نیست. بسیاری از کشاورزان روی محصول آماده برداشت دوباره می‌کارند، تا حداقل هزینهٔ برداشت و انتقال محصول به بازار را ندهند.»

حماد رسول توضیح می‌دهد که «کچالوی پاکستان پیش از این به افغانستان و از مسیر افغانستان به کشورهای آسیای میانه مانند ازبیکستان، تاجیکستان و قرغیزستان صادر می‌شد که بازاری مهم برای پاکستان بودند، ولی به دلیل بسته بودن مرز این صادارت متوقف شده است و تقاضا در بازار داخلی هم کم است.»

وحید احمد، رئیس هیئت امنای انجمن صادرکنندگان و بازرگانان میوه و سبزی پاکستان می‌گوید پس از آنکه حکومت اجازه صادرات از مسیر جایگزین را داده، کچالوی پاکستان از مسیر ایران صادر می‌شود ولی مدت زمان ترانزیت طولانی و هزینه انتقال افزایش یافته است.

او می‌افزاید که زمان ترانزیت کالا از مسیر افغانستان پنج تا هفت روز بود ولی اکنون به ۱۵ تا ۱۷ روز افزایش یافته و هزینه‌ها هم بیشتر شده است.

به گفته وحید احمد، مسیر جایگزین هم باعث نشده تا میزان صادرات کچالوی پاکستان به اندازه لازم باشد، چون بازار پاکستان، کشورهای آسیای میانه بود.

علاوه بر این، کچالوی پاکستان به کشورهای خاورمیانه و شرق دور هم صادر می‌شود. به گفته وحید احمد روسیه سال گذشته واردات کچالو از پاکستان را ممنوع کرد.

او گفت که برای رفع این ممنوعیت به دولت پاکستان نامه نوشته که به آن توجه نشده است. او روسیه را هم یکی از بازارهای بزرگ کچالوی پاکستان می‌داند.

با این‌حال، وحید احمد امیدوار است که صادرات کچالو در روزهای آینده، افزایش یابد.