شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
رد پای مهاجران افغان در جهان؛ از استرالیا تا افریقا و امریکا
- نویسنده, بخش راستیآزمایی بیبیسی افغانستان
بخش راستیآزمایی بیبیسی افغانستان در یک تحقیق تازه رد پای افغانهای مهاجر را در بیش از صد کشور جهان جستجو کرده و دریافته است که ایران، پاکستان و آلمان به ترتیب بیشترین جمعیت مهاجران افغان را دارند.
در این تحقیق آمارهای کمیساریای عالی ملل متحد در مورد ایران و پاکستان، مبنا قرار داده شده و در کشورهای دیگر سرشماریهای عمومی این کشورها بررسی شده است. بر این اساس، اکنون بیش از شش میلیون مهاجر افغان در سراسر جهان پراکندهاند. این آمار شامل افغانهایی ثبت نشده و بدون اسناد نمیشود.
۱۸ دسامبر روز جهانی مهاجرت است. ملل متحد میگوید اکنون بیش از ۳۰۰ میلیون نفر مهاجر در کشوری غیر از محل تولد خود، زندگی میکنند.
در حدود نیم قرن اخیر، افغانها در پنج قاره جهان پراکنده شدهاند. از کانادا و امریکا گرفته تا اروپا و حتی دورترین کشورهای افریقایی مهاجران افغان زندگی میکنند. حالا کمتر خانواده افغان است که مسافری در خارج نداشته باشد.
قبل از اخراج اجباری و گسترده افغانها از ایران و پاکستان در دو سال اخیر، در سال ۲۰۲۳ تعداد مهاجران افغان در تمام جهان به ۱۰/۳ میلیون نفر میرسید.
مهاجرتها با اشغال افغانستان توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق در ۳۱ دسمبر ۱۹۷۹ آغاز شد. در حدی که به گفته ملل متحد، افغانستان بزرگترین جمعیت پناهنده جهان پس از جنگ جهانی دوم را تولید کرد و به مدت ۱۷ سال، افغانها بزرگترین جمعیت پناهندگان را در جهان تشکیل میدادند.
پیش از آن، شمار کمی از نخبگان برای تحصیل یا کار به خارج از کشور میرفتند، عمدتا ماندگار نمیشدند و برمیگشتند و کشورهای اروپایی و امریکا نیز بدون سختگیری ویزه برای شهروندان افغانستان صادر میکردند.
ایران بزرگترین کشور میزبان افغانها
پس از خروج سربازان امریکا از افغانستان و سقوط نظام جمهوری در اگست ۲۰۲۱ نیز بیش از بیش از ۶/۴ میلیون نفر از افغانستان عمدتا به کشورهای همسایه رفتند.
بنا به آمار کمیساریای عالی امور پناهندگان ملل متحد هنوز ایران با حدود ۲/۵ میلیون افغان، میزبان بزرگترین میزبان مهاجران افغان است. اگرچه مقامهای ایران آمار جمعیت افغانها را خیلی بیشتر از این برآورد میکنند ازجمله افغانهایی که ثبت نشده و بدون اسناد رفتوآمد میکنند.
پس از آن، پاکستان با یکونیم میلیون نفر در رتبه دوم قرار دارد.
این دو کشور طی دو سال اخیر حدود پنج میلیون افغان را اخراج یا وادار به بازگشت کردهاند که به جمعیت افغانستان حدود ده درصد افزوده است.
اکنون حدود دو میلیون افغان در کشورهای غربی از کانادا تا نیوزیلند زندگی میکنند، بیش از دو سوم آنها طی یک دهه اخیر، بهویژه پس از روی کار آمدن حکومت طالبان، به این کشورها مهاجرت کردهاند.
آلمان بزرگترین جامعه دیاسپورای افغانستان در غرب
در اروپا، آلمان با داشتن بیش از ۴۶۱ هزار افغان، میزبان بزرگترین جمعیت مهاجران افغانستان در کشورهای غربی است که در رتبه سوم پس از ایران و پاکستان قرار میگیرد.
بنا به دادههای رسمی، افغانها در آلمان بیشتر مردان جوانند، تنها ۳۵ درصد آنها را زنان تشکیل میدهند و متوسط سنیشان ۲۷ سال است.
در مجموع، سه کشور آلمان، فرانسه و اسپانیا بیش از ۶۰ درصد از کل پناهجویان افغان در چند سال اخیر را پذیرفتهاند.
پس از آن بریتانیا و فرانسه، هر کدام با حدود دوصد هزار در رتبههای بعدی قرار دارند و دو کشور رومانیا و ایسلند با داشتن کمتر از ۴۰۰ نفر کمترین حضور افغانها در اروپا را دارند.
در ایتالیا آمار ثبت شده افغانها بنا به گفته سازمان ملل به ۱۹۵۰۰ نفر برآورد شده است و پس از آنها به ویژه در سالهای اخیر این رقم بنا به برآورد غیررسمی تا حدود ۴۰ هزار افزایش یافته است.
سفارت افغانستان در روم به بیبیسی گفت که مهاجران افغان در ایتالیا حدود ۳۰ تا ۳۲ هزار نفراند.
در کشورهای حوزه بالکان (بوسنیا، صربیا و کوزوو، مونتنگرو، آلبانیا و مقدونیه شمالی) در مجموع ۴۳۵ پناهنده از افغانستان زندگی میکنند.
بیش از ۳۲۰۰ افغان نیز در آلبانی که بیشتر آنها ویزه ویژه مهاجرتی دارند بیش از چهار سال در انتظار اسکان در امریکا بودند اما با اعلام تعلیق بررسی درخواستهای افغانها از سوی اداره ترامپ در سردرگمی بسر میبرند.
چرا جمعیت نیم میلیونی افغان در امریکا ایجاد نشد؟
مهاجرت افغانها به امریکا از ۱۹۸۰ آغاز شد، بنا به آمارهای رسمی در آن سال تنها ۴ هزار افغان در امریکا بودند که تا سال ۲۰۰۰ به ۴۵ هزار نفر رسید، این رقم در بیست سال حضور امریکا در افغانستان به ۱۳۵ هزار نفر رسیده بود.
همزمان با خروج امریکا از افغانستان و سقوط نظام جمهوری جمعیت افغانها در امریکا به طور بیسابقهای افزایش یافت. حدود ۱۹۰ هزار افغان تنها در چهار سال اخیر وارد امریکا شدند که اکنون جامعه ۳۲۵ هزار نفری در امریکا پس ایران، پاکستان و آلمان، چهارمین کشور دارای جمعیت بزرگ مهاجران افغان است.
به گفته شان وندیور، رئیس «افغاناوک»، یک گروه رضاکاری که به افغانهایی که عازم امریکا هستند کمک میکند، بیش از ۲۶۵ هزار افغان دیگر نیز در انتظار دریافت ویزه امریکا هستند که در میان آنها ۱۸۰ هزار اسآیوی است.
اگر همهچیز بنا به برنامه پیش میرفت و با اعلام تعلیق رسیدگی به درخواست آنها از سوی اداره ترامپ مواجه نمیشد، آمار افغانها در امریکا به بیش از نیم میلیون میرسید.
با آنهم جامعه دیاسپورای افغانستان در امریکا هنوز کمتر از ۴/. درصد جمعیت ۴۵ میلیونی مهاجران در این کشور را تشکیل میدهند.
کانادا فراتر از وعده، افغانها را پذیرفت
کانادا، کشوری که پیش از سال ۱۹۸۵ کمتر از ۱۰۰ افغان در آنجا زندگی میکرد تا سال ۲۰۰۱ به بیش از چهار هزار نفر رسید و پس از آن هر سال به طور متوسط ۱۴۰۰ مهاجر اضافه شدند.
سرشماری سال ۲۰۲۱ کانادا نشان میدهد که پیش از سقوط نظام جمهوری شمار افغانها به ۹۸ هزار و ۸۱۰ نفر میرسید.
پس از روی کارآمدن حکومت طالبان، کانادا اعلام کرد که ۴۰ هزار افغان را میپذیرد و این روند همچنان پس از أن نیز ادامه یافت تا اینکه نوامبر ۲۰۲۴ اعلام کرد که ۵۵ هزار و ۱۹۵ را پذیرفته است و این روند کماکان ادامه داشته است.
جامعه دیاسپورای فعلی افغانستان در کانادا بیش از ۱۵۴ هزار نفر است.
برازیل، سرزمین تازهای که افغانها دوام نیاوردند
پیش از سال ۲۰۲۱، شمار چشمگیر دیاسپورا یا پناهنده افغان در برازیل ثبت نشده است.
پس از تسلط طالبان بر افغانستان در سال ۲۰۲۱، برزیل برنامه صدور بیش از ۱۳ هزار ویزای بشردوستانه برای شهروندان افغانستان را آغاز کرد. بیشتر آنهایی که با این نوع ویزا به برازیل رفتند بعداً راهی کشورهای دیگر، از جمله امریکا و کانادا شدهاند.
حالا افغانها به کشورهایی منطقه و غربی محدود نشدهاند، به جاهایی رفتند که مقصد مطلوب نبوده است از جمله در امریکای جنوبی.
در کشور بلیز در امریکای جنوبی که آمار رسمی از حضور افغانها را نشان نمیدهد توانستیم داکترعثمان نژند را بیابیم که دو دهه پیش به آنجا رفته بود.
بریتانیا؛ افغانها در صدر پناهجویان روی قایق
از سال ۲۰۱۸ تاکنون در مجموع افغانها بیش از هر کشور دیگری با قایقهای بادی از کانال مانش گذشته و وارد بریتانیا شدهاند.
بنا به آماری که وزارت داخله بریتانیا نشر کرده است تنها طی یک سال اخیر (از ماه اکتوبر ۲۰۲۴ تا ماه سپتمیر ۲۰۲۵) شمار افغانهایی که با قایق وارد شدهاند ۵۷۸۸ نفر بودند که رتبه دوم در میان پناهجویان سایر کشورهاست.
بریتانیا پس از سقوط نظام جمهوری در افغانستان در چارچوب سه برنامه اسکان مجدد ۳۵۷۰۰ افغان را پذیرفت. آخرین آن برنامهای بود که در دسامبر ۲۰۲۳ پس از افشای هزاران نام همکاران افغان بریتانیا، آورده شدند.
بریتانیا در جولای ۲۰۲۵ برنامههای اسکان افغانها را به روی متقاضیان جدید بست.
دادههای وزارت داخله بریتانیا نشان میدهند که اکنون پناهندگی افغانها بهطور چشمگیری کمتر قبول میشوند، در سال ۲۰۲۵ تنها ۳۳ درصد پذیرش گرفتهاند.
اخیرا وزارت داخله بریتانیا سختترین قانون پذیرش پناهجویان را اعلام کرد که بنا به آن افرادی که به طور قانونی در این کشور هستند، ممکن است تا ۲۰ سال برای گرفتن اقامت نامحدود منتظر بمانند.
استرالیا و نیوزیلند؛ مقصد محبوب افغانها اما پذیرش محدود
بر اساس دادههای اداره آمار استرالیا، دیاسپورای افغان متولد افغانستان در سرشماری سال ۲۰۲۴ در استرالیا را ۸۸ هزار و ۷۳۰ نفر نشان میداد.
از سال ۲۰۲۱ که طالبان به قدرت بازگشت حدود ۲۵ هزار افغان وارد استرالیا شدهاند.
در نیوزیلند، دیاسپورای افغان تا سال ۲۰۰۱ به ۱۳۱ نفر میرسید.
پس از آگست ۲۰۲۱، نیوزیلند ۱۲۵۳ ویزا برای افغانها صادر کرده است. جمعیت فعلی افغانها در این کشور حدود ۵ هزار نفر است.
ترکیه در مسیر اروپا؛ سومین میزبان
شماری از راههای قانونی و غیرقانونی و اغلب پرخطر و دشوار راهی اروپا شده اند.
ترکیه در مسیر راه قرار دارد.
جمعیت افغانها در ترکیه بین ۳۰۰ تا ۴۲۰ هزار نفر برآورد میشود.
بهدلیل حجم بالای مهاجرتهای بدون مدرک، برآورد دقیق جمعیت افغانها در ترکیه دشوار است و آمارها بر اساس منابع مختلف تفاوتهایی دارند.
افریقا: قارهای که برای افغانها ناشناخته است
افریقا قارهای است که چندان به عنوان مقصد مهاجران افغان نیست.
و افغانهایی که به کشورهای قارهٔ آفریقا رفتهاند به مراتب کمتر از سایر نقاط جهان است.
امیدالله علیزاده، در افغانستان ورزشکار بود و هفت سال پیش به کشور کنیا پناهنده شد.
آمار دقیقی از جمعیت مهاجران افغانستان در کشورهای آفریقایی در دست نیست. گزارشهای آژانس پناهندگان ملل متح نشان میدهد که در بیشتر این کشورها کمتر از صد افغان به سر میبرند.
با اینحال، پس از تسلط طالبان در آگست ۲۰۲۱، ایالات متحده از چند کشور آفریقایی خواست تا بهطور موقت میزبان پناهجویان افغان باشند. اوگاندا پذیرفت که حدود دو هزار افغان را به صورت موقت اسکان دهد تا زمینه انتقال آنان به کشور سوم فراهم شود. رواندا نیز ۱۵۰ پناهجوی افغان، از جمله گروهی از دانشآموزان دختر را پذیرفت که ابتدا از کابل به دوحه و سپس به کیگالی منتقل شده بودند.
مصر یکی از مقاصد مهم تحصیلی در شمال افریقا برای دانشجویان افغان بوده است. حدود هزار دانشجوی افغان در سالهای اخیر در دانشگاههای این کشور مشغول تحصیل بودهاند.
حوزه خلیج فارس؛ حوزه کار و سرمایهگذاری
بر اساس آمار رسمی عربستان سعودی در سال ۲۰۲۲ بیش از ۱۳۲ هزار افغان در این کشور اقامت داشتند که از آن جمله دو سوم آنها مرد هستند. بیشتر آنها کارگر یا مقیمان بلندمدت هستند.
منابع غیررسمی از جمله اتحادیه تاجران افغان در عربستان تعداد افغان را تا حدود ۳۰۰ هزار نفر ذکر کردهاند.
«شورای تاجران افغان» در سال ۲۰۲۳ شمار افغانها در امارات متحده عربی را بیش از ۳۰۰ هزار نفر گفته بود. پس از سقوط نظام جمهوری بیش از ۱۷ هزار نفر نیز برای رسیدن به کشورهای سوم در کمپهای موقتی در امارات به سر میبردند.
در قطر، که بیش از یک دهه میزبان دفتر رسمی نمایندگی طالبان بود، جامعه افغانها حدود ۵ تا ۷ هزار برآورد شده است. شمار پناهجویان یا پناهندگان رسمی در قطر اندک است.
قطر همچنین شماری از کارگران افغان را بر اساس توافقنامههای کاری پذیرفته و حکومت طالبان برخی افراد را برای اشتغال ثبتنام کردهاند.
بنا به گزارشها در کویت حدود ۱۵ هزار افغان زندگی میکنند.
در بحرین و عمان تعداد افغانها اندک برآورد شده است.
آسیایمیانه؛ مقصد بزرگ پناهجویان افغان نشد
یکی از مقاصد مهم افغانها، پس از بازگشت طالبان به قدرت، آسیایمیانه بوده است. تاجیکستان بزرگترین میزبان پناهندگان افغانستان است.
ازبیکستان عضو کنوانسیون ۱۹۵۱ پناهندگان نیست و روند ملی پناهندگی ندارد؛ بنابراین اکثر افغانها تنها دارندهٔ «اقامت موقت» یا افراد فاقد مدرک محسوب میشوند.
برخلاف پیشبینیها، آسیایمیانه به یک مقصد بزرگ پناهجویان افغان تبدیل نشده است. دلیل اصلی آن مرزهای شدیداً نظامیشده با حضور سربازان روس در مرز تاجیکستان و افغانستان و محدودیتهای زیاد ویزه و اقامت این کشورهاست.
جمعیت افغانها در روسیه بیش از ۱۵۰ هزار برآورد شده است.
اندونزیا در مسیر پناهجویان به استرالیا قرار دارد بنا به آمار کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد تا جنوری ۲۰۲۵ شمار پناهجویان افغان به ۵۹۸۰ نفر بوده است.
شماری از آنها بیش از یک دهه است که در انتظار پذیرش در کشورهای سوم به سر میبرند.
در شرق و جنوب آسیا شمار کمی از دیاسپورای افغانستان زندگی میکنند. در جاپان تا سال ۲۰۲۴ شمار آنها ۶۰۶۳ نفر رسید که بیشترشان پس از آگست ۲۰۲۱ از کابل منتقل شدند.
افغانها در کوریای جنوبی به چند صد نفر، در مالزیا به ۲۷۷۰ نفر در سال ۲۰۲۵ میرسید.
اما، نقشه حضور افغانها در جهان در حال تغییر است.
نزدیک به ۳۰۰ هزار افغان در انتظار پذیرش و انتقال به امریکا و اروپا به سر میبرند و شماری دیگرهم برای جستجوی زندگی بهتر به فکر ترک وطن هستند.
دیاسپورا، پناهنده، پناهجو و مهاجر تنها واژهها نیستند، در حقوق بینالملل مفهوم خاصی دارند و رویهٔ کشورها در برخورد با افغانها نیز بنا به کنوانسیونهای بینالمللی و قوانین داخلی، متفاوت بوده است.
