جنگ ایران چگونه زندگی و کاروبار مهاجران افغان در کشورهای عربی را تحت تأثیر قرار داد؟

جنگ امریکا و اسرائیل با ایران، زندگی و کاروبار صدها هزار مهاجر افغان در کشورهای عربی را با مشکلات زیادی روبه‌رو کرده و درآمدهای آن‌ها را کاهش داده است.

بسیاری از مهاجران افغان از ترس بازداشت یا اخراج، حاضر نیستند آشکارا درباره وضعیت خود صحبت کنند؛ زیرا برخی کشورهای خلیج در جریان جنگ، افرادی را که در شبکه‌های اجتماعی درباره جنگ اظهار نظر کرده بودند، بازداشت یا اخراج کرده‌اند.

دو هفته تلاش کردم با شماری از مهاجران افغان در عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی گفت‌وگو کنم تا روایت کنند که جنگ ایران، امریکا و اسرائیل چه تأثیری بر زندگی و کاروبارشان گذاشته است. اما بیشتر آنان یا پاسخ نمی‌دادند، یا در واتساپ تنها جمله‌ای کوتاه می‌نوشتند و بلافاصله آن را پاک می‌کردند:

«برادر! چیزی نمی‌شود گفت. برای ما مشکلی درست نکن. همه‌چیز زیر نظر است.»

این ترس بی‌دلیل نیست. در جریان جنگ ایران، برخی کشورهای خلیج مهاجرانی را که در شبکه‌های اجتماعی ویدیوها یا نوشته‌هایی منتشر کرده بودند، بازداشت، زندانی یا اخراج کردند؛ مطالبی که حکومت‌ها آن را تهدیدی برای امنیت ملی، عامل ایجاد هراس عمومی یا نشانه همدلی با ایران تلقی کرده بودند.

مهاجران افغان ساکن این کشورها نیز نگران‌اند که اگر از خراب شدن وضعیت اقتصادی و زندگی‌شان سخن بگویند، حکومت‌ها آن را «سیاه‌نمایی» یا «ایجاد ترس» تعبیر کنند و در نهایت با بازداشت یا اخراج روبه‌رو شوند.

این هراس تا جایی بود که حتی پس از اطمینان دادن من مبنی بر این‌که نه نامی منتشر می‌شود، نه صدا و نه تصویر باز هم بسیاری حاضر به گفت‌وگو با بی‌بی‌سی نشدند.

سرانجام توانستم چند مهاجر افغان، از کارگران گرفته تا تاجران، را در هر سه کشور راضی کنم تا از وضعیت خود بگویند؛ البته به شرطی که هویت‌شان کاملاً پنهان بماند. به همین دلیل، در این گزارش همه آن‌‌ها با نام‌های مستعار معرفی شده‌اند.

«کاهش معاش و درآمد»

«در دوبی اوضاع چگونه است؟ کارتان چطور پیش می‌رود؟»

پاسخ صوتی یکی از مهاجران افغان در ارتباط با این سوال در واتساپ با تردید و نگرانی آغاز شد: «اوضاع همان است که شما خبرنگارها می‌دانید. والله همین حالا هم شک دارم این پیام صوتی را بفرستم یا نه. مردم را فقط به خاطر یک عکس و ویدیو هم دیپورت کرده‌اند.»

این مرد که در این گزارش او را «نصیب» می‌نامیم، در امارات متحده عربی زندگی می‌کند؛ کشوری که ایران برخی مناطق آن، از جمله میدان هوایی بین‌المللی دبی را، با موشک و پهپاد هدف قرار داد و مدعی شد که مراکز وابسته به امریکا را هدف قرار داده است.

نصیب در یکی از شرکت‌های اماراتی کار می‌کند، اما او برای آن‌که هویتش فاش نشود، از ارائه جزئیات بیشتر درباره شغلش خودداری کرد.

او می‌گوید جنگ ایران، همان‌گونه که اقتصاد منطقه را متأثر کرده، کاروبار افغان‌ها را نیز به‌شدت آسیب زده و درآمد بسیاری از آنان تقریباً به نصف کاهش یافته است. به گفته او، اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، مسافران و شرکت‌های متعلق به افغان‌‌ها که از قبل هم با دشواری‌های فراوان روبه‌رو بودند، خسارت‌های سنگین‌تری متحمل خواهند شد.

نصیب می‌گوید: «در ماه‌های اول معاشم مطابق قرارداد پرداخت می‌شد. اما وقتی راه‌ها و پروازها بسته شد و رفت‌وآمد مردم به امارات کاهش یافت، مجبور شدیم با شرکت توافق کنیم که معاش ما را ۳۰ درصد کم کنند. در ماه‌های مارچ و اپریل، معاش همه کارمندان ۳۰ درصد کاهش یافت.»

او تأکید می‌کند که شرکت‌ها را مقصر نمی‌داند، بلکه ریشه اصلی این مشکلات را در جنگ خاورمیانه می‌بیند.

به گفته او، شرکت‌ها دست‌کم کارمندان را اخراج نکردند و حدود دو ماه با نصف معاش نگه داشتند. اما اکنون برخی شرکت‌ها، از جمله شرکت محل کار او، از کارکنان خواسته‌اند به کشورشان بازگردند و بدون معاش در خانه منتظر بمانند تا اگر اوضاع بهتر شد، دوباره آن‌ها را به دبی فرا بخوانند.

نصیب می‌گوید: «زندگی در دبی برای هر مسافر ماهانه بین ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ درهم هزینه دارد. حتی وقتی نصف معاش می‌گرفتیم هم گذران زندگی بسیار دشوار بود. هم باید خرج خودمان را بدهیم و هم خانواده‌مان را در افغانستان حمایت کنیم. به همین دلیل پذیرفتیم به خانه برگردیم تا حداقل ضرر بیشتری نکنیم.»

بر اساس آمار، سال گذشته نزدیک به ۲۰ میلیون گردشگر خارجی به دبی سفر کرده بودند و این شهر یکی از پربازدیدترین شهرهای جهان بود. اما جنگ امریکا و اسرائیل با ایران، صنعت گردشگری را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده و بسیاری از کسب‌وکارها، از جمله کاروبار مهاجران افغان، را با مشکلات زیادی روبرو کرده است.

علاوه بر خسارت‌های اقتصادی، گزارش‌هایی نیز از تلفات انسانی منتشر شده است. طبق برخی گزارش‌ها، دست‌کم یک شهروند افغان در جریان حمله موشکی ایران به دبی در اوایل ماه مارچ، بر اثر اصابت قطعات ناشی از انفجار جان خود را از دست داده است.

«جنگ، کاروبار را مثل زمان کرونا نابود کرد»

عربستان سعودی نیز یکی دیگر از کشورهایی است که هزاران افغان در آن به کارگری و تجارت مشغول‌اند و در جریان جنگ امریکا و اسرائیل با ایران، یکی از نقاط حساس منطقه به شمار می‌رفت. ایران در این کشور نیز برخی پایگاه‌های نظامی امریکا و تأسیسات نفتی را هدف قرار داده بود.

هرچند تاکنون گزارشی از کشته یا زخمی شدن افغان‌ها در عربستان منتشر نشده، اما مهاجران افغان می‌گویند از نظر اقتصادی آسیب شدیدی دیده‌اند؛ با این حال، از ترس پیامدهای احتمالی، حاضر نیستند آشکارا درباره وضعیت‌شان صحبت کنند.

یکی از تاجران افغان که او را «سلیم» معرفی می‌کنیم، حدود هشت سال است میان دبی و عربستان در رفت‌وآمد و تجارت است. او می‌گوید شرایط فعلی، کاروبار مردم را درست مانند دوران همه‌گیری کرونا تحت تاثیر قرار داده است.

سلیم خود از جمله تاجرانى است که یک‌بار در سال ۲۰۱۹ از کرونا آسیب دید و حالا دوباره جنگ ایران او را متضرر کرده است.

او می‌گوید: «در مارکیتی که داشتیم، بعضی دکان‌ها را به کرایه داده بودیم و در دو ماه اول، نصف کرایه را بخشیدیم. اما وقتی جنگ طولانی شد و وضعیت همچنان خراب ماند، بازاریان نتوانستند به کار شان ادامه بدهند و حالا بیشتر از نصف دکان‌ها خالی است.»

سلیم همچنین می‌گوید که پیش‌تر در کنار تجارت اصلی‌اش، خرید و فروش موتر هم انجام می‌داد، اما حالا او و بسیاری از تاجران افغان در دبی و عربستان تلاش می‌کنند سرمایه‌شان را از این بخش‌ها خارج کنند.

«کاش جنگ تمام شود تا به خانه برگردیم»

یکی دیگر از مهاجران افغان در عربستان سعودی که در این گزارش «صدیق‌الله» نامیده شده، با نگرانی می‌گوید:

«جنگ، خودش نام دیگر بدبختی و نابودی است. جنگ ایران، امریکا و اسرائیل هم زندگی مردم را در این‌جا با مشکلات و سقوط روبه‌رو کرده است. هم خارجی‌ها و هم خود مردم سعودی آسیب دیده‌اند، اما مهاجران افغان بیش از دیگران با مشکلات روبرو شده‌اند.»

صدیق‌الله که خود تاجر است، می‌گوید این جنگ نه‌تنها کاروبارها را متضرر کرده، بلکه رفت‌وآمد مهاجران افغان به وطن را نیز دشوار ساخته است.

او توضیح می‌دهد: «کسانی که کشورهایشان با عربستان مرز زمینی دارد، راحت‌تر به خانه رفتند. برای آن‌ها پروازها هم بیشتر بود. اما افغان‌هایی که به وطن رفتند، همان‌جا گیر مانده‌اند و کسانی هم که در عربستان هستند و می‌خواهند برگردند، این‌جا مانده‌اند. ویزاهای ما محدودیت دارد و پروازها هم کم شده است.»

به گفته او، قیمت تکت طیاره نیز افزایش یافته است: «قبلاً مهاجران افغان به‌راحتی به کابل می‌رفتند، اما حالا بعضی مجبورند از عربستان به ترکیه، بعد به دبی و سپس به کابل سفر کنند. این مسیر هم طولانی‌تر شده و هم بسیار گران‌تر. به همین دلیل بسیاری‌ها نه توان پرداخت این هزینه‌ها را دارند و نه جرئت می‌کنند به وطن بروند؛ چون می‌ترسند آن‌جا گیر بمانند.»

از کویت نیز مهاجر افغان دیگری با نام مستعار «صفی‌الله» می‌گوید جنگ ایران، زندگی و کارش را مختل کرده و حتی رفتن به «خانه خودش» را به سفری پرخطر تبدیل کرده است.

او می‌گوید: «قبل از جنگ تصمیم داشتم به افغانستان بروم، چون دو سال است وطن نرفته‌ام. اما حالا دیگر نمی‌توانم. کاروبار خراب شده؛ فرستادن پول به خانه که هیچ، حالا اگر بتوانیم فقط خودمان را نگه داریم، هنر کرده‌ایم. خدا کند این جنگ تمام شود، کاروبار دوباره جان بگیرد و ما هم با خیال راحت بتوانیم به وطن برویم. حالا اوضاع واقعاً سخت است.»

«۲۶ افغان در جنگ ایران کشته شده‌اند»

حکومت طالبان در افغانستان نیز تأیید می‌کند که جنگ ایران، افغان‌های مقیم ایران و کشورهای عربی را هم از نظر جانی و هم مالی متضرر کرده است.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، به بی‌بی‌سی گفته است که در نتیجه جنگ ایران و امریکا، تنها در ایران در «مجموع ۲۶ افغان شهید و بین ۴۲ تا ۴۵ نفر دیگر زخمی شده‌اند.

به گفته آقای مجاهد، افغان‌های ساکن ایران و کشورهای عربی خسارت‌های مالی زیادی نیز متحمل شده‌اند، اما هنوز به گفته او «آمار دقیقی در دست نیست.»

او همچنین گفته است که در امارات متحده عربی و عربستان سعودی نیز «کاروبار برخی افغان‌ها آسیب دیده و دفترهای بعضی از آنان خسارت دیده است.»

مهاجرانی که نان‌آور خانواده‌هایشان‌ هستند

پس از سقوط نظام جمهوری در افغانستان در آگست ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت، بسیاری از کشورها از جمله امارات متحده عربی و شماری از کشورهای عربی صدور ویزا برای افغان‌ها را یا متوقف کرده‌اند، یا محدود و دشوار ساخته‌اند و یا هزینه آن را افزایش داده‌اند.

مهاجران افغان ساکن این کشورها می‌گویند اکنون حتی تمدید ویزا برای برخی از آنان نیز به‌سختی انجام می‌شود.

هرچند آمار دقیقی وجود ندارد، اما سال‌هاست صدها هزار افغان در امارات، عربستان، قطر، کویت و دیگر کشورهای عربی به کارگری، تجارت و مشاغل سخت مشغول‌اند.

بسیاری از آن‌ها برای گرفتن ویزای این کشورها، زمین، موتر یا دیگر دارایی‌هایشان را فروخته‌اند یا پول قرض گرفته‌اند؛ به این امید که بتوانند درآمدی به دست آورند، قرض‌هایشان را بپردازند و زندگی خانواده‌هایشان را بهتر کنند.

این مهاجران نقش مهمی در اقتصاد افغانستان دارند و صدها هزار خانواده به درآمد آن‌ها وابسته‌اند. اما اکنون جنگ ایران، امریکا و اسرائیل جنگی که آنان هیچ نقشی در آن ندارند زندگی و معیشت‌شان را به‌شدت متأثر کرده و خانواده‌هایشان را نیز با مشکلات مالی روبرو کرده است.

اکنون بیش از دو ماه از حملات امریکا و اسرائیل به ایران می‌گذرد. هرچند میان طرف‌ها آتش‌بس برقرار شده، اما شرایط منطقه، به‌ویژه وضعیت در تنگه هرمز، هنوز عادی نشده و لحن طرف‌های درگیر همچنان عادی نشده و تند است.

در چنین شرایطی، هنوز معلوم نیست آرزوی ساده صفی‌الله چه زمانی تحقق پیدا کند؛ همان آرزویی که با حسرت می‌گوید: «کاش این جنگ تمام شود، کاروبار مردم دوباره درست شود و ما هم بتوانیم با آرامش سری به خانه و وطن‌مان بزنیم.»