کارشناسان ملل متحد خواستار بهرسمیت شناختن «آپارتاید جنسیتی» در افغانستان شدند
منبع تصویر، WAKIL KOHSAR/AFP via Getty Images
کارشناسان حقوق بشر ملل متحد از دولتها خواستهاند «آپارتاید جنسیتی» در افغانستان را بهعنوان جنایت علیه بشریت در متن معاهدهٔ در دستتدوین پیشگیری و مجازات جرایم علیه بشریت، بهرسمیت بشناسند.
در بیانیهای که روز دوشنبه ۲۹ جدی در ژنو منتشر شده، آمده است که طالبان از زمان بازگشت به قدرت در آگست ۲۰۲۱، کارزاری سیستماتیک و نهادینهشده برای حذف زنان و دختران افغان به راه انداختهاند؛ کارزاری که با ممنوعیت آموزش دختران پس از صنف ششم، محدودیت شدید حق کار زنان و حذف عملی آنان از زندگی عمومی همراه بوده است.
کارشناسان ملل متحد گفتهاند دولتها باید از گنجاندن آپارتاید جنسیتی بهعنوان «جنایت علیه بشریت در متن این معاهده حمایت کنند.»
به گفته آنها بدون مشارکت مستقیم و معنادار زنان افغان در روندهای بینالمللی، هیچ سازوکار عدالتمحوری نمیتواند بازتابدهنده واقعیتهای موجود در افغانستان باشد.
«صدای زنان افغان تنها روایت تجربه نیست، بلکه منبع اصلی و معتبر شناخت این سرکوب است.»
در این بیانیه از دولتها خواسته شده به درخواستهای زنان افغان، کنشگران جامعه الجیبیتیپلاس و دیگر فعالان توجه کنند و جرم «آپارتاید جنسیتی» را در متن این معاهده جدید بگنجانند.
همچنین از حکومتها خواسته شده است ضمن جلوگیری از عادیسازی حاکمیت طالبان، مسیرهای امن، قانونی و درازمدت مهاجرتی برای زنان و دختران افغان ایجاد کنند و نهادهای مدنی به رهبری زنان را تامین مالی کنند.
کارشناسان ملل متحد تأکید کردهاند که «نامگذاری آپارتاید جنسیتی، گامی ضروری برای برچیدن آن و پاسخگو ساختن عاملان این جنایات است.»
منبع تصویر، WAKIL KOHSAR/AFP via Getty Images
فوزیه کوفی، سیاستمدار و فعال حقوق زن با استقبال از این بیانیه در شبکهاجتماعی ایکس نوشته است: «از کمیته ششم سازمان ملل متحد میخواهم تضمین کند که صدای زنان، بهویژه بازماندگان، در تمامی مراحل روند مذاکرات مربوط به کنوانسیون جنایات علیه بشریت شنیده شود و بهطور معنادار در آن گنجانده شود.»
پارلمان اروپا در سپتمبر ۲۰۲۴ قطعنامهای را تصویب کرد که در آن خواستار بهرسمیت شناختن «آپارتاید جنسیتی» بهعنوان جنایت علیه بشریت شد.
این نخستین بار بود که یک نهاد مهم بینالمللی در سطح اتحادیهٔ اروپا به جرمانگاری «آپارتاید جنسیتی» یکی از مطالبات اصلی زنان افغان رأی میداد.
در این قطعنامه به تضعیف شدید حقوق زنان در افغانستان، بهویژه پس از اجرای قوانین طالبان از جمله «قانون امر به معروف و نهی از منکر»، اشاره شده است؛ قوانینی که به گفته پارلمان اروپا، عملا زنان را از زندگی عمومی حذف کردهاند.
آپارتاید جنسیتی چیست؟
آپارتاید نام سیستمی بود که بعد از جنگ جهانی دوم در افریقای جنوبی حاکم شد و تا دهه ۱۹۹۰ پابرجا بود.
در این سیستم، حقوق افراد جامعه بر اساس رنگ پوست آنها طبقهبندی شده بود. بیشترین مزایا و حقوق به «سفیدپوستها» تعلق داشت و بعد از آنها به ترتیب «هندیتبارها»، «رنگینپوستها» و در نهایت «سیاهپوستها» قرار داشتند.
اصطلاح «آپارتاید» در زبان «افریکانس» به معنای «جداسازی» است.
این سیستم در افریقای جنوبی که یکی از بدنامترین نظامهای حکمرانی قرن بیستم محسوب میشد، در نهایت با مخالفت گسترده بینالمللی روبهرو و سرنگون شد.
آپارتاید در سال ۱۹۷۳ از سوی ملل متحد غیرقانونی اعلام شد. بر اساس «کنوانسیون آپارتاید» که در این سال تصویب شد، آپارتاید، «اقدامات غیرانسانی» خوانده شده که بر «برتری نژادی و تبعیض» استواراند.
در حال حاضر، این اصطلاح بار سیاسی بسیار ویژهای دارد و برای توصیف شرایطی که تبعیضهای گسترده و غیرانسانی اعمال میشود، به کار میرود.
«آپارتاید جنسیتی» در بافتار جامعهٔ افغانستان، به معنای نظامی از سوی مدافعان حقوق بشر شناخته میشود که در آن مردها نسبت به زنها، به شکل سیستماتیک برتری داشته باشند.
