چرا بسیاری از زنان برای هر محفل لباس نو می‌خرند؟

«هیچ‌چیز برای پوشیدن ندارم»، جمله‌‌ای‌ است که شاید بسیاری از ما بارها گفته‌ایم وقتی برای رفتن به محل کار یا محفل آماده می‌شویم؛ حس می‌کنیم هیچ‌ لباس مناسبی نداریم در حالیکه الماری پر از لباس است.

تکراری پوشیدن نیز خود داستانی دارد. بارها شنیده‌ایم که کسی می‌گوید: «این لباس را که مردم دیده‌اند.»

سمیرا در چهار ماه گذشته سه لباس نو با قیمت‌های نسبتاً گزاف خریده است؛ لباس سبز را چهار هزار و پنج‌صد افغانی، لباس مخملی را سه هزار و لباس آبی را نیز سه هزار افغانی.

او هرکدام را تنها یک‌بار در یک محفل پوشیده است.

سمبرا باور دارد که «زنان به این فکراند که با پوشیدن لباس تکراری مورد توجه قرار نمی‌گیرند.»

او می‌پذیرد که این روند یک رقابت ناسالم میان زنان است، اما می‌گوید ناچار است خود را با رسم‌ و رواج‌های جامعه هماهنگ کند و زیر فشار نگاه دیگران قرار نگیرد.

می‌گل یوسفی، جامعه‌شناس، می‌گوید روی آوردن زنان به خریدن لباس‌های زیاد، دلایل مختلفی دارد؛ رقابت‌های تجاری، تجمل‌گرایی، مد و فشن و تبلیغات، مردم را تشویق می‌کند که هر لباس تازه را نشانهٔ «آگاهی» و «به‌روز بودن» بدانند.

به باور این کارشناس این موضوع جنبه روانی مهم دارد:

«برخی به‌دلیل اختلالات شخصیتی نمی‌توانند لباس تکراری بپوشند. این افراد نیاز جدی به جلب توجه دارند و این نیاز را در لباس‌پوشی خود نشان می‌دهند.»

خانم یوسفی با اشاره به نکتهٔ مهم دیگری می‌گوید، در خانواده‌هایی با درآمد محدود، هزینه سنگین لباس باعث می‌شود به نیازهای مهم‌تر مثل صحت وسلامت، آموزش یا تفریح کمتر توجه شود.

به گفتهٔ او، زنان خود را تحت فشار روانی احساس می‌کنند؛ ترس از قضاوت دیگران، نگرانی دائمی و کاهش اعتماد به نفس.

این روند می‌تواند وضعیت اقتصادی و اخلاقی خانواده را هم متاثر کند.

انتخاب ساده اما معنادار

برخی سلبریتی‌‌‌های شناخته‌شده نگاه متفاوتی به لباس دارند.

شاه‌دخت آن، دختر الیزابت دوم در بریتانیا اخیراً با لباسی ظاهر شد که ۵۲ سال پیش در سال ۱۹۷۳ پوشیده بود.

او با این لباس در۱۳ نوامبر ۲۰۲۵ و در محفل شصتمین سال روابط دیپلماتیک میان بریتانیا و سنگاپور حضور یافت.

این اولین بار نیست که شاهدخت آن لباس‌های قدیمی خود را در محافل رسمی می‌پوشد.

کیت میدلتون، شاهزاره ولز و همسر ولیعهد بریتانیا، یکی دیگر از اعضای خانواده سلطنتی است که بسیار مورد توجه مردم و رسانه‌های قرار دارد، بارها با لباس‌های تکراری در مراسم‌های رسمی دیده شده است.

این رفتار آنها که برخلاف جریان موسوم به مد سریع (فست‌فشن) است، در واقع حاوی پیام مهمی درباره ظاهر شیک همراه با سادگی در پوشش و توجه به پایداری محیط زیست دارد.

با انکه بسیاری از مردم هنوز لباس‌های باکیفیت خوب خود را برای مدت طولانی نگه می‌دارند، اما از تکرار پوشیدن آن‌ها خودداری می‌کنند.

این موضوع نشان می‌دهد که نگرش فرهنگی و اجتماعی به لباس تکراری هنوز در جوامع زیادی تغییر نکرده است.

در کنار لباس‌های ویژه محافل، لباس سنتی افغانی نیز جایگاه مهمی در پوشش مردم دارد. این لباس‌ها معمولا با قیمت‌های گزاف دوخته می‌شوند. برخی باور دارند که پوشیدن آن‌، جلوه خاص به مراسم‌های شادی و جشن‌شان می‌دهند.

اوگی وردک، طراح مجموعه لباس‌های افغانی، نگاه متفاوتی به این موضوع دارد.

او می‌گوید در سال‌های اخیر زنان بیشتری به دوخت لباس‌های افغانی روی آورده‌اند، چون این لباس‌ها در بازارهای داخلی و حتی در کشورهای خارج، مشتری دارند.

افزایش خرید لباس‌های افغانی می‌تواند به زنان دوزنده در داخل کشور، کمک اقتصادی مستقیم برساند.

اما اوگی پوشیدن لباس تکراری را موضوعی «وابسته به شرایط هر فرد» می‌داند.

«من بسیاری از لباس‌های تکراری‌ام را می‌پوشم، به‌خصوص آن‌هایی که برایم اهمیت خاص دارند.» او اضافه می‌کند: «بسیاری از زنان در افغانستان به دلیل محدودیت مالی ناچارند لباس‌های تکراری بپوشند، چون توان خرید لباس جدید را ندارند.»

یک بررسی که فروشگاه زنجیره‌ای «مارکس اند اسپنسر» در بریتانیا در سال ۲۰۱۶ انجام داد، نشان می‌دهد زنان به‌طور متوسط روزانه ۱۷ دقیقه را صرف انتخاب لباس می‌کنند که طی یک سال در مجموع بیش از چهار روز می‌شود.

اگر محاسبه کنیم که یک زن از ۱۸ تا ۶۰ سالگی هر روز ۱۷ دقیقه در مورد انتخاب پوشش آن روز فکر می‌کند، تقریباً شش ماه از عمرش را در بر می‌گیرد.

در واقع، انتخاب لباس برای رفتن به محل کار، مهمانی، تعطیلات یا قرار ملاقات، بخش بزرگی از انرژی ذهنی روزانه زنان را می‌گیرد.

این فقط موضوع سلیقه شخصی افراد نیست؛ بلکه بازتاب فشارهای اجتماعی و فرهنگی برای ظاهر افراد است.

پوشیدن لباس‌های قبلی می‌تواند به صرفه‌جویی مالی، کاهش مصرف‌گرایی و حفظ محیط‌زیست کمک کند، در حالیکه هنوز بسیاری آن را نشانه کمبود یا بی‌توجهی می‌دانند. همین نگاه باعث می‌شود هزینه‌های زیادی برای خرید لباس‌های جدید صرف شود، در حالیکه انتخاب لباس‌های باکیفیت و استفاده طولانی‌مدت از آنها، راه‌حلی ساده و مؤثر است.

شاید وقت آن رسیده باشد که نگاه خود به لباس را تغییر دهیم.

پوشیدن لباس تکراری نه‌تنها ایرادی ندارد، بلکه می‌تواند نمادی از سبک زندگی هوشمندانه، آگاهانه و پایدار باشد.

برندهای فست‌فشن چیست؟

بین ۸ تا ۱۰ درصد انتشار گازهای گلخانه‌ای توسط صنعت لباس و فشن تولید می‌شود.

تولید انبوه لباس‌های کم‌کیفیت و ارزان توسط برندهای موسوم به «فست‌فشن» پیامدهای مخرب زیست‌‌محیطی را شدیدتر کرده است.

بخش عمده اثرات محیط‌زیستی صنعت مد ناشی از مواد اولیهٔ روند تولید لباس است: پنبه حدود ۲.۵ درصد از زمین‌های کشاورزی جهان را اختصاص می‌دهد؛ تولید پلی‌استر سالانه به حدود ۳۴۲ میلیون بشکه نفت نیاز دارد؛ و پروسه رنگ‌رزی به حدود ۴۳ میلیون تُن مواد کیمیاوی در سال متکی است.

مصرف آب در تمام زنجیره تولید لباس بسیار زیاد است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که یک بریتانیایی به‌طور متوسط ۵۷ دست لباس بدون استفاده در الماری خود دارد.

اخیرا برخی برندها به استفاده بیشتر از مواد ارگانیک و بازیافتی رو آورده‌اند که برای محیط زیست اثرات مخرب کمتری دارد. بااین‌حال، منتقدان می‌گویند تا زمانی که مسئله مصرف بیش‌ازحد حل نشود، این ابتکارها هم مشکل محیط‌زیستی را کاملا نمی‌تواند حل کند.