هشدار برنامه جهانی غذا در مورد «بحران گرسنگی که ۱۷میلیون نفر» را در افغانستان تهدید می‌کند

برنامه جهانی غذا در تازه‌ترین گزارش خود که امروز ۱۶ دسامبر منتشر شد، هشدار می‌دهد که همزمان با فرا رسیدن فصل زمستان، افغانستان وارد یکی از عمیق‌ترین بحران‌های گرسنگی چند دهه اخیر شده است.

این نهاد می‌گوید ۱۷.۴ میلیون نفر-تقریباً نیمی از جمعیت افغانستان- با گرسنگی شدید روبه‌رو هستند، و این در حالی است که تنها ۱۲ درصد از بودجه مورد نیاز برای کمک به این افراد به‌دست آمده است، و در ماه‌های اخیرتوانسته‌اند فقط برای بخش کوچکی از نیازمندان غذا فراهم کنند.

همزمان، کاهش کمک‌های جهانی و بازگشت اجباری ۲.۵ میلیون مهاجر از ایران و پاکستان فشار بی‌سابقه‌ای بر خانواده‌هایی وارد کرده که پیش از این هم در مرز بقا قرار داشتند.

این هشدار را رئیس برنامه جهانی غذا در افغانستان، در گفت‌وگوی اختصاصی با بی‌بی‌سی مطرح کرد؛ گفت‌وگویی که در آغازین روزهای سرد زمستان در کابل انجام شد، زمانی که مسیرهای کوهستانی یکی‌یکی بسته می‌شدند.

پیام اصلی این نهاد روشن است: بی‌توجهی جهان به این بحران، فقط افغانستان را تهدید نمی‌کند؛ پیامدهای آن در اروپا و غرب نیز احساس خواهد شد.

«افغانستان در چنگال یک بحران عمیق گرسنگی است»

جان آیلیف در توضیح وضعیت کنونی گفت، افغانستان در «چنگال یک بحران عمیق گرسنگی» گرفتار است؛ بحرانی که به گفته او نسبت به سال‌های گذشته شدیدتر شده و هر روز گسترش می‌یاد.

این مقام بلندپایه‌ی سازمان جهانی غذا گفت سال جاری چندین عامل دست به‌هم داده‌اند: کاهش چشمگیر کمک‌های جهانی، افزایش شدید فشار اقتصادی، و بازگشت گسترده مهاجران از کشورهای همسایه.

به گفته او بازگشت ۲.۵ میلیون نفر از ایران و پاکستان که پیشتر درآمدشان تنها منبع نجات خانواده‌های آنها در افغانستان بود، «راه نجات هزاران خانوار فقیر را قطع کرده» و یک‌باره تقاضا برای کمک را بالا برده است.

آقای آیلیف تأکید می‌کند در شرایطی که چنین نیازمندی شدید ایجاد شده، برنامه جهانی غذا تنها ۱۲ درصد بودجه لازم را دریافت کرده است و در ماه‌های اخیر فقط توانسته به یک میلیون نفر از میان ۱۷.۴ میلیون نیازمند کمک غذایی فراهم کند.

«در یک وضعیت ایده‌آل، باید بتوانیم به همه این مردم غذا برسانیم. اما تا رسیدن به این هدف فاصلهٔ زیادی داریم که در چند دهه گذشته نیز شاهد بوده‌ایم.»

زمستان؛ فصل انتخاب‌های دردناک؛ همبستگی جهانی کجاست؟

رئیس برنامه جهانی غذا برای افغانستان می‌گوید که زمستان، یا همان فشار اصلی هنوز در راه است. زمانی که دمای هوا افت می‌کند، دسترسی به روستاها محدود می‌شود و خانواده‌ها میان گرم‌کردن خانه یا غذا گذاشتن روی سفره شان باید یکی را انتخاب کنند.

به گفته او، «زمستان همیشه نقطه اوج بحران گرسنگی و سوتغذیه بوده‌است»، اما امسال با سطح بی‌سابقه کاهش کمک‌ها، وضعیت مهارناپذیرتر شده است.

او هشدار می‌دهد که از اوایل دسامبر به بعد، حدود دو میلیون نفر در مناطق دور دست و دشوارگذر عملاً از دسترس خارج خواهند شد، زیرا بارش سنگین برف راه‌ها را می‌بندد و امکان رساندن غذا از میان می‌رود.

آقای آیلیف می‌گوید در ولایت‌هایی چون غور، بامیان، بدخشان و پنجشیر، بسیاری از مردم می‌گویند تنها کاری که در شش ماه زمستان می‌توانند بکنند «زنده ماندن» است. در چنین مناطق، اگر خانواده‌ها نتوانند از قبل غذای کافی ذخیره کنند، احتمال مرگ در اثر گرسنگی بسیار بالاست.

گزارش برنامه جهانی غذا نشان می‌دهد که امسال افغانستان شاهد بالاترین افزایش موارد سوتغذیه در تاریخ خود بوده است. به گفته این مقام ارشد برنامهٔ جهانی غذا، ۴.۹ میلیون زن و کودک در سال آینده به درمان سوتغذیه نیاز خواهند داشت.

او می‌گوید سوتغذیه میان کودکان همیشه چالش بزرگ افغانستان بوده، اما آنچه امسال نگران‌کننده‌تر است، جهش کم‌سابقه این مشکل در میان زنان، به‌ویژه زنان باردار و شیرده است. نیاز کالری این گروه بیشتر است و کاهش کمک‌ها به شکل مستقیم آنان را هدف قرار می‌دهد.

آقای آیلیف می‌گوید برنامه جهانی غذا در سال‌های گذشته هر ماه به ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار زن و کودک دچار سوتغذیه کمک‌رسانی کرده، اما ادامه این حمایت برای ماه‌های آینده تضمین‌شدنی نیست.

«این زنان پیش‌تر نیز در حاشیه جامعه بودند. حالا کودکانشان در آغوش‌شان از گرسنگی می‌میرند.»

از رئیس برنامه جهانی غذا در افغانستان، درباره تأثیر این وضعیت بر شخص خود او پرسیدیم. در حالی که اشک در چشمانش جمع شده‌بود و بغض گلویش را می‌فشرد، او گفت: «این وضعیت بسیارزیاد روی من تأثیر می‌گذارد. حتی بعد از ۳۳ سال کار در بحران‌های انسانی، وقتی می‌بینم مردم چگونه با گرسنگی، خشونت و ناامیدی روبه‌رو هستند، احساس مسئولیت و همزمان ناتوانی می‌کنم. این همان چیزی است که باعث می‌شود تلاش کنم داستان افغان‌ها را به جهانیان برسانم.»

زنان در محدودیت؛ بسیاری می‌گویند «دیگر راهی برای ادامه زندگی ندارند»

آقای آیلیف در ادامه گفت، نشانه‌های بحران فقط در آمارها دیده نمی‌شود؛ بلکه در تماس‌های اضطراری زنان با خطوط کمک‌رسانی این نهاد هم بازتاب یافته است.

او افزود تماس‌های زنان با خط اضطراری ۶۰ درصد افزایش یافته و مواردی از ناامیدی شدید در بین زنان دیده می‌شود.

به گفته او، «برخی زنان تماس می‌گیرند و می‌گویند دیگر راهی برای ادامه زندگی ندارند.»

یکی از دل‌خراش‌ترین‌ روایت‌هایی که او به آن اشاره می‌کند، مربوط به زنی در جنوب افغانستان است که گفته بود خانواده‌اش در تهیه غذا درمانده و خشونت شوهرش نیز با افزایش گرسنگی شدیدتر شده است.

او روایت می‌کند که این خانواده مجبور شده بود دختر ۱۲ ساله‌ خود را به ازدواج مردی ۴۰ ساله بدهد که به گفته اهالی معتاد بوده، فقط برای اینکه بتوانند کمی غذا فراهم کنند.

یکی از پرسش‌های مهم درباره فعالیت سازمان‌های امدادی، تأثیر محدودیت‌های طالبان بر توانایی آنان برای نظارت و کمک‌رسانی است.

آقای آیلیف می‌گوید، با وجود محدودیت‌ها، میزان دسترسی زنان به کمک‌های برنامه جهانی غذا کاهش قابل‌توجهی نداشته است و ۹۵ درصد مراکز این برنامه همچنان برای زنان قابل دسترس است. زنان خود برای دریافت کمک‌ها می‌آیند و این رقم تفاوت چندانی با پیش از تغییر نظام در سال ۲۰۲۱ ندارد.

با این‌حال، چالش اصلی به گفته او مربوط به کارکنان زن در سازمان‌های امدادی است.

فضای کاری برای آنان تنگ‌تر شده، اما او تأکید می‌کند که این نهاد «مصمم است برای حضور زنان راه‌حل‌های محلی بیابد»

آقای آیلیف گفت بخش‌های سلامت و تغذیه، که برای ارائه خدمات به زنان حیاتی‌اند، همچنان فعال‌اند و ناظران زن نیز در بسیاری از نقاط قادر به حضور و تعامل با زنان دریافت‌کننده کمک هستند.

«انحراف کمک‌ها» و ضرورت حمایت جهانی از افغانستان

در سال‌های گذشته، شک و تردیدهایی درباره «انحراف کمک‌ها» به افراد غیرواجد شرایط در برخی مناطق مطرح بوده است. نماینده برنامه جهانی غذا تأیید می‌کند که مواردی از تلاش برای انحراف کمک‌ها رخ داده، اما می‌گوید این تلاش‌ها در سطح محلی بوده و «در هیچ موردی به مقیاس وسیع نرسیده است.»

به گفته او، در هر مورد که سوءاستفاده‌ای مشاهده شده، برنامه جهانی غذا توزیع را متوقف کرده تا روند شفاف‌سازی و بازگشت کمک‌ها صورت گیرد. او می‌گوید برخی اوقات لازم است اختلافات به کابل و وزارتخانه‌ها ارجاع داده شود تا موضوع حل‌وفصل گردد.

آقای آیلیف تأکید می‌کند که سیستم انتخاب افراد واجد شرایط برای دریافت کمک‌ها چندلایه و دقیق است و از کمیته‌های محلی تا کارکنان مستقل و ناظران برنامه جهانی غذا بر آن نظارت می‌کنند. او می‌گوید «حتی یک دالر از منابع اهداکنندگان نباید هدر رود، به‌ویژه در سالی که کاهش کمک‌ها بی‌سابقه بوده است.»

یکی از پرسش‌های اصلی این است که چرا جهان باید در میانه ده‌ها بحران دیگر، همچنان به افغانستان کمک کند؟

رئیس برنامه جهانی غذا در افغانستان می‌گوید، افغانستان یک مورد ویژه است، هم به سبب شدت بحران و هم به دلیل «مسئولیت تاریخی» جامعه جهانی. او اشاره می‌کند که افغانستان ۲۰ سال جنگ را تجربه کرده و غیرنظامیان طی این سال‌ها هزینه‌های سنگینی پرداخته‌اند.

به گفته او، نادیده گرفتن افغانستان فقط رها کردن یک بحران انسانی نیست، بلکه پیامدهای آن به سراسر جهان خواهد رسید.

«گرسنگی مهاجرت ایجاد می‌کند. بسیاری از مردم می‌دانند در داخل کشور فرصت کمی وجود دارد و با بدتر شدن گرسنگی، بیشتر به مسیر خطرناک مهاجرت روی خواهند آورد.»