از قاچاق مواد مخدر تا جایزهٔ برتر سال؛ مکتب برازیلی چگونه بر مشکلات غلبه کرد؟

اولین باری که ریگیس مارکیز معلم تاریخ، نام مکتب دولتی پارک دو سونهوس را شنید، زمانی بود که در سال ۲۰۱۶ یکی از مقام‌های محلی اداره معارف با او تماس گرفت و خواست تا سمت مدیریت این مکتب را به عهده بگیرد.

نام این مکتب اما در آن زمان به گوش شمار زیادی آشنا بود. زیرا این مکتب که در کاباتائو در منطقه ساحلی سائوپائولو موقعیت دارد در سرخط خبرها بود.

ریگیس به یاد می‌آورد: «در انترنت نام این مکتب را جستجو کردم و اولین مطلبی که پیدا شد این بود که جامعه اطراف این مکتب با ناامنی و خشونت روبه‌رو است.»

«گزارش دوم نیز در باره ورود غیرقانونی به مکتب و سرقت از آن بود.»

او می‌‌افزاید: «گزارش سومی هم در رابطه به این بود که در جریان یک جشنواره، قاچاق‌بران مواد مخدر به این مکتب وارد شده و هرج و مرج به پا کرده بودند.»

او تکان خورده بود: «با خود گفتم، خدای من، من واقعا به این مکتب می‌روم؟»

اعتبار مکتب پارک دو سونهوس اینقدر خراب بود که به آن لقب «پارک دو پیسادیلوس ( پارک کابوس‌ها)» را داده بودند. مارکیز اما چالش را پذیرفت.

یک دهه بعد، تحول مثبت این مکتب چشم‌گیر است. در ۲۰۲۵ جایزه جهانی بهترین مکتب برای «غلبه بر ناملایمات» را دریافت کرد.

این جایزه از سوی یک سازمان غیردولتی بریتانیایی همه ساله به مکتب‌های ممتاز اهدا می‌شود.

مکتب پارک دو سونهوس در منطقه‌ای در ژاردیم ریل واقع شده است. شهرکی که در سال ۲۰۱۳ برای خانواده‌هایی بنا شد که از مناطق در معرض خطر رانش زمین از نواحی کوهستانی سیرا دو مار در سواحل جنوب شرقی برازیل، منتقل شده بودند.

زمانی که مکتب پارک دو سنهوس در سال ۲۰۱۴ برای کودکان این متجمع ساخته شد، این شهرک ساختمان‌های کمی داشت و توسط یک جنگل، شماری کمی خانه‌ و یک رودخانه کوچک احاطه شده بود.

با گذشت زمان، افراد بیشتری وارد محوطه مکتب می‌شدند.

مارکیز می‌گوید: «پیدا کردن شیشه‌های کوکائین، کاندوم‌های استفاده شده، لباس‌های کهنه، ملافه کثیف، بوتل‌های الکل و چیزهای أمثال آن کاملا معمولی بود.» او می‌افزاید: «در دومین روز کارم، به دفترم سنگ پرتاب کردند.»

تا آغاز ۲۰۱۶ تنها ۱۱۶ دانش‌آموز در این مکتب ثبت نام کردند؛ رقمی بسیار کمتر از ظرفیت مکتب.

مارکیز می‌گوید: «نیم از دانش‌آموزان درخواست انتقال از مکتب را داده بودند چرا که نمی‌خواستند به دلیل خشونت، حملات و پیامدهای سرقت‌های پیشین در این مکتب درس بخوانند.»

آن‌جا بود که او برای خود هدفی بلندپروازانه تعیین کرد؛ این‌که در ظرف پنج سال یکی از آسیب‌پذیرترین مکتب‌های منطقه را به برترین مکتب در سراسر کشور تبدیل کند.

قدرت تحول

ماریا دی لوردیس اموریم، معلم زبان پرتگالی که آموزگاری با تجربه ۳۲ ساله است، در آغاز این برنامه را جدی نگرفت.

می‌گوید: «تصور کنید یک مرد جوان از سائوپائولو در برابر گروهی از آموزگاران که سن و تجربه شان بیشتر از او است ایستاده شود و صحبت کند.» «ما به او گفتیم، آیا دیوانه شده ای؟»

اولین گام، تعمیر زیربناها بود: مانند ترمیم دیوارها، کف اتاق‌ها و میز و چوکی.

مکتب در نخست بودجه معدود داشت، بنابر این برای دریافت پول بیشتر با فرستادن نامه‌هایی به شرکت‌های خصوصی توانستند حدود ۱۸ هزار و ۸۰۰ دالر امریکایی جمع‌آوری کنند.

برای تقویت ارتباط با جامعه محلی کارکنان مکتب دوره‌های آمادگی برای امتحان ورودی به دانشگاه و آزمون‌های استخدام شغل‌های دولتی را راه‌اندازی کردند. همچنان اعلام کردند که مکتب در رخصتی‌های آخر هفته به روی عموم باز است.

انا گبریلا لیما، یکی از ساکنان محل، شاهد بوده که کارکنان مکتب در آغاز چی سختی‌هایی را متقبل شدند.

او خودش به عنوان داوطلب در مکتب کار کرد و پسرش نیز جزو اولین دانش‌آموزان این مکتب بود.

او می‌گوید: «مکتب به ما نیاز داشت، بنابر این از مادران خواستیم تا با ما یاری کنند، ما مکتب را پاک کردیم، در آشپزخانه کار کردیم و از کمک به معلمانی که نیاز داشتند، دریغ نکردیم.»

او حالا در مکتب از دانش‌آموزان معلول مراقبت می‌کند.

مکتب برنامه آموزشی اش را فراتر از مضمون‌های معمولی گسترش داد.

در حال حاضر در این مکتب ۲۳ مضمون مختلف درس داده می‌شود. از آشپزی گرفته تا ورزش و فعالیت‌هایی که در مکاتب دولتی به ندرت تمرین می‌شوند؛ مانند بتمینتون و اسکیت نمایشی.

مارکیز می‌گوید: «ما شروع کردیم به گوش دادن به خواسته‌های دانش‌آموزان مان و روی‌کرد انسانی که واقعا روی خود آن‌ها تمرکز داشت را اتخاذ کردیم.»

برای دانش آموزان این تغییر ارتباط شان با محیط مکتب و روی‌کرد شان با برنامه آموزشی را متحول کرده است.

ایستر ۱۲ ساله که هفت سال در این مکتب درس می‌خواند، می‌گوید:«در اول فکر کردیم که تنها یک صنف آموزشی است و برایم خیلی خوش‌آیند نبود. اما بعدتر مکتب شروع به معرفی مضمون‌های جدید کرد و حالا خیلی عالی است، چرا که ما تنها در داخل صنف درس نمی‌نشینیم.»

ایستر استعدادش را در تئاتر کشف کرده؛ صنفی که معمولا در آخر روز برگزار می‌شود.

«از روش کیوبایی‌ها الهام گرفتیم»

مارکیز می‌گوید که برای نتیجه دهی بهتر برنامه آموزشی شان، طرح «مکتب به خانه شما می‌آید» را راه ‌انداختند. برنامه‌ای که از مدل آموزشی کشور کیوبا الهام گرفته شده است که معلمان برای نظارت از زندگی دانش‌آموزان در محیط بیرون از مکتب، به خانه‌های شان می‌روند.

به باور مارکیز این روش راهی‌است برای درک واقعیت زندگی دانش‌آموزان، خارج از مکتب و در محیط خانواده.

او می‌گوید: «در این روش خود را به جای دانش‌آموز قرار می‌دهید، چالش‌هایی که با آن روبه‌رو است را می‌بینید و درک می‌کنید که زندگی او در خانه چگونه می‌گذرد، بسیاری از مسائلی وجود دارد که معلمان از آن آگاه نمی‌شوند.»

راهروهای مکتب نیز داستان‌هایی روایت می‌کنند. بر در هر صنف از این مکتب چهره‌های سرشناس تا شخصیت‌های مبارز نقاشی شده اند.

تصاویری از مهاتما گاندی، نیلسون ماندلا، ملاله یوسفزی، پی‌پی موهیکا و شخصیت‌های معروف برازیلی مانند ماریل فرانکو و پاولا فیری به چشم می‌خورند.

این تصاویر گاهی واکنش‌های انتقادی را نیز برانگیخته اند. برخی گروه‌ها مانند جنبش «مکتب بدون حزب» باور دارند که این کار سبب قطبی‌سازی سیاسی می‌شود. این جنبش خواستار پایان دادن به آن چیزی است که «القای ایدولوژیک» در مکاتب می‌نامند.

با این حال مارکیز می‌گوید که از این انتقادها هراسی ندارد و تأکید می‌کند که تمرکز مکتب بر وحدت و عدم خشونت است. او می‌گوید: «عدم خشونت به معنای چشم‌پوشی نیست، عدم خشونت یعنی سیستمی را که سبب سرکوب تو می‌شود، مورد پرسش قرار دهی.»

«بهترین مکتب در سراسر جهان»

زمانی که در ماه سپتامبر خبر رسید که مکتب پارک دو سنهوس به مرحله نهایی رقابت رسید و سپس برنده «جایزه بین‌المللی بهترین مکتب در ۲۰۲۵ » شد، دانش‌آموزانی که در سالن ورزشی مکتب جمع شده بودند سرشار از شور و هیجان بودند.

استر می‌گوید: «لحظه‌ای سرشار از احساس بود، همه گریه می‌کردند. خودم هم وقتی فهمیدم که رتبه اول را گرفتیم، احساساتی شدم و دل می‌خواست گریه کنم.»

تحولی که این مکتب را به شناخت بین‌المللی رساند کیفیت آموزش آن را نیز بلند برد. امتیاز این مکتب در شاخص ارزیابی کیفیت آموزشی دو برابر شده است. به این معنا که کیفیت یادگیری تقریبا ۱۰۰ درصد بهبود پیدا کرده است.

برای بسیاری از معلمان کیفیت تنها با آمار اندازه‌گیری نمی‌شود بلکه با شماری زندگی‌هایی که تغییر کرده و آینده‌هایی که مسیر تازه‌ای پیدا کرده اند معنا پیدا می‌کند.

ماریا دی لوردیس می‌گوید: «مکتب ما تکامل یافت. حکومت از ما آمار می‌خواهد، چرا که برای ما آمار مهم است اما چیزی که بیشتر ارزش دارد این است که دانش‌آموزان ما امروز چی کار می‌کنند و می‌خواهند در آینده چی چیزی شوند.»

مدیر مکتب اذعان می‌کند که این مکتب کامل نیست و هنوز حوزه‌هایی برای بهبود وجود دارند. اما با توجه به گذشته این مکتب او آینده را روشن تصور می‌کند به ویژه با اجرای برنامه‌هایی برای ادغام یک مکتب دیگر از همسایگی شان .

او می‌گوید: «تصور کنید مکتبی که در ۲۰۱۶ در آستانه تعطیلی بود و شاگردی نداشت، حالا در ۲۰۲۶ یک هزار و ۲۰۰ دانش‌آموز دارد. واقعا هیجان‌انگیز است.»