تکمیل جاده ارملک-لامان؛ آیا رؤیای ساخت شاهراه حلقوی افغانستان تحقق خواهد یافت؟

وزارت فواید عامه حکومت طالبان از تکمیل قیر ریزی جاده ارملک-لامان، بخشی از شاهراه حلقوی افغانستان خبر داده است. جاده حلقوی افغانستان بیش از سه هزار کیلومتر طول دارد و ۱۶ ولایت با هم وصل می‌کند.

ساخت جاده قیصار- لامان به طول ۲۳۳ کلیومتر از سال ۲۰۰۶ میلادی شروع شده و با تکمیل ساخت بخش ارملک-لامان ۱۵۱ کیلومتر دیگر باقی‌مانده تا سرک حلقوی افغانستان تکمیل شود.

محمد اشرف حق‌شناس، سخنگوی وزارت فواید عامه حکومت طالبان، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی سرک ارملک – لامان را از مسیرهای مهم، استراتیژیک و بخش اساسی از جاده حلقوی افغانستان خواند.

او طول این بخش را ۵۲ کیلومتر اعلام کرد، که ولسوالی کرخ ولایت هرات را به منطقهٔ لامان ولایت بادغیس وصل می‌کند که با هزینه ۶۵ میلیون دالر ساخته شده است.

آقای حق شناس بهره‌برداری از این پروژه را « بخش مهم و حیاتی سرک حلقوی افغانستان» دانست و افزود که نقش مؤثری در تسهیل انتقالات، کاهش هزینه و زمان سفر، تقویت تجارت محلی، بهبود ارائه خدمات و ایجاد سهولت برای باشند‌گان ولایت‌های هرات، بادغیس و فاریاب دارد.

کار ساخت جاده حلقوی افغانستان که بیش از سه هزار کیلومتر طول دارد، توسط حکومت جمهوری آغاز و تا پیش از تسلط دوباره طالبان بخش اعظم آن تکمیل شد. تنها قسمت باقی‌مانده آن مسیر قیصار- لامان است که هنوز تکمیل نشده است.

این مسیر که ۲۳۳ کلیومتر طول دارد به گفته آقای حق‌شناس ۸۲ کیلومتر آن در دوران جمهوریت در دو بخش قرارداد شده بود ولی تکمیل نشد و کار ۱۱ کیلومتر از بخش سرک ارملک - لامان باقی مانده بود که به ارزش ۳/۸ میلیون دالر در دوران حکومت طالبان قرارداد آن تمدید و تکمیل شد.

او گفت پول این بخش را بانک انکشاف آسیایی تامین می‌کرد که اکنون مذاکره از طریق دیپلماتیک برای پرداخت هزینه ساخت این مسیر ادامه دارد.

به گفته او همچنان بعد از حاکمیت حکومت طالبان کار ۲۵ کیلومتر سرک حلقوی افغانستان از طرف ولایت فاریاب شروع شده و فعلا جریان دارد که کار ۵۰ کیلومتر آن شامل بودجه سال روان وزارت فواید عامه است و اکنون در حال طی مراحل تدارکاتی است که به‌زودی آغاز می‌شود و کار متباقی این شاهراه شامل پلان سال‌های آینده است.

جاده قیصار- لامان و اختلاس صد میلیون دالری

ساخت این جاده یکی از خبرسازترین پروژه‌ها در افغانستان بود. حکومت پیشین کشور در پائیز ۱۳۹۳ اعلام کرد که ۱۰۷ میلیون دالر از بودجه بیش از چهارصد میلیون دالری جاده میمه - بادغیس که بانک انکشاف آسیایی آنرا تمویل می‌کرد توسط یک شرکت ترکی‌-امریکایی اختلاس شده است.

نجیب الله اوژن، وزیر پیشین فواید عامه افغانستان به بی‌بی‌سی گفته بود که در سال ۱۳۹۱ شرکت « ECCI – METAG » که یک شرکت مشترک امریکایی – ترکی بود، این قرار داد را گرفت که با ساخت این جاده ولایت هرات به ولایت‌های شمالی از جمله فاریاب وصل می‌شد.

به گفته او، این قرارداد هم از سوی یک نهاد بین‌المللی به این شرکت داده شده بود.

در سال‌های اول حکومت جمهوری افغانستان کمک کنندگان بین‌المللی بر این عقیده بودند که دولت افغانستان ظریفت لازم را برای عقد قراردادهای بزرگ ندارد و در نتیجه کشورها و نهادهای کمک کننده، چندین شرکت بین‌المللی را برای ارزیابی و واگذاری قرارداده‌ها استخدام کرده بودند.

آقای اوژن گفته بود در مدت دوسال این شرکت هیچ کاری انجام نداد و مسئولان آن در عید فطر سال ۱۳۹۳ به بهانه رخصتی از افغانستان «فرار کردند.»

به گفته او، این شرکت ۲۵ درصد ارزش کلی قرارداد را که ۱۰۷ میلیون دلار بود، به عنوان پیش پرداخت دریافت کرده بود.

هرچند در آن زمان برای بررسی و حل این مشکل شورای وزیران وقت افغانستان، کمیته‌ای را با عضویت وزیران عدلیه، خارجه، فواید عامه، داخله و اقتصاد موظف کردن این موضوع را پی‌گیری کند، اما نتیجه این گزارش هرگز رسانه‌ای نشد.

حکومت پیشین افغانستان ساخت جاده حلقوی را یکی از اولویت‌های خود اعلام کرده بود، اما با گذشت ۲۰ سال این پروژه ناتکمیل ماند. ناامنی در مسیر این پروژه از چالش‌های اصلی بود.

معمای ساخت و بودجه میلیون دالری این پروژه

ساخته نشدن این بخش از سرک حلقوی افغانستان هم برای بسیاری یک معما بود. ساخت این جاده ۲۳۳ کیلومتری در سال ۲۰۰۶ آغاز شد، اما تا آخرین روزهای حکومت جمهوری در سال ۲۰۲۱ پیشترفت چندانی نداشت.

بودجه ساخت این جاده بیش از چهارصد میلیون دالر اعلام شد که قرار بود بانک انکشاف آسیایی آنرا تمویل کند ولی با فرار شرکت امریکایی-ترکی این موضوع مسکوت ماند.

اداره بازرس ویژه امریکا برای بازسازی افغانستان (سیگار) در سال ۱۳۹۷ با انتقاد از روند ساخت این جاده گزارش داد که کار این پروژه در سال ۲۰۰۶ آغاز و تا سال ۲۰۱۸ متوقف مانده بود.

این نهاد مجموع بودجه مورد نیاز برای تکمیل این بخش از سرک حلقوی افغانستان را ۷۲۱ میلیون دالر اعلام کرده و گفته بود که وزارت فواید عامه ۲۴۹ میلیون دالر را دریافت کرده ولی فقط ۱۵ درصد کار انجام داده است.

سیگار همچنین گفته بود که از ماه مارچ ۲۰۱۴ تا سپمتبر ۲۰۱۷ هیچ کار ساختمانی برای اعمار سرک قیصار - لامان انجام نشده و این توقف سبب شده تا کارهای ساختمانی که پیش از این مدت نیز انجام شده بود، تخریب گردد.

در تابستان ۱۳۹۶ بود که حکومت وحدت ملی افغانستان به رهبری محمد اشرف غنی اعلام کرد که پس از فسخ قرارداد نخست جاده قیصار- لامان، کار این جاده را به دو شرکت هندی و چینی واگذار کرده که ساخت آن دو و نیم سال زمان می‌برد. ارگ ریاست جمهوری آن زمان هزینه ساخت این جاده را بیش از ۸۸ میلیون دالر اعلام کرد.

با توجه به اینکه قبلا گفته شده بود که بودجه آن توسط بانک انکشاف آسیایی تمویل شده است، در بودجه سال ۱۳۹۷ درخواست قرضه از عربستان سعودی برای تکمیل این پروژه در نظر گرفته شده بود.