«تا پایان عمر باید با پیامد ولخرجی‌های خود زندگی کنم»

زمانی که سلی گاردنر نویسنده کتاب‌ کودکان به اوج موفقیت رسید، دوستانش فکر کردند که ولخرجی‌های بی‌رویه او نتیجه موفقیت ناگهانی‌اش باشد.

مصارف او شامل خریدن یک تب (وان) حمام ۳ هزار پوندی (بیش از ۴ هزار دالر)، خریدن آثار پیتر بلیک، هنرمند بریتانیایی و رفتن به بوتیک‌های فرانسوی می‌شد.

سلی در اوایل چهل سالگی‌اش قرار داشت که اولین کتابش چاپ شد. با فروش ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نسخه و برنده شدن جایزه ادبی «مدال کارنگی» او پول زیادی برای خرج کردن بدست آورد.

سلی می‌گوید: «ناگهان در موقعیت متفاوتی قرار گرفتم و برای اولین بار در زندگی‌ام پول زیادی به دست می‌آوردم.»

او می‌گوید که از اصراف بیش از حد «شرمنده» بود اما به دوپامینی که برایش احساس شادمانی می‌داد، وابسته شده بود.

تکرار بی‌وقفه رفتارهای وسواسی

سلی به دوستانش دروغ می‌گفت که خرید نمی‌کند و لباس نو نمی‌پوشد.

او می‌گوید: «نمی‌دانستم چه بلایی به سرم آمده. با خود می‌گفتم، تو کی هستی؟ چه می‌کنی؟»

مدتی طول نکشید که قرض‌های سلی روی هم انباشته شدند. او مجبور شد که خانه‌اش در شمال لندن را بفروشد و به اپارتمان کوچکی نقل مکان کند.

چیزی که او «تکرار بی‌وقفه رفتارهای وسواسی» می‌خواند او را رها نکرد و ده‌ها هزار پوند را هزینه دیکوریشن خانه جدیدش کرد.

یکی از دوستان سلی به دکان‌های شهری که او زندگی می‌کرد می‌رفت و به دکانداران عذر می‌کرد که چیزی به او نفروشند.

سلی دچار نوعی اعتیاد به خرید در نیمه زندگی شده بود که هیچ توجیهی به آن نداشت. کم کم فکر می‌کرد که «دیوانه» می‌شود.

در حالیکه سلی در مسیر حرفه‌ای ادبی به موفقیت‌های بیشتری دست می‌یافت، داکترش شروع به تجویز داروهای آگونیست دوپامین کرد که علایم «سندرم اختلال پای بی‌قرار» را که سال‌ها از آن رنج می‌برد، کاهش می‌داد.

به این معنی که او دچار میل‌ شدید و غیرقابل تحمل به حرکت کردن بود، حالتی که معمولا شام‌ها بروز می‌کرد.

او می‌گوید: «این حالت دایمی بود. نمی‌توانستم بنشینم، نمی‌توانستم تلویزیون ببینم، نمی‌توانستم بیرون بروم.» و می‌افزاید که باید همیشه سرپا ایستاده می‌بود.

عواملی مانند تازه طلاق گرفتن و داشتن کودکان خردسال سبب شد که به بی‌خوابی مداوم مبتلا شود، رفتن به سوی دوره یائسگی نیز علایم او را شدت می‌بخشید.

سلی می‌گوید که هر روش ممکن را امتحان کرد اما پاسخ نگرفت. شبانه به تخت می‌رفت اما تا صبح بیدار می‌بود.

بنابر این داکتر دارویی تجویز کرد که علایمش را کاهش می‌داد، بدون این که اشاره‌ای به عوارض جانبی آن شده باشد. سلی احساس شعف و سرخوشی می‌کرد.

پس از ۲۰ سال و از دست دادن ۵۰۰ هزار پوند سلی متوجه می‌شود که رفتار وسواسی او نتیجه مصرف همان دارو بوده است.

عوارض جانبی ویرانگر

داستان سلی یکی از صدها موردی است که بی‌بی‌سی در یک و نیم سال گذشته پیدا کرده است. افراد به بی‌بی‌سی از عوارض جانبی داروهای اگونست دوپامین گفته اند.

این داروها با افزایش دوپامین عمل می‌کنند و برای طیف متنوعی از بیماری‌ها مانند، پارکینسن، سندروم پای بی‌قرار، تومورهای غده هیپوفیز و بیماری‌های روانی تجویز می‌شود.

صدها مخاطب به بی‌بی‌سی گفتند تا زمانی که خیلی دیر نشده بود، ارتباط میان این دارو و رفتارهای وسوالی را درک نکرده بودند.

آنان گفته‌اند که شاهد مواردی از قرضه‌های کلان، روابط از هم گسیخته، جنایت و حتی خودکشی بوده‌اند.

بسیاری افرادی که اعتیاد به خرید پیدا کردند، ده‌ها و حتی صدها هزار پوند را از دست داده‌اند. یک زوج حتی بی خانمان شدند.

افراد از مصرف بی‌رویه و غیر منطقی گفته‌اند، مانند: پر کردن خانه از چیزهایی که هیچ نیازی به آنها ندارند. بسیاری از زنان گفتند که نمی‌توانستند دست از خرید کردن بردارند اما باور دارند برای اینکه زن بودند رفتارشان جدی گرفته نمی‌شد.

سلی می‌گوید یک نوع بوت را پنج بار خریده و برای سگ خود ده جای خواب خریده است.

او می‌گوید: «چیزی را می‌خری که پس از ترشح دوپامین احساس شعف می‌کنی و بعد می‌خواهی همان احساس را بارها تجربه کنی.»

بیشتر داستان‌هایی که به دست بی‌بی‌سی رسیده نشان می‌دهند که افراد به وسواس روابط جنسی مبتلا شده اند. مشکلی که سبب شده زنان به دنبال روابط گذرا باشند و مردان به پورن معتاد شوند.

با آن‌که سلی وسواس رابطه جنسی نداشت اما از نوشتن کتاب کودکان فاصله گرفت و داستانی با محتوای اروتیک اما به نام مستعار نوشت.

حالا او می‌پرسد که اگر آن دارو را مصرف نمی‌کرد ایا کتابی با متحوای جنسی می‌نوشت؟

سلی پس از آن با بی‌بی‌سی تماس گرفت که یکی از دخترانش لینک یکی از رشته پادکست‌های بی‌بی‌سی به نام «امپلسیو یا ناگهانی» که در فبروری ۲۰۲۶ نشر شده بود، فرستاد و گفت که فکر می‌کند برایش کمک کننده باشد.

او پس از شنیدن پادکست متوجه می‌شود که این داروها سبب رفتار وسواسی او شده است. از خودش می‌پرسد: «چگونه این رفتار را با داروها ارتباط نداده بودم؟»

سلی در صحبت با اما بارنیت، مجری برنامه «آماده صحبت» بی‌بی‌سی، گفت از این که توضیحی برای این رفتارش پیدا کرده راحت شده اما «از دست دادن کنترول زندگی‌اش» او را خشمگین می‌سازد.

او گفت که تا آخر زندگی با پیامدهای مصرف بی‌ رویه زندگی خواهد کرد.

سلی نه تنها هشداری در رابطه به عوارض جانبی دارو دریافت نکرد بلکه حتی برای عوارض آن هم زیر نظر گرفته نشد.

تنها زمانی که سلی با خریطه‌های خرید خود به قرار داکتر رفت، یکی از داکتران در رابطه به رفتارهای او پرسید.

بر اساس رهنمود انستتیوت ملی صحت و مراقبت بریتانیا، داکتران باید در جلسات ارزیابی در ورد عوارض جانبی اگونست دوپامین که به‌صورت نامتناسبی بیشتر مردان هستند، صحبت کنند.

اما برای بیماران سندروم پای بی‌قرار که بیشتر زنان‌اند چنین رهنمودی وجود ندارد.

سلی می‌گوید: «این آبر ریزی دیگری برای بخش صحت است که زنان به حاشیه رانده شده‌اند.»

حالا مشخص شده که داروی اگونست دوپامین علایم بیماری سندروم پای بی‌قرار را به مرور زمان افزایش می‌دهد.

شماری از بیماران چرخه‌ای را توصیف می‌کنند که طی آن دارو در ابتدا علایم را از بین می‌برد اما پس از مدتی به تدریج باعث بدتر شدن وضعیت بیمار می‌شود.

داکتران در برخی مواقع دوز یا مقدار دارو را بیشتر می‌کنند که در آن صورت موجب افزایش رفتارهای وسواسی می‌شود.

به گفته والری ون، عصب شناس در دانشگاه کمبریج، دوستان و اعضای خانواده بیمار کمتر متوجه خریدهای وسواسی آنان می‌شوند.

او می‌گوید که این وسواس مانند وسواس به قمار زدن یا وسواس جنسی وسیع است اما کمتر تشخیص می‌شود: «زمانی که چیزی را آنلاین می‌خرید شما با واکنش اجتماع روبه‌رو نمی‌شوید. می‌توانید چندین اشیا همزمان بخرید اما عذاب وجدانی نداشته باشید.»

پروفیسور ون می‌افزاید: «این رفتار ننگی مشابه به دیگر رفتارها وجود ندارد، بازخورد منفی نمی‌گیرید. بنابراین بر خلاف دیگر رفتارها ممکن است که مدتی زیادی در خفا طول بکشد تا آن که تشخیص داده شود.»

به گفته او، دوستان و اعضای خانواده شاید این رفتار را به عنوان ولخرجی یا سخاوت ببینند نه یک مشکل یا اختلال، و همین باعث می‌شود که این رفتار ادامه یابد.

در پی این تحقیق بی‌بی‌سی، آژانس ناظر بر دارو و سلامت بریتانیا در حال بازبینی هشدارها در مورد عوارض جانبی داروی اگونست دوپامین است.

این اداره می‌گوید هیچ دارویی خالی از خطر نیست و این دواها زندگی بسیاری‌ها را بهبود بخشیده‌اند.

سازندگان این دارو نیز می‌گویند که عوارض دوا به وضاحت بیان شده و این داروها به گونه گسترده آزمایش شده و در سراسر جهان توسط نهادهای مربوطه تأیید شده اند.

توصیه سیستم ملی صحی بریتانیا واضح است: اگر داروی اگونست دوپامین را مصرف می‌کنید و شاهد هر گونه عوارضی هستید با داکتر تان تماس بگیرید.

سلی پس از شنیدن پادگست بی‌بی‌سی مقدار دوا را کم کرد تا رفتارهای وسواسی‌ خود را کنترول کرده باشد.

اما مجبور است که از این داور استفاده کند چرا که تنها راه مقابله با بیماری‌اش همین است.

او می‌گوید: «این مسأله همیشه با من است، من هر روز با آن می‌جنگم.»

«با هر چیزی که می‌خرم فکر می‌کنم که این جز رفتار وسواسی من است؟ آیا دوباره درگیر این رفتار شده‌ام؟»