جنجال کسوهٔ کعبه؛ اسناد نشان می‌دهند آثاری از مقدس‌ترین مکان مسلمانان به اپستین فرستاده شده بودند

گریس تسوی، تیم روزنامه‌نگاری جهانی، بخش جهانی بی‌بی‌سی

فیروز حسنی، بی‌بی‌سی عربی ترندینگ

اسنادی که ظاهرا نشان می‌دهند چند پارچه از کسوهٔ کعبه که مقدس‌ترین مکان در اسلام است، به جفری اپستین، سرمایه‌گذار بدنام و مجرم جنسی، فرستاده شده بودند، خشم بسیاری از مسلمانان را در سراسر جهان برافروخته است.

در مجموعه‌ای از اسناد مربوط به اپستین که وزارت عدلیه امریکا در ۳۰ جنوری منتشر کرد، ایمیل‌هایی هست که تاریخ آنها به سال ۲۰۱۷ بر می‌گردد که نشان می‌دهند سه قطعه از آنچه گفته می‌شود کسوهٔ کعبه است، از عربستان سعودی به خانهٔ اپستین در کارائیب فرستاده شده بود.

یک کاربر ایکس می‌نویسد: «تصور کنید تکه‌ای از مقدس‌ترین مکان روی زمین را برای نجس‌ترین بفرستند!»

در عکس دیگری مربوط به سال ۲۰۱۴، اپستین و یک مرد دیگر در حالی دیده می‌شوند که پارچه‌ای افتاده روی زمین را بررسی می‌کنند که شبیه بخش تزیین‌شدهٔ کسوه است که برای پوشاندن ورودی کعبهٔ شریف استفاده می‌شود.

کاربر دیگری در ایکس نوشت این عکس «قلبم را تکه‌تکه می‌کند» چون «کسوه مثل قالینی روی زمین پهن شده.»

با این‌حال، به‌نظر نمی‌رسد که این عکس به اسنادی مرتبط باشد که در آن آمده، قطعاتی از کسوه در سال ۲۰۱۷ برای اپستین فرستاده شد. همچنین مشخص نیست که آیا پارچهٔ موجود در تصویر واقعاً بخش اصیلی از کسوه است.

«مسجد»

کسوه، پرده‌ای از ابریشم سیاه است که با آیاتی از قرآن کریم به نخ‌های طلا و نقره گلدوزی و تزیین شده و چهار دیوار بیرونی کعبه، ساختمان سنگی واقع در وسط مسجدالحرام در مکه مکرمه را، می‌پوشاند.

هر سال، پس از آنکه میلیون‌ها حاجی آن را لمس می‌کنند، طی مراسمی به مناسبت آغاز سال هجری قمری، کسوه تغییر داده می‌شود.

اسناد وزارت عدلیه امریکا شامل مکاتباتی میان کارمندان اپستین و حساب ایمیلی با نام «عزیزه الاحمدی» است که ظاهراً برای ارسال سه پارچه‌ای از کسوه در سال ۲۰۱۷ هماهنگی می‌کرد که: یکی از آنها سبز توصیف شده از داخل کعبه، یک قطعهٔ سیاه از پوشش بیرونی آن که قبلا استفاده‌شده، و یک پارچه که نوشتهٔ روی آن گلدوزی‌شده از همان مواد، اما استفاده نشده بوده است.

بر اساس ایمیلی به تاریخ یک فبروری ۲۰۱۷، دستیار فردی که احمدی یاد شده، به کارمندان اپستین می‌گوید که «چند قطعه از کعبه برای مسجد» ارسال خواهند کرد. مشخص نیست که آیا منظور از «مسجد»، محلی در ملک اپستین بوده است یا خیر.

در اسناد بررسی‌شده، نشانی از وجود مسجدی در جزیره اپستین دیده نمی‌شود، تنها در برخی مدارک به یک ساختمان کوچک با عنوان «معبد» اشاره شده است. روشن نیست که در این مکاتبات مقصود چه بوده است.

«مسجد» که در این سند به آن اشاره شده است، نباید با مسجدالحرام در مکه مکرمه که کعبه در آن قرار دارد، اشتباه گرفته شود.

اسناد نشان می‌دهند که محموله در ۴ مارچ ۲۰۱۷ به خانهٔ اپستین در پالم‌بیچ رسید و سپس به سنت‌توماس در جزایر ویرجین امریکا فرستاده شد. این مکان به جزیرهٔ خصوصی او، لیتل‌ سنت‌ جیمز، که قربانیان متعددی ادعا کرده‌اند به آنجا قاچاق شده و مورد آزارواذیت جنسی قرار گرفتند، نزدیک است.

در یک فرم ادارهٔ گمرک امریکا به تاریخ ۱۴ مارچ ۲۰۱۷، این محموله با عنوان «نقاشی‌ها، طراحی‌ها و پاستل‌ها» به ارزش ۱۰ هزار و ۹۸۰ دالر امریکایی ثبت شده است. ایمیلی در ۲۱ مارچ دریافت قطعات کسوه در«خانهٔ آقای اپستین» را تأیید می‌کند.

پس از ارسال محموله، در ایمیلی فرستاده‌شده از حساب احمدی به اپستین نوشته شده که قطعهٔ سیاه را «حداقل ۱۰ میلیون مسلمان از مذاهب مختلف، سنی، شیعه و دیگران لمس کرده‌اند.»

در ایمیل آمده: «آن‌ها هفت بار به گرد کعبه طواف می‌کنند، سپس هر فرد تلاش می‌کند تا حد امکان آن را لمس کند، دعاها و آرزوها و اشک‌ها و امیدهای آنها را در خود دارد.»

مشخص نیست که آیا اپستین این قطعات را همچون تحفه دریافت کرد و اینکه آیا اصلی بودند یا نه.

در یک رشته ایمیل‌ها به تاریخ ۲۷ جنوری ۲۰۱۷، فردی که گفته می‌شود دستیار احمدی بوده، ظاهرا «عکس‌های داخلی مسجد را درخواست می‌کند» تا بتوانند «چیزی در داخل مسجد» آماده کنند. پیشتر از آن، در همان رشته ایمیل‌ها، یکی از دستیاران اپستین رسیدن «چادر و دیگر وسایل خانه» را به خانهٔ اپستین تأیید کرد.

در میان پرونده‌های وزارت عدلیه امریکا، سندی هست که تصویری از یک چادر سنتی عربی از جنس پشم و همچنین اقلامی چون فرش، قهوه‌جوش‌ها، فنجان‌ها و سبدها را نشان می‌دهد. با این‌حال، مشخص نیست آیا اینها همان اقلامی بوده‌اند که در آن محموله برای اپستین فرستاده شده بودند.

هر دو محموله پس از آن فرستاده شده‌اند که دادگاه اپستین را در سال ۲۰۰۸ مجرم جنسی شناخته و او به جرم درخواست رابطه جنسی، از جمله با یک فرد خرسال، محکوم شده بود.

احمدی به درخواست بی‌بی‌سی برای اظهارنظر پاسخ نداده است. وجود نام‌ها در این اسناد، به‌معنای اثبات تخلف و تخطی نیست.

به‌رغم اینکه در ایمیل‌ها از مسجد یاد شده، از آنچه تاکنون در پرونده‌های اپستین بررسی شده، هیچ تأیید یا نشانی روشن از وجود مسجدی در جزیرهٔ او دیده نمی‌شود.

براساس گزارش‌ها اپستین در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۳، ساختاری شبیه یک معبد در لیتل سنت‌ جیمز بنا کرده بود که طوفانی در سال ۲۰۱۷ گنبد طلایی آن را ویران کرد.

با این‌حال به طور قطع نمی‌توان گفت که آیا «مسجدی» که در مکاتبات ذکر شده، اشاره به این ساختمان است یا به مکان دیگری در املاک اپستین.

«مسجد» که در این سند به آن اشاره شده است، نباید با مسجدالحرام در مکهٔ مکرمه که کعبه در آن قرار دارد، اشتباه گرفته شود.

شایستهٔ احترام است، اما مقدس نیست

روند تولید کسوه در کنترول کامل مقامات سعودی است، از شیوهٔ ساخت و نصب گرفته تا جمع‌آوری و استفاده از نسخه‌های قدیمی آن. با این‌حال، قانونی دربارهٔ چگونگی توزیع کسوه‌های کهنهٔ کعبه وجود ندارد.

برای به‌دست‌ آوردن معلومات بیشتر در این باره، بی‌بی‌سی با مقامات سعودی تماس گرفته، اما تا زمان نوشتن این گزارش پاسخی دریافت نکرده است.

احمد حلبی، نویسندهٔ متخصص در امور حج و عمره، به بخش عربی بی‌بی‌سی، گفت: «بخش‌هایی را که دارای نوشته‌های طلا و نقره‌اند، که «نوار» و «صمدیه» به آنها می‌گویند، تنها مقامات دیوان سلطنتی عربستان سعودی می‌توانند هدیه بدهند، و این قطعات معمولاً به رؤسای کشورهای مسلمان یا مقامات ارشد اهدا می‌شوند.»

او می‌افزاید: «بخش باقی‌ماندهٔ این پارچهٔ سیاه معمولاً بریده شده و به قطعات کوچک‌تر تبدیل می‌شوند و ممکن است به مقامات ردهٔ پایین‌تر اهدا شوند.»

دوکتور سایمون اومیره، پژوهشگر هنر اسلامی در دانشگاه سواز لندن، می‌گوید کسوه «در ذات خود مقدس نیست»، اما در جهان اسلام احترام زیادی برای آن قائل‌اند: «پوشاندن ساختمان کعبه با کسوه به معنای گرامی داشتن است، مثل ردای یک پادشاه. وقتی از روی کعبه برداشته می‌شود، نباید به آن بی‌حرمتی شود. نباید روی آن قدم گذاشت.»

از سوی دیگر، حلبی در اصالت قطعاتی، که در مکاتبات منتشرشده از سوی وزارت عدلیه امریکا، از آنها یاد شده، شک دارد. او همچنین می‌گوید اهدای کسوه به غیرمسلمانان ناجایز است.

پیوند‌های سعودی

اسناد وزارت عدلیه امریکا، نشان می‌دهند که از اوایل ۲۰۱۶ تا اوایل ۲۰۱۹، مکاتبات متعددی با امضای احمدی با اپستین رد‌وبدل شده است. در برخی این ایمیل‌ها اپستین «رئیس» و«ارباب» خطاب شده و اسناد نشان می‌دهند، این دو در جاهایی از جمله نیویارک و پاریس، باهم دیدار داشته‌اند.

اسناد وزارت عدلیه امریکا همزمان نشان می‌دهند که اپستین ظاهرا در تلاش بوده که از طریق احمدی بر حکومت عربستان سعودی اعمال نفوذ کند.

در جولایٔ ۲۰۱۶، در ایمیلی از آدرس احمدی دیده می‌شود که او تلاش کرده تا دیداری را میان اپستین و فردی به نام «جناب عالی رأفت» ترتیب دهد که براساس آنچه در این ایمیل آمده از هم‌نشینی با اپستین «لذت می‌برد». عبارت HE احتمالاً مخفف «His Excellency والا حضرت» یا «‌عالی جناب» است که برای مقامات ارشد سعودی به کار می‌رود.

براساس اسناد منتشرشده از سوی وزارت عدلیه امریکا، اپستین در آگست ۲۰۱۶ در ایمیلی به احمدی پیشنهاد «ارزیابی سلامت مالی» را داده و همچنین با عرضهٔ عمومی شرکت آرامکو -که احتمالاً اشاره به شرکت نفت دولتی عربستان سعودی است- مخالفت کرده بوده است. احمدی بعدها، براساس اسناد منتشره، در ایمیلی در پاسخ نوشت که این موضوع را «بررسی» خواهد کرد و آدرس ایمیلی متعلق به فردی به نام «رأفت الصباغ» را در پاسخ خود کاپی کرد.

در ایمیلی در نوامبر ۲۰۱۶ از حساب یکی از دستیاران اپستین آمده که «عزیزه دستیار جناب عالی رافت است.» در چندین ایمیل دیده می‌شود که اپستین «رأفت الصباغ» را «مشاور معاون ولیعهدِ عربستان سعودی» توصیف می‌کند.

در بیانیه‌ای رسمی که خبرگزاری دولتی عربستان سعودی در سال ۲۰۱۷ منتشر کرد، از او به‌عنوان «مشاور در دیوان شاهی» یاد شد.

براساس اسناد وزارت عدلیه امریکا، فردی با نام «صباغ» هم مکاتبات متعددی با اپستین داشته است. در پیامی در ۲۰۱۶ از حسابی با نام «رأفت الصباغ» خطاب به اپستین نوشته شده: «من به دوستی با شما افتخار می‌کنم.»

در ایمیلی از آدرس «رأفت الصباغ» به اپستین، لینکی گنجانده شده به خبری در مورد یک ملکه زیبایی ۱۷ سالهٔ روسی که گزارش شده بود، برای فروش بکارت خود به دبی گریخته بود. این کودک‌آزار( پدوفیل) در پاسخ می‌نویسد: «بالاخره چیز باارزشی برایم فرستادی.»

از سوی دیگر، اطلاعات در مورد خود احمدی در پرونده‌ها اندک است. اما در ایمیلی به تاریخ سپتمبر ۲۰۱۸، فردی با همین نام ظاهرا از اپستین دربارهٔ شرکت ساخت بازی‌ موبایل خود، مشورت می‌خواهد.

پرسش‌های زیادی دربارهٔ کسوه و روابط میان اپستین و افرادی که در ایمیل‌ها از آنها یاد شده، همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند. درخواست‌ها در سراسر جهان اسلام از مقامات سعودی برای اجرای تحقیقات فراگیر در این باره، در حال افزایش است.

گزارش‌دهی تکمیلی از کاوون خموش