Dathlu cyfraniad 'unig' ac 'anweladwy' merched ym myd amaeth

"Da chi'n gweithio'n galed yn y cefndir, yn cadw'r tŷ i fynd ac yn cadw pob dim i redeg yn esmwyth yn y cartref… ond ar adegau mae'n waith reit unig."

Mae gwaith gwraig fferm yn waith anweladwy weithiau, ychwanega dynes o Ynys Môn sydd wedi siarad am y straen a'r pwysau sy'n gallu dod law yn llaw â bod yn wraig fferm.

Ddydd Sul 8 Mawrth yw Diwrnod Rhyngwladol y Merched - cyfle i ddathlu llwyddiannau menywod ar draws y byd ond hefyd cyfle i godi ymwybyddiaeth o'r materion sy'n gallu effeithio ar ferched.

I nodi'r diwrnod mae BBC Cymru Fyw wedi bod yn siarad â menywod sy'n gweithio ym myd amaeth.

Mae Mari Llifon, 34, o Ros-goch ger Amlwch, yn cydbwyso nifer o gyfrifoldebau yn ei bywyd o dydd i ddydd.

Ar un adeg, roedd hi'n athrawes ond fe benderfynodd roi'r gorau i'w gyrfa er mwyn canolbwyntio ar ei dyletswyddau adref.

"Nes i benderfynu gadael dysgu oherwydd mi o'n i'n gweld hi'n anodd ofnadwy cadw cydbwysedd rhwng bod adref, magu'r hogiau a bod yn gefn i Gareth ar y fferm," meddai.

"Mae cymaint o ddyletswyddau yn dod efo bod yn wraig fferm, a doedd o jest ddim yn gweithio."

Dywedodd Mari fod y newid yma yn ei bywyd wedi cael effaith ar ei hyder.

Dydy Mari ddim ar ei phen ei hun wrth iddi deimlo fel hyn.

Mae arolwg newydd gan Rhwydwaith y Gymuned Ffermio (FCN) a Phrifysgol Caerwysg wedi ymchwilio i les ac iechyd menywod ym myd amaeth.

"Roedd y rhan fwyaf o'r ymatebwyr yn dweud bod byw ar fferm yn le delfrydol i fagu plant, i weithio gydag anifeiliaid ac i gael cysylltiad â natur ond roedd pethau negyddol hefyd," meddai Linda Jones, rheolwr cenedlaethol i'r FCN yng Nghymru.

"O ran iechyd meddwl, roedd 36.7% yn nodi eu bod yn profi lefel uchel o bryder, o'i gymharu â 26.1% o fenywod yn y boblogaeth gyffredinol."

Roedd cwsg hefyd yn bwnc a gafodd sylw.

"Roedd tipyn o wahaniaeth rhwng menywod sy'n byw ar fferm ac eraill, gyda 38.6% yn dweud bod eu cwsg yn eithaf gwael neu'n wael iawn, o'i gymharu â dim ond 28.2% o fenywod yn gyffredinol.

"Mae hyn yn awgrymu bod straen a phryder o bosibl yn treiddio i'w patrwm cysgu hefyd."

Mae'r materion hyn hefyd yn rhai y mae Rhian Jones, mam 42 oed o Ruthun, wedi'u profi.

Fel Mari, penderfynodd adael ei swydd fel darlithydd er mwyn ymdopi'n well â'r pwysau sy'n dod tra'n wraig fferm.

"Mae'n anodd gadael eich gyrfa, ond wedyn mae gennych bethau eraill i fod yn ddiolchgar amdanynt ar y fferm.

"Dewis personol oedd o i mi.

"Dwi'n meddwl, pan fyddi di'n byw ar y fferm, ti yng nghanol y gwaith o hyd – does 'na ddim break ohono fe rili.

"Mae'n 24/7 ac mae'n rhaid i chi fod on call drwy'r amser."

Mae Rhian wedi byw a gweithio yn y byd amaeth gydol ei bywyd, ac mae wedi profi'n uniongyrchol yr heriau y mae menywod yn eu hwynebu wrth geisio cael parch a chydnabyddiaeth am eu gwaith.

"Mae'r byd amaeth weithiau yn gallu bod yn sexist," meddai.

"Dwi'm meddwl bod lot o ferched sy'n gweithio yn y diwydiant wedi dod ar draws yr agwedd yna - dynion yn meddwl bo' chi ddim yn 'neud dim byd ar y fferm.

"Does yna ddim tâl am lot o'r gwaith mae menywod yn 'neud ar y fferm. Dyw'r oriau 'na i neud y stwff ychwanegol ddim yn cael eu cyfri.

"I fi yn bersonol mae bod yn wraig fferm yn waith y dylid ei edmygu."

Bydd Mari Llifon yn adlewyrchu'r neges hon, sy'n agos iawn at ei chalon, yn ei rôl newydd fel llysgennad y Sioe Fawr yn Llanelwedd yn 2027.

"Dwi yn gobeithio cael defnyddio y platfform i godi ymwybyddiaeth am iechyd meddwl gwragedd fferm.

"Mae'n bwnc agos iawn i fy nghalon i - collais i ffrind oedd yn dioddef o iechyd meddwl felly mae'n bwnc andros o bwysig.

"A dwi yn gobeithio y gallai ddefnyddio fy rôl fel llysgennad i 'neud ychydig bach o wahaniaeth a chodi ymwybyddiaeth am iechyd meddwl gwragedd fferm," ychwanegodd.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.