BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Trefi

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Orllewin

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Tywydd / Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Cerddoriaeth

Oriel yr Enwogion

Trefi a Phentrefi

Awyr Agored

Hanes

Lluniau

Gwefannau lleol

Eich Llais Chi

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
»Turn ON
Troi YMLAEN
»What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

Llanrwst
Rhan o hysbyseb sgidiau yn siop W HughesYn ôl i Fryn y Boten
Ceid yn y dref amrywiaeth o grefftwyr/trinwyr lledr, cyfrwywyr a gwneuthurwyr harnesiau (gêr) wageni a slediau trwm. Yn ogystal, roedd gwneuthurwyr esgidiau a menig.

Yn ôl tystiolaeth Pernant, arferai cwt bach pren fod ar y palmant o flaen siop Nodwydd a Phin ar y Sgwâr ac yno roedd Edward Thomas y crydd wrthi yn gofalu am draed sych i'r trigolion.

Galwyd Llanrwst yn 'Dref y Cryddion' ar dro ers talwm. Arferai dau ddwsin o gobleriaid weithio yma a mwy na'u hanner yn feirdd ac eisteddfodwyr. Er mai gwaith lledr oedd y pwysicaf yn y dref, roedd gwaith coed a gwneud dodrefn yn bwysig hefyd. Tyfai amrywiaeth o goed ar lechweddau'r dyffryn a dyma paham y daeth Llanrwst yn enwog am ei thelynwneuthurwyr, ei chlociau mawr a chypyrddau deuddarn a thridarn. Mae William Camden, yr hanesydd teithiol, yn cyfeirio at y dref gan ddweud 'This town, small and ill-built, is famous for harp-makers and had a good corn market'.

Nid oedd unman yng Nghymru yn enwocach am ei thelynau na Llanrwst tra bu galw am delynau. Mae'n debyg yr enwocaf a'r mwyaf dylanwadol ohonynt i gyd oedd John Richards (1711-1789). Ganwyd ef yn y King's Head.

Yn sicr, mae clociau mawr Llanrwst yn uchel eu parch, yn enwedig un wedi'i wneud gan y pen crefftwr hwnnw, Watkin Owen. Mae dau Watkin Owen yn gysylltiedig â Llanrwst, un yng nghanol y ddeunawfed ganrif, a'r llall genhedlaeth yn ddiweddarach. Roedd tad yr ail Watkin Owen, John Owen, wedi bod yn brentis gyda gwneuthurwyr clociau yn y Trallwng yn ystod ail hanner y ddeunawfed ganrif. Daeth i Lanrwst i sefydlu ei weithdy ac fe'i dilynwyd yn y grefft gan Watkin ei fab, a chan David Owen, mab Watkin.

Gyda dyfodiad y ffordd dyrpeg o'r Amwythig yn 1777, daeth y Goets Fawr i Lanrwst. Ychydig yn ddiweddarach, teithiodd yr 'Irish Mail' o'r Amwythig i Lanrwst, gan groesi y Bont Fawr ac yna ymlaen i Gaergybi. Datblygodd gwesty'r Eryrod yn Dafarn y Goets Fawr.

Gwelwyd datblygiad rhyfeddol rhwng 1765 a 1840. Mewnfudodd nifer fawr o bobl i'r dref a chwyddodd y boblogaeth o 1000 yn 1700 i 2000 erbyn 1800. Daeth yma nifer o wŷr bonheddig dylanwadol i greu dosbarth canol newydd.

Yn ystod y 18fed ganrif, a than y blynyddoedd cynnar yn y ganrif ddiwethaf, strydoedd y dref oedd corlannau y farchnad anifeiliaid. Yn Stryd y Moch (Stryd yr Orsaf) cynhaliwyd arwerthiant moch ac yn Stryd y Pwll (Stryd Dinbych) ac ar Fryn y Boten gwerthwyd gwartheg, ceffylau a defaid. Byddai Bryn y Boten yn llawn stondinau ar Ddiwrnod Marchnad ac roedd Neuadd y Dref dan ei sang.

Ac erbyn heddiw...


Lleol i Mi
Radio Cymru
Adolygiadau


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy