"Mae Biwmares wedi bod yn bwysig erioed fel canolfan gyfreithiol, o'r adeg y cafodd y castell ei adeiladu.

"Cafodd y cwrt ei adeiladu yn 1614, felly mae'n un o'r rhai hynaf yn y wlad. Dim ond pump o'i fath sydd ym Mhrydain, dwi'n meddwl.

"Byddai'r llys yn cynnal Sesiwn Chwarter, pan fyddai'r ynadon yn clywed troseddau dair gwaith y flwyddyn. Byddai hefyd y petty sessions - pobl yn mynd o flaen eu gwell oherwydd troseddau fel meddwi. Byddai'r barnwr yn bresennol adeg y Great Sessions pan fyddai'n eistedd i glywed yr achosion mawr pwysig o flaen rheithgor o ddeuddeg.

"Roedd yr adeilad yn llys ynadon tan 1996 ond mae'n amgueddfa rŵan ac yn cynnig cyfle i bobl weld y newidiadau mewn trosedd a chosb drwy'r canrifoedd. Er iddynt ymestyn yr adeilad dros y blynyddoedd dydy o heb newid llawer ers iddo agor ac mae'n bosib felly cael blas ar sut byddai pobl wedi clywed achosion ganrifoedd yn ôl.

"Mae'n gwrt eithaf unigryw gan fod y rheithgor yn eistedd yn uwch na'r barnwr - fel arfer, fo yw'r uchaf yn y cwrt gan mai fo ydy'r pwysicaf. Mae 'na reiliau mawr rhwng seddi'r cyhoedd a'r llys - roedd achosion yn bethau reit swnllyd yn y gorffennol. Y tirfeddianwyr oedd yn creu'r rheolau a'r bobl gyffredin oedd yn y cwrt am eu yorri - fel bechgyn ifanc yn cael eu dedfrydu am ddwyn bwyd am eu bod yn llwgu - felly roedd 'na lot o weiddi a sŵn wrth gynnal achos.

"Byddai'r dedfrydau'n eithaf llym hefyd. Cyn i bobl ddechrau meddwl yn well am sut i drin troseddwyr, mi fyddent yn dilyn y bloody code o 1700. Os nad oedd arian i dalu dyled, byddai'r troseddwr yn cael ei gosbi'n llym - yn cael eu chwipio, eu rhoi yn y stocs neu gael eu brandio ar y llawr am ddwyn. Byddai popeth yn gyhoeddus - y nod oedd cosbi nid gwella pobl.

"Dwi'n helpu yn y llys gydag ymweliadau plant ysgol. Da ni'n cynnal ffug-achosion gyda phawb yn chwarae rhan. Mae'r plant yn mwynhau cael blas o fywyd yn y cwrt a'r carchar.

"Mae 'na actorion yn chwarae rhannau cymeriadau yn y cwrt a'r carchar yn ystod yr haf. Da chi'n cael eich tynnu mewn i'r darlun o dywyd ar wahanol lefelau yn y carchar - cipolwg ar fywydau pobl dros y canrifoedd. Dwi wedi gweld pobl yn actio a'r cyhoedd ddim cweit yn siŵr sut i gymryd be sy'n digwydd ond maen nhw'n dod i arfer ac yn mwynhau.

"Mae'r cyhoedd hefyd yn gallu mynd ar daith sain o amgylch y cwrt, gan wrando ar achos lladron Crigyll Sir Fôn. Achos am gang oedd wedi gwneud i long, y Lovegood and Betty dorri'n ddarnau ar y creigiau er mwyn dwyn ei chargo. Roedd yr heddlu wedi bod ar eu holau am flynyddoedd ond roedd y barnwr yn feddw gaib trwy'r achos ac mi adawodd iddyn nhw fynd yn rhydd!

"Un o'r achosion mwyaf enwog oedd pan gafodd Richard Rowlands ei ddedfrydu i farwolaeth am ladd ei dad yng nghyfraith yn 1862. Ddaru o wadu ei fod wedi ei ladd tan y funud olaf a chyn cael ei grogi mi roddodd felltith ar gloc yr eglwys. Yn ôl y sôn, fe stopiodd y cloc, ac ni ddywedodd yr amser cywir byth eto."