 | | Ar drywydd gwartheg
Cymru
Cychwyn da i gyfres
am dda byw
Dydd Iau, Awst 24, 2000 |
Adolygiad gan Ioan Mai Evans
Croeso i’r gyfrol gyntaf mewn cyfres am dda byw Cymru gan gychwyn gyda’r Gwartheg.
Mae’r gwaith gan Wasg Carreg Gwalch yn gymen a chanmoladwy, a’r ymdriniaeth gan yr awdur yn feistrolgar fel arfer gan Twm Elias.
Mae’n olrhain hanes y fuwch o gyfnod y dofi cynhanesyddol mor bell a Mesopotamia, a heibio wedyn i’r amaeth cynnar yn y wlad hon a hyd at ddyddiau’r hafod a’r hendref a ch’lamai a ch’langaeaf.
Arweinir y darllenydd ymlaen i’r canol oesoedd at y dulliau o aredig gyda’r ychen. Ceir golwg ar y datblygiadau yn amser Hywel Dda a Gerallt Gymro, heb anghofio cyfraniad yr anifail i’n chwedloniaeth a’n llên, fel yn chwedl Llyn y Fan Fach, a stori Culhwch ac Olwen.
Camu ymlaen wedyn i’r ddeunawfed a’r bedwaredd ganrif ar bymtheg a dod ar draws Triban fel hwn er hybu’r ychen:
Dau ych yw Sali a Sowin
Un yn goch a’r llall yn felyn
Pan yn aredig yn eu chwys
Hwy dorrai gwys i’r blewyn.
Caiff blynyddoedd y Chwyldro Diwydiannol a’r adwaith ar amaethu ei le gyda dyfodiad y Porthmyn llawn rhamant.
Ac yn drefnus ddigon aiff yr is-deitlau - y Porthmyn a Cherdded Gwartheg, Marchnadoedd Lloegr, Disgrifiadau o Ffair Barnett, Dyfod Dyfodiad y Rheilffordd, Effaith y ffeiriau a’r Gyfundrefn Farchnata a ni at y buchesi pedigri a’r Gwartheg Duon Cymreig, nes dod at argyfwng y nawdegau.
Rhaid cyfeirio at yr hanner cant o luniau prin sydd yn y gyfrol a hefyd y llyfryddiaeth ar y diwedd.
•Gwartheg - Llyfr dwyieithog gan Twm Elias. Gwasg Carreg Gwalch. £3.50 - cychwyn ar gyfres gyda chyfrol gampus gwerth dwbl ei phris.
• I ddychwelyd i'r rhestr o lyfrau newydd ac adolygiad o Nofel Gwobr Goffa Daniel Owen cliciwch yma | |
|
Steddfod 2003 
