Tư liệu về June 2010

Các cầu thủ Bắc Triều Tiên sững người trước một loạt bàn thắng của Bồ Đào Nha

Tôi đã định thôi không viết tiếp về chuyện Bắc Hàn, vì chẳng phải cây bút thể thao, và có ý kiến của một bạn đọc rằng "Nguyễn Giang và các nhà báo khác nếu không có tinh thần thể thao hay yêu bóng đá thì đừng bình loạn, đừng để hận thù cộng sản che mất lý trí..."

Xin trả lời tôi không hận thù ai và cũng chỉ theo dõi chính sự kiện đội Bắc Hàn thi tài ở mức độ như báo chí bên Anh này quan tâm.

Hơn nữa, đây là câu chuyện có ý nghĩa vì làm toát ra rất nhiều thang bậc tình cảm, vượt lên trên cả thời sự thuần tuý.

Bởi thế, xin phép các bạn cho tôi bàn nốt chuyện đội Bắc Hàn dự World Cup, nhất là những bình luận sau khi họ thua Bồ Đào Nha 7 bàn ngày hôm qua.

Đá vì lãnh tụ?

Dù muốn hay không thì đội bóng Bắc Hàn vẫn bị so sánh và đặt vào bối cảnh chính trị, lịch sử của nước đó.

Ngay trên chương trình thể thao của BBC News tối qua, người ta cũng dùng từ "đội bóng cộng sản" (The Communist team).

Tìm cách lý giải các bàn thua với Brazil, có báo nói rằng vì 'Lãnh tụ Kính yêu' Kim Chính Nhật cho truyền trực tiếp trận đấu nên các cầu thủ Bắc Hàn mất tự tin (?).

Người ta cũng phát hiện ra rằng đội Bắc Hàn không phải là một khối thống nhất vì Jong Tae-se, kiều dân Triều Tiên sinh ra ở Nhật Bản, là người chơi xe Hummer và dùng Internet.

Trên blog của mình, anh kể các đồng đội trong một chuyến công du châu Âu đầu năm nay đã hỏi anh cách dùng toilet phải trả tiền thế nào...và bình rằng "Vì đây đúng là xã hội tư bản thứ thiệt".

Tôi nghĩ anh này cũng hơi quá khi kể ra chuyện đó vì trong đời ai chẳng có lúc bị "quê" khi đến xứ lạ.

Chính tôi trong lần đầu đến Paris lúc gặp bí cũng phải loay hoay hỏi cách bỏ xu, mở cửa vì ai ngờ nhà vệ sinh lại là một cái cột tròn to đùng giữa phố.

Nhưng sự khác biệt giữa tư cách kiều dân và người "bị nhốt lâu" không chỉ dừng ở đó.

Cầu thủ Jong Tae-se được coi là 'Wayne Rooney của châu Á'

Jong Tae-se, hoặc có tư cách thượng khách, giống như các Hàn Kiều, Hoa Kiều hay Việt Kiều được ưu ái mời về đóng góp cho tổ quốc, hoặc đã có quốc tịch Nhật nên không sợ bị đối xử tệ, lại còn dám viết blog.

Nếu không muốn đá cho Bắc Hàn nữa, anh ta có thể trở về Nhật hoặc đi nơi khác.

Còn những cầu thủ bình thường khác thì sao?

Bình luận trên báo chí Anh vẽ ra bức tranh đen tối.

Nào là các cầu thủ Bắc Hàn nếu không đi cải tạo thì cũng khốn đốn. Nào là thân nhân họ có thể cũng bị vạ lây.

BBC News trích lời Kim Young-il, một người Bắc Hàn vượt biên nay sống tại Seoul rằng, "chắc chắn các cầu thủ sẽ phải cải tạo tư tưởng và tự phê khốc liệt".

Tờ The Guardian quả quyết chính Kim lãnh tụ đã chọn ra các cầu thủ.

Nếu đúng vậy thì lại càng nguy vì họ đã làm mất niềm tin lãnh tụ trao phó.

Một số ý kiến còn nói tốt nhất là họ tìm cách chạy vào Sứ quán Mỹ may ra được tị nạn chính trị.

Riêng về chuyện này thì chẳng cứ Bắc Hàn mà Cuba, Việt Nam, hay Liên Xô ngày xưa đều từng có văn nghệ sĩ, ca sĩ, cầu thủ hay thành viên các đoàn công cán trốn ở lại Phương Tây.

Một lần nữa, chuyện về đội Bắc Hàn phải ánh những điều rất con người đã và đang xảy ra ở những nước khác nữa, nơi hoàn cảnh bất thường khiến người ta tìm mọi cách xoay xở vì cuộc sống.

Tình dân tộc

Nhưng Bắc Hàn chiến bại cũng làm cho không ít người Nam Hàn nổi tinh thần đoàn kết dân tộc.

Chừng 1000 người tụ tập bên ngoài ngôi chùa Bong Eun Sa tại thủ đô Seoul đã hô vàng khẩu hiệu ủng hộ Bắc Triều Tiên và "dân tộc là một" khi thấy các đồng hương cộng sản của họ bị thua Brazil.

Đốt nến vì thống nhất tổ quốc hồi quan hệ Nam Bắc chưa bị cắt đứt

Báo chí Phương Tây ngạc nhiên rằng sau vụ tàu Cheonan mà vẫn có người Nam Hàn ủng hộ cho đội Bắc Hàn.

Với quan niệm quốc tịch cao hơn sắc tộc, họ không hiểu rằng 'một giọt máu đào hơn ao nước lã'.

Người Nam Hàn dù có ghét chế độ ở Bình Nhưỡng thì vẫn thương đồng hương miền Bắc hơn là người Brazil hay Cameroon.

Ở điểm này, họ thật giống người Việt Nam.

Các bài về Việt Kiều, người di dân Việt, dù ở Mỹ, Czech hay Angola cũng thường thu hút bạn đọc trên trang bbcvietnamese.com hơn chuyện nơi khác.

Giống như trên bán đảo Triều Tiên, những khác biệt, thậm chí thù hằn Nam và Bắc với
người Việt vẫn là "chuyện trong nhà", không phải "chuyện người ta" như xứ Tây, xứ Lào.

Riêng tôi mỗi khi lướt mạng tiếng Anh thì trong đầu vẫn có một ăng-ten sẵn sàng tìm ra ngay các họ Nguyen, Tran, Pham v.v.

Đây là những tín hiệu vượt qua mọi biên giới. Và càng đi xa thì người ta lại muốn về gần.

Trở lại với chuyện Nam Bắc Hàn.

Một cựu đồng nghiệp BBC, anh Kevin Kim, sống ở Seoul, từng nói với tôi rằng "Dù sao thì Việt Nam cũng đã giải quyết xong việc thống nhất hai miền, nay chỉ cần tập trung phát triển kinh tế, còn với Nam Bắc Hàn thì chuyện thống nhất vẫn rất xa".

Tôi trả lời: "Ngược lại, bạn không thấy rằng nước bạn có miền Nam là hình mẫu, nay chỉ việc thống nhất và vực miền Bắc lên là ổn, còn Việt Nam thống nhất nhưng vẫn nghèo và tụt hậu?"

Và kỳ World Cup này lại một lần nữa cho thấy thực tế lịch sử với cả hai dân tộc hiển hiện qua bóng đá.

Bóng đá Việt Nam thì không chỉ quá kém mà còn lây bệnh tham nhũng từ khu vực chính trị.

Bóng đá Nam Hàn khá hơn nhiều so với Bắc Hàn nhưng giấc mơ cùng đá trong một màu cờ sắc áo của họ vẫn còn xa.

Vị sư tại chùa Bong Eun Sa được trích lời rằng:

"Chúng tôi ước mơ một ngày Jung Tae-Se nhận cú trao bóng từ Park Ji-Sung (cầu thủ miền Nam), và đó là ngày nước Hàn thống nhất".

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?

Hình ảnh trận Bắc Hàn thắng Italy tại World Cup năm 1966

Trước trận Bắc Triều Tiên ra quân với Brazil hôm thứ Ba, tôi nghe nhiều tin đại loại như "các cầu thủ Bắc Hàn nếu thua về sẽ bị bắt đi làm thợ mỏ", hay "chủ tịch Kim động viên họ bằng nhân sâm".

Có người nói cần chú ý rằng "cổ động viên" vẫy cờ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên trên khán đài không phải là du khách, mà là quan chức hay công an đi theo để canh chừng đội bóng.

Rồi là năm nay, vì vụ tàu Cheonan, Hàn Quốc ngưng "cho mượn vệ tinh" để xem trực tiếp World Cup nên dân Bắc Hàn chỉ còn được xem những đoạn đã biên tập rất kỹ.

Những chuyện nửa đùa nửa thật đó không làm giảm đi sức thuyết phục của trận đấu mà BBC Sport bình là "Brazil phải chiến đấu mới thắng được" (win but with a fight).

Ngoài việc ghi được một bàn, Bắc Triều Tiên còn cầm chân đội Brazil vô địch thế giới năm lần cho tới phút 55, điều không phải nước nào cũng làm được.

Tất nhiên, chiến thắng của đội Bắc Hàn cũng không thoát khỏi "menu" có sẵn của bóng đá nhiều nước là dùng cầu thủ gốc ngoại kiều.

Hai cầu thủ Jong Tae-Se và An Yong Hak là kiều dân Bắc Triều Tiên từ Nhật Bản và đều đá bóng ở giải quốc gia của Nhật.

Dù vậy, giới nhà báo chú ý nhiều đến đội Bắc Hàn như một ẩn số thể thao, và cũng vì World Cup là dịp hiếm hoi nước này không mấy khi xuất hiện trên trường quốc tế.

Nói trắng ra, với nhiều người ở Phương Tây, đây là dịp để xem Bắc Triều Tiên là cái giống người gì, bị biến dạng tới mức nào bởi chế độ độc tài Stalinist, phong kiến, gia đình trị.

Ngay cả khi còn khối Xã hội Chủ nghĩa thì so với Việt Nam và các nước Đông Âu, Bắc Triều Tiên luôn luôn là một xã hội khác hẳn với sự quái dị của nó.

Sinh viên tại Bình Nhưỡng trong giờ nghỉ

Hồi đầu thập niên 90, khi những sinh viên Việt Nam như tôi sang Đông Âu cũng là lúc các bạn Bắc Hàn bị gọi về nước.

Đại sứ quán của họ ra lệnh chỉ một đêm là phải tập trung để lên tàu liên vận qua Nga hồi hương.

Một anh bạn năm trên tôi kể người sinh viên Triều Tiên cùng phòng anh suốt vụ hè đi hái quả thuê, dành dụm ít tiền mua ủng mùa đông hay áo ấm để mang về nhà, đã phải bỏ lại hết vì không được mang gì.

Chúng tôi cũng được nghe - cũng chỉ nghe thôi vì chẳng bao giờ được thấy - rằng các sinh viên Bắc Hàn về nước phải họp tố cáo lẫn nhau, và không ít người bị bắt đi cải tạo.

Tự phê, đấu tố tập thể, quy kết nặc danh, kiểm soát lý lịch là cơ chế quản lý nhân sự các nước xã hội chủ nghĩa châu Á đồng loạt du nhập từ Liên Xô thời Stalin.

Sau nhiều năm băn khoăn dằn vặt tìm đường, Việt Nam đã tự cải tổ, trở nên thoáng đãng hơn và bỏ Bắc Hàn lại phía sau rất xa.

Nhìn về vĩ mô, càng tự cô lập, Bắc Triều Tiên này càng dễ rơi vào cạm bẫy là lá bài mặc cả của các cường quốc xung quanh với Hoa Kỳ.

Số phận đất nước này đang được chế độ đem vào một cuộc chơi nguyên tử nguy hiểm.

Nhưng qua những gì được nghe, tôi tin là nhân cách của người dân Bắc Triều Tiên không bị méo mó bởi chính trị.

Lời kể từ những phóng viên nước ngoài có cơ hội thăm Bắc Triều Tiên vẫn tả về những nụ cười, những cảnh cảm động khi tiếp xúc trực tiếp người dân.

Khi đói, mẹ nhịn ăn để cứu con.

Khi gặp nạn, cha anh chịu chết để con em được sống.

Lúc cùng quẫn, họ vượt biên dù đây là tội có thể bị bắn tại chỗ.

Người Bắc Hàn trèo vào Sứ quán Tây Ban Nha ở Bắc Kinh để vượt biên

Nếu ai đó đi thoát, những người ở lại phải nói dối là thân nhân mất tích để không bị tội.

Trong lúc đó, con ông cháu cha nhà Kinh lãnh tụ thì đi học ở Thuỵ Sĩ, chơi bạc ở Macau hay dùng hộ chiếu giả để đi thăm Disneyland.

Càng vì thế, tôi càng thấy cần đồng cảm chứ không nên coi các cầu chủ Bắc Hàn dự World Cup như một thứ "thú quý hiếm", bị giam cầm lâu năm, và xem họ "ngộ nghĩnh" ra sao.

Cơ hội thắng lần này của họ rất thấp.

Hãng cá độ Ladbrokes ở Anh cho rằng Bắc Hàn chỉ có cơ hội 1/1000 để thắng World Cup.

Nhưng sức ép thì lại rất cao.

Soui Ng Fan, người Triều Tiên sống ở Nhật ủng hộ cho đội Bắc Hàn tại World Cup

Ông Ri Kang Hong, phó tổng thư ký Liên đoàn Bóng đá Bắc Triều Tiên nói "Các cầu thủ biết mỗi hành động của họ trên sân được gắn liền với danh dự của đất nước".

Thế là đã rõ, trong khi những Ronaldo, Beckham...ngoài đá bóng còn bận tíu tít với các hợp đồng quảng cáo tiền triệu thì các cầu thủ Bắc Hàn có mặt để chứng tỏ hào quang chính trị cho tổ quốc, một tổ quốc không cho họ sự lựa chọn nào khác.

Nhưng tôi vẫn tin rằng dù bị chính trị hóa rất nặng, bóng đá Bắc Hàn vẫn có cơ hội, và trong thâm tâm từng cầu thủ, việc họ đá bóng trước hết là ganh đua thể thao.

Họ sẽ kể cho cha mẹ, vợ con hay người yêu về những giây phút thi đấu ở Nam Phi, về cảnh tiếp xúc với các đội bóng tự do.

Số phận của họ gắn liền với số phận một đất nước đau khổ nhưng trước hết họ vẫn là những con người rất bình thường, có vui buồn, yêu ghét tự nhiên.

Mấy hôm nữa, đội Bắc Hàn có thể sẽ ôm giày về nhà.

Hy vọng họ không bị làm sao, và chúc kỷ niệm World Cup của từng cầu thủ luôn đẹp.

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?

Truyền thông tiếng Việt nói chung trong thời gian gần đây có nhiều tin bài về Trung Quốc khiến người ta khó có thể có ấn tượng tốt về con người và đất nước này.

Vì vậy khi tới Trung Quốc tôi không mong chờ những nhận xét nhiều màu hồng về TQ từ trí thức Việt Nam ở đây.

Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại.

Các bạn sinh viên Việt Nam tại Thượng Hải mà tôi gặp đều đánh giá cao môi trường học tập, môi trường sống và con người Trung Quốc.

Tất cả các bạn tôi gặp đều có vẻ hòa nhập tốt, có người thậm chí giờ nói tiếng Hoa thạo và quen tới mức khi nói tiếng Việt cũng thỉnh thoảng bật ra vài từ tiếng Hoa.

Một bạn còn được giải cao trong kỳ thi hát của trường.

Vậy lý do gì khiến sinh viên Việt Nam ở Thượng Hải có những đánh giá tích cực về Trung Quốc.

Có chí, chăm chỉ

Nguyễn Mai Quân là thủ khoa Đại học Ngoại thương Hà Nội năm 2006.

Giờ cô học năm thứ hai ngành tài chính tại Đại học Tài chính Kinh tế Thượng Hải.

Mai Quân kể cấp ba cô học chuyên ngữ, và từ đó đã muốn tới Trung Quốc học.

Cô biết Thượng Hải là thành phố "phồn hoa", nằm sát biển và có vị trí triển lược qua những gì đọc được và xem trên TV.

Thủ khoa Đại học Ngoại thương nói với BBC:

"Khi đến Thượng Hải thì mình tận mắt chứng kiến và thấy là thành phố này là điểm đến đúng theo ước mơ của mình, rất tốt cho tương lai về sau đó là ngành kinh tế của mình."

"Trước khi đến TQ mình biết là đây là một đất nước mà người dân có lòng dân tộc rất cao. Thứ hai là sự phát triển không đồng đều ở các thành phố...

"Sau đó những cái hiểu biết đấy được thực tế hóa khi đến đây. Mình thấy người dân ở đây rất thân thiện, học sinh rất có chí, rất chăm chỉ học tập. Đó là điều mình học hỏi được rất nhiều.

Sức mạnh tập thể

Nguyễn Tuấn Linh, thủ khoa Đại học Bách Khoa Hà Nội, cũng năm 2006 và giống như Mai Quân, hiện anh học năm thứ hai ở Đại học Tài chính Kinh tế Thượng Hải.

Khi được hỏi về những ưu điểm của cách giáo dục tại Thượng Hải, anh nói:

"Sinh viên Việt Nam mình học bị sức ì, chủ yếu dựa vào thầy cô giáo giảng là chính, không có khả năng phát huy sự sáng tạo của mình, không có khả năng phát huy suy nghĩ.

"Nhưng khi đến với TQ thì phương pháp học là thường xuyên học nhóm, phân tổ thảo luận, mỗi người lại có một nhiệm vụ nghiên cứu về một điểm cụ thể để sau đó chúng ta hợp lại với nhau thì sức mạnh tập thể được nâng cao, sức mạnh cá nhân cũng được phát huy.

"Và học phải đi đôi với hành.

"Cách nhà trường TQ tổ chức là thường sinh viên tất cả đều ở ký túc xá, không ai về nhà. Họ học theo quy chế quy củ, đến giờ học là học, chơi là chơi, tham gia thể thao rất đầy đủ, như thế tốt cả về mặt thể chất và tinh thần."

Còn Mai Quân cũng nhận thấy những điểm tích cực của môi trường giáo dục Trung Quốc khi so với Việt Nam:

"Những điểm mà Việt Nam chưa làm được đó là khi giảng dạy ở đây ở trên lớp họ đều dùng hệ thống máy tính và máy chiếu khá là hiện đại. Thứ hai là các thầy cô đều có thời gian học tập, công tác ở nước ngoài nên họ có cách giảng dạy khá là hiện đại, đưa lại cho học sinh có cảm giác thoải mái khi tiếp thu kiến thức.

""Thứ ba, khi mà họ truyền thụ kiến thức cho học sinh, họ luôn có ví dụ thực tế ở bên ngoài, tức là sau một thời gian họ công tác ở nước ngoài, có va đập với thực tế và họ đưa vào làm cho bài giảng rất sinh động."

Tôn trọng

Tại trường Tài chính Kế toán cũng có một giảng viên Việt Nam.

Giảng viên Lương Tuấn Anh được mời về dạy sau khi làm chương trình tiến sỹ của trường Princeton ở Hoa Kỳ.

Anh nói trường Tài chính Kế toán đã sang hội chợ việc làm bên Mỹ để chọn người tài về giảng dạy.

Họ cũng đáp ứng điều kiện mà anh đặt ra là phải có nhiều thời gian dành cho nghiên cứu.

Anh nói:

"Tôi cảm thấy rất hài lòng về môi trường làm việc và công việc. Họ tạo điều kiện tốt nhất để hoàn thành công việc và phát triển trong nghề nghiệp. Đơn giản trong trường hợp của tôi thì trong giảng dạy nếu mình có gì cần giúp đỡ thì họ giúp đỡ, mong muốn là mình có thể làm việc tốt nhất để phát triển công việc.

"Về sinh viên ở đây thì họ có mong muốn được giao lưu và học hỏi với những người đã từng học ở nước ngoài, đặc biệt là có sự giao tiếp với thế giới phương Tây. Và sinh viên ở đây rất tôn trọng thầy giáo nên tôi rất vui khi được ở đây. Tôi nghĩ đây là quyết định rất đúng đắn khi đến Thượng Hải.

"Ở Trung Quốc thì dù sao vẫn là nước có ảnh hưởng của văn hóa Á Đông, thầy giáo vẫn là một đẳng cấp khác so với học sinh. Ở Mỹ thì thầy giáo và học sinh có thể coi là ngang nhau. Giáo viên hay giáo sư chỉ là một người hiểu biết nhiều hơn và có thể truyền đạt kiến thức mình biết cho học trò, không phải là người có địa vị cao hơn học sinh.

"Gần đây TQ cũng nhận thấy có một số việc họ phải cải cách như về giáo trình, hay về cách giảng dạy, tức là không phải thầy đọc trò chép hay là chỉ một chiều mà có hai chiều. Giáo viên và học trò phải tương tác với nhau để có thể tiếp thu bài tốt hơn".

Biển Đông

Và cuộc nói chuyện của chúng tôi không thể không đề cập tới vấn đề 'cơm bữa' giữa Việt Nam và Trung Quốc, vấn đề Biển Đông.

Đây là chủ đề không báo trước đối với cả Mai Quân và Tuấn Linh.

Tôi đề nghị các bạn nói về quan điểm của các bạn đối với những cuộc biểu tình của sinh viên Việt Nam và mối lo sợ trước một Trung Quốc mà nhiều người cho rằng đang muốn bành trướng trên biển.

Tuấn Linh nói với BBC:

"Từ khi mình còn học năm thứ nhất thì ở trên Bắc Kinh nghe nói đã có một số vụ biểu tình của sinh viên nhưng mà được sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh sự quán và ban đoàn hội đã ra lệnh cho học sinh, sinh viên Thượng Hải không nên để cái đấy ảnh hưởng quá nhiều đến quá trình đến học tập.

"[Họ nói] cái đấy thuộc về quan hệ chính trị giữa hai nước nên chúng ta dù biết vẫn nên giữa hòa khí.

"Nếu tham gia vào biểu tình thì ít nhiều sẽ ảnh hưởng tới lợi riêng của chúng ta và lợi ích của toàn sinh viên Việt Nam ở Trung Quốc.

"Như thế nên nhiệm vụ trước mắt của chúng ta là một mặt giữa hòa khí nhưng chúng ta biết những người xấu và tốt để nên tránh họ".

Còn Mai Quân có cái nhìn hướng tới tương lai và tích cực:

"Trung Quốc, Việt Nam vốn là hai nước sông liền sông, núi liền núi, tình hữu hảo đã rất tốt từ nhiều năm nay cho nên là có một số sự việc diễn ra gần đây thì cũng gây lên một số làn sóng trên báo... nhưng theo mình nghĩ đó có thể cũng chỉ là một số hiểu lầm.

"Mình nghĩ rằng là trong thời gian tới hai chính phủ sẽ giải quyết tốt và mối tình hữu hảo sẽ ngày càng thắt chặt."

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?