Hà Nội giàu mà chẳng đẹp hơn
|2009-12-23, 13:48
Trong lúc Việt Nam rộn ràng chuẩn bị cho 1000 năm Thăng Long, có một bài báo nhỏ gần đây khiến tôi chú ý.
Bài "Kiến trúc Hà Nội với tầm vóc của Thủ đô" của tác giả Phạm Dương - Phấn Đấu đăng trên Tản Viên Sơn, một tạp chí văn nghệ đã nói rõ về diện mạo của thủ đô.
Tác giả gọi thẳng khu phố cổ là một khu ổ chuột khổng lồ nằm ngay giữa thủ đô với quá trình xuống cấp từ sau 1954, gây ra các tình trạng xã hội phức tạp.
Tranh chấp lối đi, điện nước, đun nấu, vệ sinh, dẫn tới án dân sự và cả hình sự do đâm chém nhau.
Tại đây, sự tối tăm, ẩm thấp khiến trẻ em bị còi xương vì thiếu ánh sáng, bị viêm phổi vì thiếu không khí.
Tôi nhớ có thời một số nhà kiến trúc trẻ đề ra dự án 'Không gian Alibaba' để cứu các căn nhà ở khu Ba Sáu Phố Phường nhưng đến nay, tình hình không được cải thiện.
Khu phố Tây nay chỉ có các sứ quán, công sở còn được bảo tồn.
Số biệt thự còn lại đã bị xâu xé, đập tường phá rào thành cơm bụi, quán nước quán bia, cửa hàng.
Còn di sản một thời kiến trúc xã hội chủ nghĩa như Kim Liên, Trung Tự, Thành Công thì biến thành hàng quán, thành chuồng cọp, chuồng gà với bộ mặt là nan sắt, giấy dầu, cót ép, dây phơi.
Không bản sắc, chẳng̣ uy nghiêm
Nhưng bài báo nói mạnh hơn cả về các dinh thự quốc gia.
Xin trích ra ở đây:
"Dinh Chủ tịch: nguyên là Dinh Toàn quyền cũ, với kiến trúc và màu vôi vàng của thời thuộc địa, tạm thời chúng ta phải sử dụng".
"Tòa Quốc hội: Nhìn lại văn phòng Quốc hội của chúng ta, người ta có thể nhầm với một công ty doanh nghiệp nào đó, hoặc một siêu thị nào đó, không thấy một nét uy nghiêm nào hoặc một nét dân tộc nào của cơ quan quyền lực cao nhất:.
"Tòa Thị chính: Nhìn lại trụ sở Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân Hà Nội, có thế thấy ngay đây là một tác phẩm kiến trúc lai căng và chắp vá, bị dư luận phê phán cay nghiệt".
Tóm lại, ngoài mấy công trình cha ông để lại như Văn Miếu, chùa Một Cột, đền Ngọc Sơn, Quán Thánh và nhiều chùa chiền, di tích khác, thì thế hệ này không để lại cho đời sau công trình gì xứng đáng.
Điều tác giả không nói là chính những công trình cổ xưa cũng mang đậm nét văn hóa Trung Hoa (Văn Miếu là nơi thờ Khổng tử, đền Ngọc Sơn từng là Võ Miếu thờ Quan Vân Trường) nên việc tạo dựng bản sắc mới quả là khó.
Trong những lần về thăm Hà Nội, tôi được nghe một cách giải thích.
Các công trình chọi nhau về kiểu cách đang tranh giành không gian thủ đô
Đó là các vị lãnh đạo đều chỉ chăm lo xây cất những công trình công và tư ở quê của họ, chứ không quan tâm đến thủ đô vì Hà Nội không phải là nơi họ sinh ra.
Cũng có ý kiến đổ cho nguyên nhân khách quan, rằng thời chiến tranh, sự nghèo đói, cộng với tinh thần 'tất cả cho tiền tuyến' và văn hóa nông dân nhập cư đã khiến tâm lý người sống ở thủ đô trở nên 'ăn xổi ở thì'.
Nhưng Đổi Mới cũng đã được hơn 20 năm, và Hà Nội đã giàu lên nhiều nên không thể cứ đổ lỗi cho quá khứ được nữa.
Bỏ sang một bên cách khu tập thể kiểu Đông Âu đã quá xuống cấp, câu hỏi là chính những khu phố mới, có tham vọng bằng bạn bằng bè ở châu Á, có được xây đẹp hơn trước.
Hồi mới Mở Cửa, du khách hiếu kỳ lên Quảng Bá, Nhật Tân để xem dân ta xây nhà đủ kiểu, từ mái chóp gạch đỏ Bắc Âu đến mái tháp củ hành Nga La Tư, mọc lên hồn nhiên giữa các ruộng rau muống.
Nay họ có thể ngồi trong taxi ngắm các cao ốc toàn của các bộ ngành, tổng công ty cũng 'vui mắt' không kém, lố nhố đủ hình dạng bên các con phố đầy nghẹt người và xe, nhất là đoạn từ Nội Bài về trung tâm.
Giàu mà chẳng đẹp
Hà Nội đang giàu lên mà không đẹp hơn.
Hà Nội đang thiếu công trình mang tính biểu tượng.
Hà Nội đang là nạn nhân của tham nhũng về xây cất, đất đai và xuống cấp về thẩm mỹ và môi trường sống.
Có quá nhiều vấn đề để giải quyết nên tôi chỉ xin gợi ý về cách làm sao để có một tổng thể, một phong cách tương đối đồng bộ cho bộ mặt thủ đô.
Hà Nội cần chọn ra chỉ một kiến trúc sư, Việt Nam, Việt Kiều hay nước ngoài cũng được, để người đó quyết định các đường phố mới và kiểu nhà, ít ra là cho khối văn phòng, công sở.
Paris có diện mạo ngày nay là nhờ Napoleon trao toàn quyền cho Georges-Eugène Haussmann kiến thiết lại.
Berlin của Đức thời trước là tác phẩm của Karl Friedrich Schinkel, hoặc St Petersburg thời Peter Đại Đế là do Jean-Baptiste Alexandre Le Blond kiến thiết.
Nếu không có người Việt Nam thì mời người nước ngoài là điều đáng hoan nghênh.
Nước Đức thống nhất chẳng thiếu nhân tài nhưng đã mời Norman Foster của Anh làm lại Tòa Quốc hội Reichstag.
Malaysia cũng mời César Pelli thiết kế tháp đôi Petronas Twin Tower, Pháp mời I. M. Pei (Bối Dật Minh, người Mỹ gốc Hoa) xây Kim tự tháp kính ở Louvre.
Chính tên tuổi, phong cách kiến trúc của họ để lại dấu ấn cho những công trình thế kỷ và sẽ là sợi dây kết nối Việt Nam với quốc tế.
Nếu không, Hà Nội sẽ khó thoát ra khỏi sự luộm thuộm hàng tỉnh và sẽ còn loay hoay định hình bộ mặt cho một thủ đô sắp 1000 tuổi.
Bình luậnĐể lại lời bình
Hà Nội có cầu Long Biên do Gustave Eiffel thiết kế đấy nha, tầm vóc của ông thì cũng oách đấy chứ. Dân ta rất thích "Oai". Nhưng mà là chuyện ... 110 năm trước. Còn các di tích cổ của ông cha, ngoài Chùa Một cột có độc đáo, tôi thấy những cái còn lại quá bình thường, không có cái nào tầm vóc, chẳng qua là có giá trị lịch sử. Là một người con Hà Nội, nhưng phải nói thực rằng trình độ Thủ Đô về văn hóa, di tích lịch sử thật đáng buồn là chỉ bằng một thành phố loại 2 bên nước Tàu, còn trình độ quy hoạch, diện mạo hiện đại thì không bằng đô thị loại 2 của họ, chứ đừng nói so với các nước văn minh phát triển cao.
Tôi nghĩ đến một nước Việt Nam, nếu may mắn đi đúng hướng, giả sử sau 50-100 năm nữa, đất nước giàu có phồn vinh, muốn Hà Nội là thủ đô văn minh, đô thị hiện đại thì chắc chắn con cháu chỉ có cách là phá đổ các công trình hiện nay, những "Di tích lịch sử" giai đoạn cuối thế kỷ 20 sang đầu thế kỷ 21. Đây cũng là hệ quả của rất nhiều quốc gia Châu Á đã và đang phải làm sau thời kỳ quá khứ lạc hậu, phát triển lộn xộn, quy hoạch yếu kém.
Có ba yếu tố theo tôi dẫn đến Hà Nội bất lực trong quy hoạch, chỉ còn cách mở rộng sát nhập, chấp nhận bị nông thôn hóa một phần, nhưng bù lại có đất xây dựng các khu mới văn minh hơn. Ba yếu tố đều là con người : 1. Trình độ quy hoạch yếu kém, thiếu tầm nhìn.
2. Tham nhũng trong quản lý đất đai và xây dựng.
3. Như tác giả phân tích, người Hà Nội thực ra là dân Tứ chiếng dẫn đến lộn xộn, thiếu yếu tố truyền thống.
(Các thống kê trong lịch sử cho thấy dân số Hà Nội tăng mạnh mẽ trong nửa thế kỷ gần đây. Vào thời điểm năm 1954, khi quân đội Việt Minh tiếp quản Hà Nội, thành phố có 53 nghìn dân, trên một diện tích 152 km². Đến năm 1961, thành phố được mở rộng, diện tích lên tới 584 km², dân số 91.000 người... Sau đợt mở rộng địa giới gần đây nhất vào tháng 8 năm 2008, thành phố Hà Nội có 6,233 triệu dân và nằm trong 17 thủ đô có diện tích lớn nhất thế giới. Theo kết quả cuộc điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 2009, dân số Hà Nội là 6.448.837 người. - Wikipedia)
Đừng nên tự tô vẽ, ảo tưởng cái văn hóa người Tràng An, vì có nữa đâu mà giữ, bị pha loãng đến hòa tan rồi. Làm sao mà Thành phố xanh, sạch, thành phố vì hòa bình. Nói không thấy xấu hổ.
...việc tạo dựng bản sắc mới quả là khó? The 36 khu pho o chuot o giua long thu do Ha noi ay la ban sac cua ai the nhi? Cua Tay, cua Tau, hay cua ta???
Nếu Hà Nội đã thế thì tại sao lại phải đổ tiền tỉ và tâm tư vào nó thêm? Nhìn hình thể đất nước thì tại sao không chọn Huế làm thủ đô cho Việt Nam? Hãy để Hà Nội là một thành phố như bao thành phố khác, xây dựng thủ đô ở Huế thì ta chỉ cần giữ lại nét truyền thống của cung đình, tạo dựng thêm những đô thị vệ tinh chung quanh để xây nên công sở cho thủ đô. Lỡ có chiến tranh xảy ra với TQ thì HN quá gần biên giới để phải giữ gìn.
Nói chung thì VN chúng ta chẳng có văn hóa gì tiêu biểu. Đa số chỉ là văn hóa của Trung Hoa và của phương Tây.
Tôi cho rằng 1 câu là không thể. Vì các ngài quan to mặt bự cũng sẽ đổ lỗi do cơ chế. Do nước ta là "quyền lực trong tay dân", nên chuyện gì cũng bu lại góp ý, và đến chừng làm sai thì tản ra không ai dám nhận trách nhiệm. Bởi thế nên có khi phải đích thân ngài Chủ tịch yêu cầu ai đó nhận trách nhiệm, họ mới dám làm, nhưng nhiều lúc cũng chưa xong, vì ngài Chủ tịch còn sợ cái Bộ Nội Vụ.
Đúng là chế độ của "Đảng cộng sản" (nháy kép vì bản chất nó đã biến thành một đảng không cộng sản) ở Việt Nam chưa để lại được cái gì gọi là phong cách kiến trúc cả. Thất vọng quá.