Beth yw’r Cenhedloedd Unedig?
Mudiad rhyngwladol yw’r Cenhedloedd Unedig a sefydlwyd yn 1945. Mae’r gwledydd sy’n aelodau wedi gweithio gyda’i gilydd i sicrhau heddwch a diogelwch byd-eang ers diwedd yr Ail Ryfel Byd. Mae pencadlys y Cenhedloedd Unedig yn ninas Efrog Newydd.
Mae’r Cenhedloedd Unedig yn gyfrifol am gydweithio rhyngwladol ac, ers ei sefydlu, mae wedi gosod nifer o nodau i sicrhau cydraddoldeb ar draws y byd.
Gwylio: Fideo’r Cenhedloedd Unedig
Gwylia’r clip byr hwn i ddysgu mwy am waith a nodau'r Cenhedloedd Unedig.
Mae’n frawychus faint o effaith mae gwrthdaro a rhyfela wedi eu cael ar ein planed. Trwy symud ffiniau a phobl, yn ogystal â newid cymdeithas o’r top i’r gwaelod. Ond ers 1920, mae cyrff llywodraethu’r byd wedi gwneud eu gorau i gael gwared ar wrthdaro’n gyfangwbl, a rhoi heddwch yn ei le. Dechreuodd y cyfan gyda Chynghrair y Cenhedloedd.
Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth 42 o wledydd at ei gilydd, gydag un amcan, i greu a chadw heddwch dros y byd. A hyn i gyd wedi ei eni o’r gwrthdaro mwyaf gwaedlyd a welodd y byd erioed. Rhag ofn nad oeddet ti’n gwybod, doedd e ddim yn gwbl llwyddiannus. Fel mae’r Ail Ryfel Byd yn ei brofi. Wrth i’r rhyfel yna ddechrau, daeth Cynghrair y Cenhedloedd i ben. Ond o’i lwch daeth mudiad arall, yn benderfynol o barhau â’r gwaith da. Y Cenhedloedd Unedig.
Mae’r 51 o aelodau gwreiddiol wedi cynyddu i 193. Gan bod y Cenhedloedd Unedig yn fudiad byd-eang, mae e hyd yn oed yn gweithio ar ein stepen drws ni. Yng Nghymru, mae projectau’r Cenhedloedd Unedig wedi rhoi dosbarthiadau yng Nghymru mewn cyswllt â dosbarthiadau eraill dros y byd, arwain ymgyrchoedd ar bopeth o gyfiawnder, i fasnach deg, i newid hinsawdd a mynd â gwirfoddolwyr o Gymru i helpu â phob math o brojectau mewn gwledydd sy’n datblygu. Mae rhai hyd yn oed yn mynd â pice ar y maen. Teidi.
Y tu allan i Gymru, lle dyw pobol ddim yn dod ymlaen cweit cystal â ni, mae’r Cenhedloedd Unedig yn enwog am leihau gwrthdaro a rhyfel. Fel arfer, y Cyngor Diogelwch sy’n gwneud hyn, grŵp o 15 o’i aelodau mwyaf pwerus a dibynadwy. A’u tasg? Cadw heddwch ledled y byd!
Ers 1948, mae'r Cenhedloedd Unedig wedi cynnal dros 70 o ymgyrchoedd cadw heddwch ar draws Affrica, Ewrop, Asia, yr Americas a'r Dwyrain Canol. Pan fo ymladd yn digwydd, mae’r Cenhedloedd Unedig yno yn syth ar ôl iddo orffen, i wneud yn siŵr bod heddwch yn parhau. Mae’r amcan yma - i gadw heddwch ledled y byd - yn un sydd nid yn unig yn croesi ffiniau, ond yn gyffredin i grefyddau’r byd, o Iddewiaeth i Gristnogaeth, Hindŵaeth i Islam. Dim rhyfedd bod gan y Cenhedloedd Unedig gymaint o ffrindiau.
Os oes gan y Cenhedloedd Unedig un prif amcan, yna sicrhau dyfodol gwell yw hwnnw trwy bethau fel eu Cyrchnodau Datblygu Cynaliadwy. Mae ’na 17 o amcanion - o ddod â newyn i ben, i amddiffyn bywyd o dan y dŵr - ac mae’n dod â gwledydd at ei gilydd er mwyn taclo’r problemau sy’n wynebu’r byd modern.
Felly tra bod y Cenhedloedd Unedig wedi cychwyn yn sgil gwrthdaro, mae’r rhan fwyaf o’u gwaith i’w wneud efo syniadau cwbwl wahanol. Heddwch, ffyniant, cynaliadwyedd, cydraddoldeb a, ble bynnag mae’n bosib pice ar y maen.
Cynhadledd San Francisco a Siarter y Cenhedloedd Unedig
Rhwng Ebrill a Mehefin 1945, wrth i’r Ail Ryfel Byd ddirwyn i ben, daeth cynrychiolwyr o 50 o wledydd at ei gilydd yn Nhŷ Opera San Francisco i lunio y Cenhedloedd Unedig.
Fe sefydlodd y siarter brif bwrpas, strwythur llywodraethu a fframwaith cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
Ar 26 Mehefin 1945, cafodd y siarter ei harwyddo gan gynrychiolwyr y 50 o wledydd. Ddaeth hi ddim i rym tan 24 Hydref 1945 pan gadarnhawyd telerau'r siarter. Dyma’r dyddiad pan fyddwn yn dathlu Diwrnod y Cenhedloedd Unedig.
Aelodau’r Cenhedloedd Unedig
Roedd yna 51 o aelodau pan gafodd y Cenhedloedd Unedig ei sefydlu, ar ôl i Wlad Pwyl gael caniatâd i ymuno ym mis Hydref 1945. Ers hynny mae wedi tyfu'n sylweddol, ac erbyn 2021 roedd 193 o aelod-wladwriaethau.
Mae gan gyfrifoldeb am heddwch a diogelwch rhyngwladol. Mae 15 o aelodau ac mae gan bump o’r rhain seddi parhaol:
- Y Deyrnas Unedig
- Unol Daleithiau America
- China
- Ffrainc
- Rwsia (a gymerodd sedd yr Undeb Sofietaidd yn 1991)
Nodau’r Cenhedloedd Unedig
Ers ei sefydlu, mae’r Cenhedloedd Unedig wastad wedi gosod targedau a nodau i’w aelodau eu bodloni a’u cynnal.
Ymhlith y nodau mwyaf diweddar a gafodd eu gosod gan y Cenhedloedd Unedig yw’r Cyrchnodau Datblygu Cynaliadwy. Cyflwynwyd y rhain yn 2015 gyda’r bwriad o ddiogelu nodau hirdymor y Cenhedloedd Unedig o heddwch a diogelwch, ond gyda phwyslais ychwanegol ar fod yn fwy cynaliadwy a sicrhau bod gwledydd yn meddwl o ddifrif am fynd i'r afael â materion fel newid hinsawdd.
Dyma’r 17 o Gyrchnodau Datblygu Cynaliadwy:
- Dim tlodi
- Dim newyn
- Iechyd a llesiant da
- Addysg o ansawdd
- Cydraddoldeb rhywiol
- Dŵr glân a glanweithdra
- Ynni fforddiadwy a glân
- Gwaith teilwng a thwf economaidd
- Diwydiant, arloesi a seilwaith
- Llai o anghydraddoldeb
- Dinasoedd a chymunedau cynaliadwy
- Defnyddio a chynhyrchu’n gyfrifol
- Gweithredu ar y newid yn yr hinsawdd
- Bywyd o dan y dŵr
- Bywyd ar y tir
- Heddwch, cyfiawnder a sefydliadau cadarn
- Partneriaethau
Ffynhonnell: Cyrchnodau Datblygu Cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig (gwefan Saesneg)
Projectau Cadw Heddwch y Cenhedloedd Unedig - De Sudan
Mae’r Cenhedloedd Unedig wedi cynnal dros 70 o ymgyrchoedd cadw heddwch ers 1948.
Cafodd De Sudan annibyniaeth oddi wrth Weriniaeth Sudan yn 2011. Dyma’r wlad fwyaf newydd yn y Cenhedloedd Unedig (yn 2021) a hi yw aelod rhif 193. Ers ei sefydlu, mae'r wlad wedi dioddef rhyfeloedd cartref a gwrthdaro diddiwedd.
Ar 8 Gorffennaf 2011, penderfynodd Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig fod y sefyllfa yn Ne Sudan yn fygythiad i heddwch rhyngwladol ac i ddiogelwch yn y rhanbarth. Sefydlwyd Cenhadaeth y Cenhedloedd Unedig yn Ne Sudan (UNMISS) fel ymgyrch i gynnal heddwch ac i liniaru’r gwrthdaro o fewn y wlad.
Fe wnaeth UNMISS bennu meysydd allweddol i fynd i'r afael â nhw wrth gynorthwyo De Sudan, yn cynnwys:
- sicrhau bod gan y wlad y gefnogaeth sydd angen arni ar gyfer heddwch a'i bod yn gallu gweithio ar adeiladu gwladwriaeth a datblygu economaidd yn y tymor hwy
- cefnogi’r llywodraeth gyda'i chyfrifoldebau dros fynd i'r afael â gwrthdaro ac amddiffyn ei phobl
- cefnogi’r llywodraeth wrth iddi ddatblygu ei gallu i ddarparu diogelwch, sefydlu rheolaeth y gyfraith; a chryfhau diogelwch a chyfiawnder o fewn y wlad
Ni fyddai’r Cenhedloedd Unedig yn gallu cynnal yr ymgyrchoedd hyn heb help ei haelodau. Mae nifer o wledydd ledled y byd wedi cyfrannu milwyr ac aelodau o’r heddlu i helpu i gynnal heddwch yn Ne Sudan. Mae’r rhan fwyaf o'r rhain yn dod o wledydd fel Rwanda, Nepal, Ethiopia ac India.
Fe wnaeth llofnodi cytundeb heddwch newydd yn 2018, a sefydlu llywodraeth o undod cenedlaethol ostwng lefel y trais gwleidyddol yn y wlad. Yn raddol cafodd Safleoedd Amddiffyn y Cenhedloedd Unedig, a adeiladwyd i amddiffyn y rheini oedd mewn perygl yn ystod y gwrthdaro mwyaf dwys, eu troi’n wersylloedd mwy confensiynol i bobl oedd wedi'u dadleoli.
More on Gwrthdaro a heddwch
Find out more by working through a topic
- count2 of 3
- count3 of 3
