Pethau sy’n achosi ansefydlogrwydd bwyd
Amser maith yn ôl, dechreuodd pobl ffermio yn lle hela a chasglu bwyd. Roedd hyn yn golygu bod angen mwy o dir ar bobl i dyfu cnydau a magu anifeiliaid. I gael y tir hwn, roedd yn rhaid iddyn nhw glirio coedwigoedd, glaswelltiroedd, a lleoedd naturiol eraill. Roedden nhw'n torri coed i lawr ac yn gwneud caeau i blannu pethau fel gwenith, reis, ac ŷd.
Heddiw, mae bron i hanner y tir rhydd ar y Ddaear yn cael ei ddefnyddio i dyfu bwyd, sy’n gallu difrodi cartrefi anifeiliaid a chreu problemau i blanhigion lleol.
Mewn rhai mannau, mae’r planhigion sy’n tyfu yno’n naturiol yn cael eu disodli gan gnydau sy’n dod ag arian. Mae olew palmwydd yn enghraifft o hyn. Mae llawer iawn o olew palmwydd yn cael ei dyfu yng nghoedwig law yr Amazon er ei fod yn dod o orllewin Affrica yn wreiddiol, nid o Dde America. Mae’r goedwig law drofannol wedi cael ei Tynnu coed. Gwneir hyn weithiau fel y gellir defnyddio'r tir ar gyfer rhywbeth arall. i wneud lle i blanhigfeydd olew palmwydd, dim ond oherwydd bod y cnwd hwn yn fwy proffidiol na choed brodorol yr Amazon.
Mae’r ffordd rydyn ni’n ffermio nawr yn gallu llygru dŵr a niweidio ffrwythlondeb naturiol y pridd, sy’n ei gwneud hi’n anodd tyfu cnydau’n naturiol. Mae hyn yn golygu bod ffermwyr weithiau’n defnyddio gwrteithiau artiffisial a Cemegion a ddefnyddir i ladd plâu. sy’n gallu achosi i rai anifeiliaid a rhai planhigion ddiflannu o’r dirwedd.
Fideo: Bwyd cynaliadwy
Mae bron pawb yn mwynhau bwyta bwydydd blasus, ond efallai bo ni ddim bob amser yn ystyried sut mae’r bwyd rydyn ni’n ei ddewis yn effeithio ar yr amgylchedd.
Roedd pobl Oes y Cerrig yn arfer hela a chasglu eu bwyd. Roedden nhw’n gwneud yn siŵr bod digon ganddyn nhw am y diwrnod hwnnw a dim mwy.
Doedden nhw ddim yn bwyta brecwast, cinio a swper bob amser.
Pan ddysgon ni i ffermio, fe ddechreuon ni dyfu mwy o fwyd a'i storio ar gyfer adeg pan fyddai ei angen.
Gan fod mwy o fwyd ar gael, roedd hi’n bosibl bwydo mwy o bobl ac felly roedd y boblogaeth yn tyfu.
Ers hynny, mae’r boblogaeth wedi parhau i dyfu ac mae gwneud bwyd wedi tyfu’n ddiwydiant enfawr.
Erbyn hyn, mae bron i hanner yr holl dir poblog yn y byd yn cael ei ddefnyddio ar gyfer cynhyrchu bwyd.
Ym mhob cyfandir, mae cynefinoedd naturiol anifeiliaid a phlanhigion yn cael eu clirio i greu lle ar gyfer ffermio.
Mae cynhyrchu bwyd hefyd yn defnyddio llawer iawn o ddŵr.
Mae tyfu cnydau bwyd ar raddfa fawr yn gallu niweidio neu ladd planhigion eraill.
Gall hynny olygu bod mwy o fywyd gwyllt yn marw, bod dŵr yn cael ei lygru a bod llai o bridd ar gael.
Mae cerbydau sy'n cludo bwyd yn cynhyrchu nwyon tŷ gwydr sy'n ychwanegu at newid hinsawdd.
Ac mae gwartheg yn cynhyrchu llawer iawn o’r nwy methan, sy’n effeithio ar newid hinsawdd.
Yng Nghymru mae yna lwyth o ffermydd cynaliadwy sy’n helpu’r amgylchedd drwy wneud pethau fel gwella safon y pridd a defnyddio technoleg i leihau gwastraff.
Ond pan ddaw i ffermio ffatri, mae cynhyrchu 1kg o gig eidion yn creu hyd at 100kg o nwyon tŷ gwydr.
Tra bod cynhyrchu 1kg o bys i’r gwrthwyneb ond yn creu tua 1kg o nwyon tŷ gwydr.
Felly, er bod byrgyrs yn flasus iawn, maen nhw’n cael effaith fawr ar yr amgylchedd a rydyn ni heb hyd yn oed sôn am y broblem o wastraff bwyd.
Oeddet ti'n gwybod bod tua chwarter o’n bwyd yn cael ei wastraffu, naill ai cyn iddo ein cyrraedd ni neu oherwydd ein bod ni’n ei daflu?
Mae’r holl fwyd gwastraff yma’n mynd i safleoedd tirlenwi.
Mae rheini’n creu methan, un o’r nwyon tŷ gwydr sy’n creu’r newid yn yr hinsawdd.
Yn ffodus, mae sefydliadau ledled Cymru yn gweithio i wneud cynhyrchu bwyd yn fwy cynaliadwy.
Mae rhai yn helpu ffermwyr symud at ddulliau tyfu bwyd sy’n gynaliadwy.
Mae rhai grwpiau yn rhannu gwybodaeth am sut mae cynhyrchu bwyd yn effeithio ar yr amgylchedd, a'r hyn gallwn ni ei wneud i wella pethau.
Mae mwy a mwy o bobl yn dysgu am effaith bwyd ar yr amgylchedd, ac o ganlyniad, yn cymryd rhan.
Trwy gydweithio, gallwn helpu’r amgylchedd, a mwynhau bwyd da ar yr un pryd.
Gweithgaredd: Sut mae ffermio wedi newid drwy gydol hanes?
Pa broblemau y gellir eu creu drwy gynhyrchu bwyd anghynaliadwy?
Gall cynhyrchu bwyd anghynaliadwy achosi llawer o broblemau i’n planed. Mae’r problemau hyn nid yn unig yn effeithio ar yr amgylchedd, gan gynnwys y dirwedd ac anifeiliaid, ond maen nhw hefyd yn effeithio ar ein gallu i dyfu bwyd yn y dyfodol. Felly, mae’n bwysig, os yw’n bosibl, dod o hyd i ddulliau sy’n well i’r blaned ac i ni.
| Effeithiau ar gymdeithas | Effeithiau ar yr amgylchedd |
|---|---|
| Gall ansawdd pridd gael ei ddifrodi (os caiff ei orddefnyddio) gan arwain at lai o gnydau, gan effeithio ar argaeledd bwyd a mynediad ar gyfer gymunedau. | Mae cludo bwyd dros bellteroedd hir yn gwaethygu’r newid yn yr hinsawdd, oherwydd bod cerbydau sy’n cael eu defnyddio i gludo bwyd yn allyrru CO₂. |
| Gall plaleiddiaid a gwrteithiau a ddefnyddir i dyfu cnydau beri peryglon iechyd i weithwyr fferm a chymunedau cyfagos. | Mae clirio tir ar gyfer ffermio yn dinistrio cynefinoedd naturiol, gan arwain at golli bioamrywiaeth ac amharu ar ecosystemau. |
| Gall gwastraff bwyd gyfrannu at ansicrwydd bwyd, gan effeithio ar boblogaethau agored i niwed ac arwain at anghydraddoldebau mewn lefelau datblygu rhwng gwledydd. | O bryd i’w gilydd, gall arferion ffermio dwys Tynnu rhywbeth i ffwrdd neu leihau swm rhywbeth. maetholion pridd, diraddio strwythur pridd, ac arwain at Darnau o graig, pridd neu ddeunyddiau solid eraill yn chwalu.. |
| O bryd i’w gilydd, gall gweithrediadau ffermio anghynaliadwy ar raddfa fawr ecsbloetio llafur, gan arwain at amodau gwaith gwael a chyflogau annheg i weithwyr fferm. | Gall dŵr sy’n rhedeg oddi ar gaeau amaethyddol sy’n cynnwys gwrteithiau a phlaladdwyr halogi ffynonellau dŵr, gan niweidio Cymuned o blanhigion ac anifeiliaid sy’n byw mewn dŵr, ar ddŵr neu gerllaw dŵr.. |
| Mae methan o dda byw a charbon deuocsid o ddatgoedwigo yn cyfrannu at gynhesu byd-eang a newid yn yr hinsawdd. |
Fideo: Bwyd cynaliadwy ar waith
Mae ymchwilwyr yn meddwl bod cynhyrchu bwyd yn gyfrifol am greu tua chwarter nwyon tŷ gwydr y ddaear.
Dyma'r nwyon sy'n gwneud newid hinsawdd yn waeth, ond pam fod hyn yn digwydd a beth gallwn ni gwneud i gwneud pethau'n well?
Mae bron i hanner yr holl dir poblog yn y byd yn cael ei ddefnyddio ar gyfer cynhyrchu bwyd .
Roedd llawer o'r tir yma yn arfer bod yn gartref i fywyd gwyllt naturiol, a mae gwartheg yn cynhyrchu llawer iawn o nwyon tŷ gwydr fel methan.
Sut?
Ie – ti'n gywir! Drwy rechu.
Mae cerbydau hefyd yn cynhyrchu nwyon tŷ gwydr pan yn cludo bwyd, mae dy ddewisiadau bwyd di yn cael effaith.
Ond mae ffyrdd i fwyta bwyd blasus a helpu'r blaned ar yr un pryd.
Mae llawer o bobl yn trio newid bwyd gwartheg i leihau faint maen nhw'n rhechu.
Efallai byddet ti'n gallu meddwl am fwyta llai o gig?
Alli di fynd heb gig un diwrnod bob wythnos?
Alli di siarad efo'r oedolion yn dy fywyd am sut y gallan nhw helpu?
Be am ofyn iddyn nhw brynu mwy o fwyd sydd yn cael ei gynhyrchu'n lleol ac sydd yn ei dymor lle ti'n byw?
Fysa prynu mwy o siopa diwastraff yn lleihau'r holl ddefnydd pacio diangen ar fwyd.
Be am edrych lle mae dy siop agosa di?
Be allai dy ysgol di wneud i helpu?
Allai'r bwyd yn y ffreutur fod yn fwy caredig i'r amgylchedd?
Os oes lle i wella sut allai pethau newid?
Pam na wnei di siarad efo'r caffis a'r busnesau yn dy ardal leol am y math o fwyd maen nhw'n ei werthu a'r deunydd pacio maen nhw'n ei ddefnyddio?
Mae 'na lawer o brosiectau da ar waith yng Nghymru sy'n hybu ffermio cynaliadwy a lleihau gwastraff bwyd.
Be am weld be sy'n digwydd yn dy ardal di, a sut y galli di gymryd rhan?
O wneud hynny efallai bydd pryd bwyd nesa pawb yn fwy caredig i'r amgylchedd.
Cynhyrchu bwyd yn gynaliadwy
Mae angen cynhyrchu bwyd yn gynaliadwy oherwydd gall helpu i warchod ein hamgylchedd, cadw bioamrywiaeth, cefnogi cymunedau lleol, a sicrhau bod gennym ddigon o fwyd iach i’w fwyta nawr ac yn y dyfodol.
Mae ffermio organig yn golygu bod ffermwyr yn cynhyrchu cnydau heb gemegion artiffisial.
Mae cylchdroi cnydau ac arallgyfeirio yn helpu i wella iechyd pridd, lleihau plâu a chlefydau, a gwella Yr amrywiaeth o wahanol blanhigion ac anifeiliaid mewn ardal..
Amaeth-goedwigaeth yw integreiddio coed a llwyni i dir fferm, gan ddarparu manteision niferus fel cadwraeth pridd a gwella bioamrywiaeth bywyd anifeiliaid a phlanhigion yn yr ardal.
Ffermio trefol, rhandiroedd a gerddi cymunedol sy’n defnyddio Lle gwag mewn dinas neu dref nad yw’n cael ei adeiladu arno, er enghraifft to neu faes parcio segur. gwag ar gyfer cynhyrchu bwyd, gan hyrwyddo bwyd lleol, ymgysylltu â'r gymuned, addysg a diogelwch bwyd.
Arferion ffermio moesegol a Masnach Deg sy’n sicrhau cyflogau teg, amodau gwaith diogel, a bywoliaeth gynaliadwy i ffermwyr a gweithwyr, gan hyrwyddo Bod yn deg â phawb. cymdeithasol.
Gweithgaredd: Sut allwn ni wneud bwyd yn fwy cynaliadwy?
Mae llawer yn cael ei wneud i hyrwyddo cynaliadwyedd yn y diwydiant bwyd, ond beth alli di ei wneud i helpu?
