Tôi rất cảm kích đọc giả Dan, thành phố Hồ Chí Minh đã nhắc nhở một câu hỏi rất thiết thực về hoà đàm Paris. Theo tôi ngay tại miền Nam VN hơn 30 năm trước mặc dầu đài phát thanh, truyền hình ngày nào cũng ra rả nói về hiệp định Paris, những vi phạm ngưng bắn của đối phương v.v.. nhưng cũng ít người dân, người lính nào được giải thích đầy đủ chi tiết mà bốn thành phần đã ký kết trên hiệp định này, và cũng có cắt xén để che dấu sự thua thiệt, chính vì thế khi bị tung ra những tin đồn thì dân chúng bị hoang mang.

Riêng tôi ngày đó đã đôi lần tìm hiểu nên mạn phép tóm lược những gì còn nhớ cùng bạn Dan, nếu sai sót mong được các đọc giả bổ túc.

Nay chúng ta chỉ võ đoán sự việc thì sẽ đi đến những lý luận sai, kết luận bất công . Tôi biết BBC đương nhiên là có tài liệu chi tiết về hiệp định này, và rất nhiều quý vị còn nhớ, hiểu rõ từng chi tiết của hiệp định . Riêng tôi ngày đó đã đôi lần tìm hiểu nên mạn phép tóm lược những gì còn nhớ cùng bạn Dan, nếu sai sót mong được các đọc giả bổ túc.

Theo tôi điều quan trọng là cần nhắc sơ lược bối cảnh đã dẫn đến hòa đàm, chứ thật ra phán quyết của hòa đàm có thể tóm gọn trong mấy điểm tôi trình bày ở phần cuối . Cuộc chiến tại miền Nam khởi đầu có thể từ 1958, xuất phát từ những vùng nông thôn, nhiều nhất là ở miền Nam, dưới danh nghĩa Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam (MTGPMN).

Cuộc chiến tại miền Nam khởi đầu có thể từ 1958, xuất phát từ những vùng nông thôn, nhiều nhất là ở miền Nam, dưới danh nghĩa Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam (MTGPMN).

Tiên khởi phong trào cầm đầu bởi luật sư Nguyễn hữu Thọ, cùng một số các nhà tranh đấu, nhà báo đối lập, cờ của mặt trận có sao vàng, trên hai màu đỏ và xanh dương, hiệu kỳ là bài Giải phóng miền Nam. Quân đội là tập hợp nhân dân địa phương (nam,phụ,lão,ấu), mặc đồ đen với đặc điểm là khăn rằn miền Nam quấn đầu hoặc vắt vai . Áp dụng du kích chiến, đắp mô, gài mìn ,khủng bố nơi đám đông , bắt cóc, ám sát viên chức địa phương và những người bị nghi kỵ chống đối. Vũ khí lúc đầu có tính cách dàn dựng nên thô sơ,tự chế, bao gồm cả dao, mã tấu.

Chính quyền miền Nam phải đánh dẹp vất vả, tố cáo đây là lực lượng do chính quyền CS ở miền Bắc dựng lên với nhiều bằng chứng, nhưng khó thuyết phục quốc tế lúc đó, cùng sự phủ nhận của chính quyền miền Bắc. Luật 10/59 thời ông Diệm đặt mặt trận này ra ngoài vòng pháp luật, trừng trị quá gắt gao, sau một thời gian phải bãi bỏ vì phản ứng ngược, dân ca thán luật này bị lợi dụng bởi giới chức "hai mang" ở địa phương càng tác hại dân lành.

Sau 1963, tại miền Nam chính phủ Ngô Đình Diệm bị lật đổ, tiếp theo vài cuộc đảo chánh, chỉnh lý gây xáo trộn cho đến khi liên danh Thiệu Kỳ lên nắm quyền mới tạm ổn . Trong thời gian từ 1964 đến 1965 MTGPMN vững mạnh hơn, có thể nói họ kiểm soát trên 60 phần trăm nông thôn về ban đêm, vũ khí của họ được trang bị là của CS Đông Âu và TQ.

Đường mòn Hồ Chí Minh là đường tiếp tế huyết mach ngày đêm từ miền Bắc vào miền Nam qua những ngả trong vùng giáp gianh hai nước trung lập Lào và Cam Bốt.

Đường mòn Hồ Chí Minh là đường tiếp tế huyết mach ngày đêm từ miền Bắc vào miền Nam qua những ngả trong vùng giáp gianh hai nước trung lập Lào và Cam Bốt. Từ năm 1965 lực lượng quân đội Mỹ đổ vào miền Nam lên đến 500 ngàn quân, vũ khí cá nhân gọn nhẹ, có không lực lượng tinh nhuệ và hạm đội số 7 yểm trợ.

Ngoài ra còn có sự tiếp trợ từ các đồng minh của Mỹ và VNCH là Nam Hàn, Úc Đại Lợi, Tân Tây Lan,Thái Lan và Phi Luật Tân, ngoại trừ Nam Hàn quân số chiến đấu chừng 50 ngàn, các nước còn lại chỉ chừng vài ngàn, yểm trợ an ninh và y-tế nhiều hơn là chiến đấu.

Ngoài ra còn có sự tiếp trợ từ các đồng minh của Mỹ và VNCH là Nam Hàn, Úc Đại Lợi, Tân Tây Lan,Thái Lan và Phi Luật Tân, ngoại trừ Nam Hàn quân số chiến đấu chừng 50 ngàn, các nước còn lại chỉ chừng vài ngàn, yểm trợ an ninh và y-tế nhiều hơn là chiến đấu. Nếu tôi nhớ không lầm thì kể từ 1965 không quân Mỹ bắt đầu những đợt oanh tạc trên miền Bắc, nhưng không quá Cao Bằng, Lạng Sơn. Cùng thời gian tại miền Nam cuộc chiến leo thang, xuống thang tùy theo hai mùa mưa nắng, và cũng tuỳ theo những cuộc "đi đêm" được đồn đoán giữa đại sứ Mỹ lưu động, hoặc ông Kissinger với ông Chu Ân Lai tại Macao về vấn đề Việt Nam.

Năm 1968 sau trận tổng công kích Mậu Thân, MTGPMN thành lập chính phủ lâm thời ở miền Nam, đề cử LS Trịnh đình Thảo làm tổng thống, bà Nguyễn Thị Bình làm ngoại trưởng.

Năm 1968 sau trận tổng công kích Mậu Thân, MTGPMN thành lập chính phủ lâm thời ở miền Nam, đề cử LS Trịnh đình Thảo làm tổng thống, bà Nguyễn Thị Bình làm ngoại trưởng. Bấy giờ người Mỹ chủ trương hoà đàm với chính quyền miền Bắc VN để giải quyết vấn đề Mỹ oanh tạc và miền Bắc quân viện cho MTGPMN qua sự trung gian của Pháp tại Paris. Nhưng miền Bắc vẫn phủ nhận MTGPMN là lực lượng của họ nên đòi hỏi phải có VNCH và MTGPMN cùng ngồi vào bàn hội nghị.

Trái lại VNCH cũng không công nhận sự tách riêng như thế nên giằng dai không chịu ngồi vào bàn hội nghị, nhưng cuối cùng đành nhượng bộ . Thế là hội nghị bốn thành phần sẽ diễn ra dưới sự giám sát quốc tế gồm 12 quốc gia đồng minh của cả đôi bên, nhưng chỉ chiếc bàn hội nghị thôi cũng đã làm khó nhau gần năm trời về hình dạng,kích thước, cuối cùng chọn hình bầu dục . Đàm thì vẫn đàm, nhưng đôi bên vẫn còn đánh hăng và oanh tạc dữ dội hơn để tạo áp lực cho ...hoà đàm.

Cuối cùng thì đi đến quyết định là các quân đội ngoại nhập, bao gồm cả bộ đội từ miền Bắc xâm nhập phải rút hết khỏi miền Nam vào năm 1973 trước khi ký kết,và tù binh được trao trả dưới sự giám sát của thành phần bốn bên. Trên lý thuyết sau đó tại miền Nam chỉ còn lại lực lượng của VNCH và MTGPMN mà thôi, hai bên sẽ duy trì ngưng bắn và lựa chọn quân ở đâu thì bất động ở đó, theo dạng da beo, hoặc tạo ra vùng trái độn, nghĩa là có một lực lượng nằm giáp với miền Bắc.

Theo tôi cái khó là dàn xếp ngưng bắn theo dạng nào để thủ lợi, nên cả hai phe còn lại vẫn tìm cách vi phạm để giành dân lấn đất .

Khi đã ổn định vị trí, hai thành phần này phải tổ chức một cuộc tuyển cử để chọn thể chế cho miền Nam, có thành phần chính trị thứ ba được tham dự (thành phần thứ ba lúc đó gồm có nhóm của các ông Dương Văn Minh, Vũ văn Mẫu, Nguyễn Văn Huyền, và Phật Giáo Ấn Quang...) Theo tôi cái khó là dàn xếp ngưng bắn theo dạng nào để thủ lợi, nên cả hai phe còn lại vẫn tìm cách vi phạm để giành dân lấn đất . Phía VNCH còn gặp khó khăn tại hậu phương là thành phần thứ Ba tìm mọi cách để gây thanh thế chín! h trị cho họ vào lúc đó, gây nên sự xáo trộn, mà ở chiến trường thì quân miền Bắc vẫn hiện diện khắp mọi nơi, kể cả vùng sông Thạch Hãn.

Nhận xét của tôi thì Mỹ chỉ muốn ký cho xong để rút nên có nhiều sơ hở, phía miền Bắc đã vi phạm xé bỏ hiệp định Paris, nhưng bất cứ phe nào có sức mạnh và lợi thế như họ vào lúc bấy giờ thì chắc cũng không bỏ lỡ cơ hội chiến thắng như thế (sau này họ tiết lộ là bất kể Đặng Tử Bình đã bay qua Hà Nội can ngăn khi họ đã vượt qua Long khánh). Khi miền Bắc mạnh, Mỹ và TQ đã đạt thoả thuận ngầm là coi như đã bật đèn xanh cho họ rồi thì quốc tế vô trách nhiệm đương nhiên là xoa tay chấp nhận thôi . Tiếc là chính quyền miền Bắc đã tin vào XHCH, cai trị độc đoán, nên xây dựng con tàu VN thống nhất sau 30 năm mà chưa biết phải ráp bánh lái ở đầu nào.