Một cuộc diễu binh của phía cộng sản sau cuộc chiến Việt Nam

Brennon Jones, bản thân từng làm báo và hoạt động xã hội ở Nam Việt Nam từ 1969 đến 1971, kể lại cảm giác khi trở lại Việt Nam hồi Tết vừa qua.

Brennon Jones viết rằng đối với người Việt Nam, Tết là dịp đặc biệt quan trọng để bày tỏ lòng tôn kính và thương nhớ người đã khuất.

Nhưng ‘Trong những năm ‘đen tối’ sau chiến thắng của phía Cộng sản, chính quyền Việt Nam coi thường những quân nhân Nam Việt Nam tử trận, gọi họ là ‘bù nhìn của chế độ Sài Gòn’.

Nhà báo này viết rằng ‘Trong khi những lễ nghi long trọng được tổ chức để tôn vinh các binh sĩ cộng sản thì những tử sĩ của phía Nam Việt Nam bị coi như ‘con ghẻ’ (tạm dịch từ pariah status).

Nghĩa trang của họ bị bỏ hoang, bị xâm phạm, bôi bẩn, bị đóng cửa hoặc xây dựng trùm lên. Brennon Jones kể ra các ví dụ về nghĩa trang quân đội VNCH ở Gò Vấp và nghĩa trang Mạc Đĩnh Chi, nơi có mộ của hai ông Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu và nhà báo Pháp Francois Sully, từng viết cho tạp chí Time. Nay đó là một công viên và khu vui chơi cho trẻ em.

Đây là một điểm khởi đầu mà tôi hy vọng sẽ đưa đến hòa giải dân tộc cho người Việt Brennon Jones

Nhưng khi trở lại đây vào tháng Giêng năm nay, Brennon Jones thấy nghĩa trang quân đội VNCH ở Biên Hòa thay đổi đáng kinh ngạc. Đó là nhiều hàng mộ được sơn sửa, xây lại. Dân địa phương cho nhà báo biết các Việt Kiều và những người Việt khác nay có tiền để lo công việc đó.

Chính quyền cũng dễ dãi hơn trước và cho phép thân nhân những tử sĩ VNCH tự chăm lo phần mộ của họ. Brennon Jones tin rằng ‘Đây là một điểm khởi đầu hứa hẹn cho điều tôi hy vọng sẽ đưa đến hòa giải dân tộc toàn vẹn một ngày nào đó ở Việt Nam’.

Trước khi rời nghĩa trang Biên Hòa, nhà báo Brennon Jones, người từng quay phim các xác chết của binh lính miền Nam ‘nằm đầy trong nhà xác tại đây năm 1972’, nói ‘Chúc mừng Năm mới’ với một gia đình tử sĩ mang tên Nguyen Hang Anh (bản tiếng Anh không dấu), chết trận ở vùng châu thổ năm 1974. Vợ và con gái của ông đến từ Quảng Ngãi và phải mất 31 năm mới có tiền thăm mộ thân nhân.

Nhà báo Brennon Jones cũng muốn chúc những tất cả những người đã ngã xuống ở hai phía của cuộc chiến, ‘những người đã hy sinh thân mình, dù đúng dù sai trong cuộc xung đột đau buồn, đầy bi kịch’ và mong rằng đến ngày 30 tháng Tư năm nay, mọi người Mỹ cũng nhớ đến những binh lính Việt Nam đó, như họ vẫn tưởng nhớ các tử sĩ Mỹ.