Hoạ sĩ Trịnh Cung Viết cho BBC từ Sài Gòn

	Họa sĩ Thái Tuấn (thứ ba từ trái sang), cùng bạn bè trong ngày khai mạc triển lãm

Trong 13 bức, trừ bức số 7, chân dung khổ nhỏ duy nhất ông vẽ tại Pháp, 12 bức còn lại đều được vẽ trong năm 2006 tại Sài Gòn.

Dịu dàng, êm đềm và dung dị cả với mầu lẫn bút pháp, tranh sơn dầu Thái Tuấn hôm nay và ngày xưa vẫn đẹp như ca dao, vẫn một Thái Tuấn tinh tế say đắm trong sáng tạo và tràn ngập tình yêu quê hương Việt cho dù thời gian có khép mở bao nhiêu bi kịch và niềm hân hoan trong từng ấy năm của đời người nghệ sĩ đang đứng trước thềm tuổi 90.

Tất cả các tác phẩm đều được hoạ sĩ đánh số từ 1 đến 13, không có tên riêng cho từng bức, bởi vì ông chỉ vẽ mỗi một hình tượng: người phụ nữ Việt miền Bắc trong chiếc áo dài không hoa văn, không gấm vóc, giản dị đến mơ hồ như một nỗi nhớ về ai đó, về đâu đó.

Rõ ràng, Thái Tuấn từ những năm 30 cho đến Thái Tuấn 89, ngoài một số ít tranh vẽ về nhân vật đàn ông như những bức tự họa; chân dung cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (“Hoá thân”); nhạc sĩ Phạm Duy cùng cây đàn guitar (“Rừng thông”) và một ít tranh tĩnh vật, phong cảnh, Thái Tuấn vẫn chỉ vẽ gần như có mỗi một nhân vật: người đàn bà của vùng quê ông, nói đúng hơn là vùng quê Thanh Hoá của người vợ đã quá cố của ông, cho dù ông sống ở Sài Gòn, Paris hay Hoa Thịnh Đốn.

Tất nhiên, không phải ông không vẽ những phụ nữ Việt thuộc các vùng khác, nhưng hầu như tất cả họ đều trở thành “nhân bản” của người đàn bà nào đó mãi sống trong tâm tưởng ông như nàng Jeanne Hébuterne đối với nhà danh họa Modigliani.

Thực ra, ai đó là mẫu người cho bức tranh, không chỉ là trường hợp của Thái Tuấn, các họa sĩ khác cũng vậy, chỉ là cái nguồn cho sự tuôn trào hội họa và nhờ vào sự tuôn trào ấy mà nhân loại đã có được những tác phẩm tuyệt vời về phụ nữ. Đối với một bức tranh, chỉ có cái đẹp hội họa là ở lại.

Người xem tranh sẽ nhớ mãi về cách vẽ, về bảng mầu, về nghệ thuật tạo hình, về vấn đề cuộc sống mà người họa sĩ đã tạo ra, (và cũng chính những điều này làm nên phong cách của người họa sĩ), mọi sự thực khác về đề tài rồi cũng đều mất đi, cùng lắm là còn lại sự tiếp tục bàn luận người trong tranh là gì đối với tác giả, cuộc tình đầy bão tố giữa họ xảy ra như thế nào, … chẳng hạn như sự rất tầm phào vẫn còn tiếp tục xảy ra khi có những ai đó vừa khám phá ra thêm sự bí hiểm của nụ cười nàng Mona Lisa.

Trở về với ngõ nhỏ

	Họa sĩ Thái Tuấn về Việt Nam sống sau nhiều năm ở Pháp

Tại đây - nơi mà từ năm 1954 đã hình thành một vóc dáng hoạ sĩ lớn và nhà phê bình mỹ thuật đặc sắc nhất cho mỹ thuật Sài Gòn những thập niên 60-70 - đúng như ông đã tự bạch trong bài viết “Hình và Bóng” in trong tập sách “Câu chuyện hội họa” của chính ông, mới tái bản lần thứ 3 do Phương Nam ấn hành năm 2006: ‘Phòng vẽ tôi rất chật hẹp. Nói cho đúng chỉ là một góc cái phòng ngủ, thu xếp lại để có chỗ vẽ tranh”.

Vẽ và viết về những ‎ý tưởng quanh giá vẽ là 2 việc luân phiên hoạt động đeo đuổi suốt cuộc đời Thái Tuấn và chính những bài viết đầy gợi mở về sáng tạo ấy của ông cùng những họat động triển lãm mới lạ của bộ ba Thái Tuấn-Duy Thanh-Ngọc Dũng, đã thổi một làn gió mới về ‎ ‎ý thức sáng tạo hiện đại cho mỹ thuật Sài Gòn, lúc bấy giờ còn rất đơn điệu và chân phương.

Rõ ràng, con người ta không thể sống ngoài cái thế giới thân yêu, quen thuộc của mình, cho dù nó chỉ là cái ao. Nếu cho rằng tranh cũng là người, hội hoạ Thái Tuấn hôm nay cũng như trước kia đã cho thấy rất phù hợp với nhận định này. Và cuộc triển lãm “Về Nguồn” là một lời “xác tín” chân thành của một người nghệ sĩ nhiều trải nghiệm về “một cõi đi về”.

Triển lãm tranh Thái Tuấn có từ ngày 9 đến 21-12, tại gallery Tự Do, số 53 đường Hồ Tùng Mậu, Q.I, TP HCM.

SG 9-12-2006
Trịnh Cung