Nhân tố Đỗ Văn Chiến: có là ẩn số trong dàn lãnh đạo Quốc hội?

Trong số 8 ủy viên Bộ Chính trị đủ tuổi tái cử tại đại hội 14, Quốc hội có hai người là Chủ tịch Trần Thanh Mẫn và Phó Chủ tịch Thường trực Đỗ Văn Chiến, cùng sinh năm 1962.

Cả hai đều có những bước thăng tiến ngoạn mục trong nhiệm kỳ 13, và dường như những sắp xếp và điều chuyển của Bộ Chính trị trong thời gian qua đã định hình nên bộ khung của cơ quan lập pháp Việt Nam trong 5 năm tới.

Đại hội 14 sẽ bầu ra một ban lãnh đạo mới cho nhiệm kỳ 2026-2031, và những vị trí lãnh đạo trong cơ quan lập pháp của Việt Nam, cũng đã được Đảng "chốt".

Dàn nhân sự lãnh đạo chủ chốt của hệ thống chính trị, bao gồm tổng bí thư, chủ tịch nước, thủ tướng Chính phủ, chủ tịch Quốc hội và thường trực Ban Bí thư, đã được xác định tại Hội nghị Trung ương 15, diễn ra trong hai ngày 22-23/12/2025.

Nhưng cụ thể ai giữ chức vụ gì thì vẫn là một bí mật "tuyệt mật".

Nhân sự lãnh đạo của Quốc hội khóa 16 sẽ chính thức được biết đến vào tháng 4, khi, sau cuộc bầu cử cơ quan lập pháp, các đại biểu sẽ tiến hành kỳ họp thứ nhất để bầu cử các chức danh lãnh đạo chính quyền.

Dường như hai gương mặt ủy viên Bộ Chính trị Trần Thanh Mẫn và Đỗ Văn Chiến - cùng 63 tuổi - sẽ vẫn tiếp tục đảm nhiệm vai trò hiện tại của mình, nếu không có gì thay đổi lớn.

Nhưng trong trường hợp có thay đổi - như những biến động trời long đất lở trong nhiệm kỳ vừa qua - liệu các bất ngờ có được lặp lại?

Nhiệm kỳ đầy biến động

Biến động của nhiệm kỳ đại hội khóa 13 đã chứng kiến cảnh chiếc ghế tổng bí thư có hai người ngồi, trong khi chức chủ tịch nước có 4 người ngồi nắm giữ.

Chiếc ghế chủ tịch Quốc hội cũng không ngoại lệ: ông Vương Đình Huệ bị cho thôi chức và ông Trần Thanh Mẫn trở thành người kế nhiệm.

Khi ông Mẫn được bầu làm chủ tịch Quốc hội vào ngày 20/5/2024, ông Đỗ Văn Chiến mới trở thành ủy viên Bộ Chính trị được 4 ngày.

Ông Chiến, khi đó, vào ngày 16/5/2024, cùng với các ông Lê Minh Hưng và Nguyễn Trọng Nghĩa, cùng bà Bùi Thị Minh Hoài, được bầu bổ sung vào Bộ Chính trị.

Thời điểm đó, danh sách 18 ủy viên Bộ Chính trị được bầu từ tháng 1/2021, đã bị vơi mất 7 người. Đến tháng 7/2024, thêm một người nữa: Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng qua đời.

Những biến động thượng tầng đã đưa ông Trần Thanh Mẫn gia nhập đội ngũ Tứ Trụ, và đưa ông Đỗ Văn Chiến trở thành thành viên của cơ quan quyền lực nhất trong Đảng.

Trong những khóa gần đây, với số lượng ủy viên Bộ Chính trị lên đến 17-19 người, lãnh đạo Quốc hội thường chiếm đến hai người, một là chủ tịch Quốc hội và một là phó chủ tịch Thường trực.

Ở Quốc hội khóa 15, chính thức bắt đầu từ tháng 7/2021, hai ủy viên Bộ Chính trị lần lượt giữ hai chức vụ này là ông Vương Đình Huệ và ông Trần Thanh Mẫn.

Khi đó, ông Mẫn là một trong bốn phó chủ tịch Quốc hội. Kết thúc nhiệm kỳ, ông Mẫn trở thành chủ tịch Quốc hội, và dưới ông là 7 phó chủ tịch khác.

Dù rút ngắn nhiệm kỳ đến 3 tháng, Quốc hội đã có một nhiệm kỳ 15 hết sức bận rộn.

Quốc hội cũng đã họp đến 19 kỳ, trong đó 10 kỳ chính thức và 9 kỳ bất thường.

Các kỳ họp bất thường - điều mà các đại biểu đã nhất trí đổi thành "kỳ họp không thường xuyên - thường được tổ chức để xử lý các vấn đề nhân sự, trong đó có các lần miễn nhiệm chủ tịch nước, miễn nhiệm chủ tịch quốc hội và bầu lại các chức danh này.

Quốc hội cũng đã tiến hành hàng loạt kỳ họp bất thường chỉ để miễn nhiệm và bầu và phê chuẩn các chức danh lãnh đạo của bộ máy nhà nước.

Nhịp độ cải cách thần tốc với phương châm "vừa chạy vừa xếp hàng" đã đặt Quốc hội vào một guồng quay làm việc với cường độ chưa từng có.

Đáng chú ý là số lượng luật thông qua.

Kết thúc kỳ họp thứ 9, diễn ra vào tháng 5 và 6/2025, Quốc hội thông qua 34 luật, chiếm đến 52,3% tổng số luật của cả khóa tính đến thời điểm đó.

Nhưng đó chưa phải là con số lớn nhất.

Kỳ họp thứ 10, diễn ra vào tháng 10 và 11/2025, cũng là kỳ họp cuối cùng, Quốc hội thông qua 51 luật và 39 nghị quyết, trong đó 8 nghị quyết quy phạm pháp luật, một con số xưa nay chưa từng có trong lịch sử của cơ quan lập pháp Việt Nam.

Con số khổng lồ này phản ánh một điều: Quốc hội tập trung thể chế hóa chủ trương của Đảng và bớt đi một chức năng quan trọng: giám sát, khi không có chương trình chất vấn các thành viên Chính phủ.

Quan lộ ông Đỗ Văn Chiến

Khi nhìn vào quan lộ của ông Chiến, không khó để nhận ra những nét tương đồng với chặng đường thăng tiến của ông Trần Thanh Mẫn.

Hai ông đều kinh qua các vị trí ở địa phương, giữ chức bí thư tỉnh thành rồi mới lên trung ương.

Những năm đầu sự nghiệp, ông Mẫn gắn bó với quê nhà Hậu Giang, sau đó chuyển sang công tác ở thành phố Cần Thơ, rồi nắm vị trí bí thư thành ủy địa phương này từ 2011 đến 2015.

Ông Chiến cũng gắn bó với quê nhà Tuyên Quang trong thời gian đầu tham gia chính trường, sau đó được điều động làm bí thư Tỉnh ủy Yên Bái giai đoạn 2011 - 2015.

Cả hai ông sau đó đều có thời gian công tác ở Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trên cương vị cao nhất. Nếu ông Mẫn đi thẳng từ địa phương lên Mặt trận Tổ quốc, thì ông Chiến kinh qua các chức vụ trong Ủy ban Dân tộc từ 2015-2021.

Đến tháng 3/2021 thì ông Chiến mới chuyển sang công tác ở Mặt trận Tổ quốc, rồi đảm nhiệm các vị trí cao nhất cơ quan này như bí thư Đảng đoàn, chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tương tự như người tiền nhiệm Trần Thanh Mẫn.

Khi được bầu bổ sung vào Bộ Chính trị hồi tháng 5/2024, ông Đỗ Văn Chiến đang là chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc, chức vụ mà ông nắm giữ từ tháng 4/2021.

Với vị trí này, ông Chiến là một gương mặt xuất hiện thường xuyên trên truyền thông Việt Nam trong mùa bão lũ, thiên tai.

Tài khoản ngân hàng cơ quan ông cũng là một trong những kênh nhận quyên góp từ thiện chính ở Việt Nam.

Người tiền nhiệm của ông Chiến ở Mặt trận Tổ quốc Trung ương chính là ông Trần Thanh Mẫn.

Cũng như ông Mẫn, ông Chiến, được Bộ Chính trị điều động sang Quốc hội, giữ chức phó bí thư Thường trực Đảng ủy vào đầu tháng 11/2025. Một tuần sau đó, ông được bầu làm phó chủ tịch Quốc hội tại kỳ họp thứ 10 của Quốc hội khóa 15.

Quốc hội trở lại chính thức có hai ủy viên Bộ Chính trị.

Con đường của ông Chiến dường như cũng khá tương đồng với đường quan lộ của ông Trần Thanh Mẫn, ngoại trừ khác biệt ở một chức vụ: chủ tịch Quốc hội.

Ông Mẫn được bầu làm chủ tịch Quốc hội là một giải pháp thay thế khi Đảng phế truất ông Vương Đình Huệ.

Ông Mẫn trở thành đại diện miền Nam trong tứ trụ sau khi Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng cũng bị buộc phải về hưu.

Trong nhiệm kỳ khóa tới, ông Mẫn, nếu tái cử, khả năng ông sẽ vẫn là đại diện miền Nam trong bộ ngũ đông đảo người miền Bắc và Trung.

Trong khi chủ tịch Quốc hội hiện tại được coi là đại diện vùng miền, thì Phó Chủ tịch Đỗ Văn Chiến, người Sán Dìu, được đánh giá là đại diện của một nhóm khác: dân tộc thiểu số.

Đã từng có một nhân vật người dân tộc thiểu số từng là ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội như ông Chiến là bà Tòng Thị Phóng, người dân tộc Thái.

Đã từng có một người dân tộc thiểu số làm chủ tịch Quốc hội, đó là ông Nông Đức Mạnh - người dân tộc Tày - người sau này cũng tiến lên đến vị trí cao nhất Đảng Cộng sản Việt Nam.