Nhiếp ảnh gia Nick Út khởi kiện với cáo buộc phỉ báng liên quan đến bức ảnh Em bé Napalm

Các luật sư đại diện cho nhiếp ảnh gia Nick Út đã đệ đơn kiện hình sự một số cá nhân và tổ chức, với cáo buộc phỉ báng, liên quan tới bức ảnh biểu tượng thời chiến Em bé Napalm, lên một tòa án tại Pháp.

Trong thông cáo báo chí phát đi hôm 3/3, các luật sư của ông Nick Út cho hay thủ tục tố tục được thực hiện thông qua hình thức triệu tập trực tiếp đến tòa.

Phiên xét xử đã được ấn định vào ngày 15/5/2026 tại Tòa án Hình sự Tarascon, Pháp.

Động thái pháp lý này của ông Nick Út được thực hiện sau khi bộ phim tài liệu The Stringer, do The VII Foundation sản xuất và được Netflix Services France phát hành tại Pháp.

Theo các luật sư, vụ kiện được "khởi xướng trên cơ sở hành vi phỉ báng công khai một cá nhân", theo Điều 29 của Luật ngày 29/7/1881 của Pháp về Tự do Báo chí.

"Theo luật báo chí của Pháp, thủ tục citation directe [triệu tập trực tiếp ra tòa án] cho phép một cá nhân cho rằng mình là nạn nhân của hành vi phỉ báng công khai đưa vụ việc trực tiếp ra trước tòa án hình sự", thông cáo báo chí nêu.

Vụ kiện liên quan đến cáo buộc được nêu ra trong phim The Stringer, trong đó cho rằng ông Nick Út không phải là tác giả của bức ảnh Em bé Napalm (hay còn gọi là The Terror of War - Nỗi kinh hoàng chiến tranh).

Bộ phim cũng cáo buộc nhiếp ảnh gia Nick Út đã cố tình đưa ra thông tin không chính xác về quyền tác giả của bức ảnh trong nhiều thập kỷ, đồng thời thổi phồng vai trò của mình trong việc đưa Kim Phúc đi cấp cứu sau khi chụp ảnh, theo thông cáo.

Cũng theo các luật sư, những cáo buộc đó đã "gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín nghề nghiệp, nhân cách và di sản nhân đạo" của ông Nick Út.

Nhưng vì sao lại khởi kiện tại tòa án Pháp khi các bên liên quan đều ở Mỹ?

Các luật sư của ông Nick Út lý giải trong thông cáo báo chí rằng phim The Stringer được phát hành trên Netflix dành cho thị trường Pháp, có phụ đề tiếng Pháp và được quảng bá tại nước này.

Ngoài ra, quá trình sản xuất và quay phim cũng có liên quan đến Pháp, trong khi công ty sản xuất phim có văn phòng tại đây.

Cụ thể, một phần của bộ phim được quay ở Pháp, và việc dựng lại hiện trường cũng do tổ chức phi lợi nhuận Index có trụ sở tại Paris thực hiện. Bên cạnh đó, đơn vị sản xuất phim, VII Foundation, cũng có văn phòng đăng ký tại miền nam nước Pháp.

Bảy cá nhân và tổ chức nằm trong danh sách bị đơn, trong đó có tổ chức VII Foundation, ông Gary Knight - Chủ tịch VII Foundation, Netlix International BV, Netflix Service France.

Đơn kiện cho thấy luật sư của ông Nick Út yêu cầu bồi thường tổn thất danh dự cho nhiếp ảnh gia này 100.000 euro và 20.000 euro chi phí pháp lý.

Tờ Le Figaro của Pháp cho biết theo luật hình sự nước này, thủ tục "triệu tập trực tiếp" cho phép người cho rằng mình là nạn nhân đưa người bị cáo buộc ra xét xử tại tòa án hình sự mà không cần qua bước điều tra trước của thẩm phán.

Nói về vụ kiện, nhiếp ảnh gia Nick Út cho biết mình và gia đình "đã phải chịu nhiều đau đớn" từ khi bộ phim được phát hành, với nội dung cho rằng ông không phải là tác giả, và rằng ông đã nói dối về điều đó suốt hơn 50 năm qua.

"Những cáo buộc này đánh vào nhân cách của tôi. Toàn bộ sự nghiệp của tôi được xây dựng trên việc nói lên sự thật, thường là trong hoàn cảnh đầy rủi ro cá nhân. Tôi đã nhiều lần đặt tính mạng mình vào nguy hiểm với tư cách là một phóng viên ảnh người Việt Nam để trung thực và chân thành ghi lại lịch sử, bắt đầu từ Chiến tranh Việt Nam và sau đó nữa", ông Nick Út phát biểu trong thông cáo báo chí.

Kể từ khi phát hành vào đầu năm 2025, The Stringer đã làm dấy lên nhiều tranh cãi trong cộng đồng nhiếp ảnh báo chí.

Trong khi một số tin vào khẳng định của bộ phim, một số khác đứng về phía ông Nick Út và thành lập quỹ kêu gọi ủng hộ tài chính để ông theo đuổi vụ kiện.

Tính đến 4/3/2026, sau hơn một năm kêu gọi trên GoFundMe, đã có gần 50.000 USD được quyên góp ủng hộ ông Nick Út.

Bức ảnh Em bé Napalm, chụp cô bé Kim Phúc bị bỏng nặng do bom napalm, đang trần truồng khi chạy trên Quốc lộ 1, gần Trảng Bàng (Tây Ninh) ngày 8/6/1972, đã trở thành một trong những bức ảnh nổi tiếng nhất trong lịch sử nhiếp ảnh báo chí.

Tác phẩm này đã mang về cho ông Nick Út giải Ảnh Báo chí Thế giới năm 1972 và Giải Pulitzer cho Ảnh Phóng sự năm 1973.

BBC News Tiếng Việt đã liên hệ với ông Gary Knight để hỏi về phản ứng của ông trước diễn biến này nhưng chưa nhận được hồi âm.

Vụ việc diễn ra như thế nào?

Tranh cãi về tác giả thực sự của bức ảnh Em bé Napalm bùng lên sau khi phim tài liệu The Stringer (Phóng viên tự do) của đạo diễn người Mỹ gốc Việt Bảo Nguyễn được công chiếu tại Liên hoan phim Sundance ở bang Utah, Mỹ, ngày 25/1/2025.

Đầu tháng 9/2025, nhà sản xuất của bộ phim cho biết Netflix đã mua bộ phim và đổi tên thành The Stringer: The Man Who Took the Photo (tạm dịch: Nhà báo tự do: Người chụp bức ảnh).

Phim được Netflix công chiếu ngày 28/11/2025, cho rằng người chụp bức ảnh thực sự là ông Nguyễn Thành Nghệ, một phóng viên tự do, và ông đã bán cuộn phim cho hãng AP chỉ với một khoản tiền nhỏ.

Người đưa ra thông tin trên, dẫn tới việc ra đời bộ phim, là ông Carl Robinson, biên tập viên ảnh tại văn phòng của hãng thông tấn AP ở Sài Gòn thời Chiến tranh Việt Nam.

Bộ phim dựa vào cuộc phỏng vấn và thông tin thu thập được trong cuộc điều tra kéo dài hai năm, đồng thời sử dụng kết quả giám định của tổ chức Index của Pháp để kết luận rằng ông Nick Út không ở vị trí đủ gần hiện trường để chụp được khoảnh khắc lịch sử này.

Tuy nhiên, phim vắng bóng một số nhân chứng quan trọng, trực tiếp liên quan đến bức ảnh, trong đó có trưởng phòng ảnh của AP tại Sài Gòn lúc bấy giờ là ông Horst Faas, người phóng bức ảnh này trong phòng tối của AP - ông Yuichi "Jackson" Ishizaki, trưởng văn phòng NBC News tại Sài Gòn năm 1972, ông Arthur Lord - sếp của ông Nguyễn Thành Nghệ.

Những người này đều đã qua đời.

Bên cạnh đó, một số câu hỏi được nhiều nhà phê bình đặt ra sau khi The Stringer được công chiếu là tại sao ông Nghệ và ông Robinson lại giữ bí mật này suốt hơn 50 năm dù họ đã có nhiều cơ hội để nói ra?

Liên quan đến vấn đề này, trong một cuộc phỏng vấn độc quyền với BBC News Tiếng Việthồi tháng 5/2025, ông Nghệ cho biết:

"Tôi chưa bao giờ tuyên bố mình là tác giả vì tôi biết không có cách nào để đòi lại công bằng cho bản thân. Tôi không có bằng chứng trong tay, rồi ai sẽ tin tôi. Chiến tranh kết thúc, gia đình tôi sang Mỹ và đối với tôi lúc đó, sự an toàn của gia đình là trên hết.

"Không có gì quan trọng hơn sự thật. Chúng ta học từ chính sai lầm của mình để không phạm phải lần nữa. Tôi đã im lặng, không có tiếng nói, bất an và đau khổ, những cảm xúc bị dồn nén.

"Câu chuyện của tôi đã bị lãng quên, cho đến khi Gary Knight tìm thấy tôi."

Trong khi đó, các nhà phê bình chỉ ra rằng dù ông Nghệ nói từng làm việc cho NBC News, nhưng ông này, trong suốt sự nghiệp của mình, đã không công bố được bất kỳ bức ảnh nào khác. Ông Nghệ cũng không đưa ra được bản sao bức ảnh Em bé Napalm, giải thích rằng vợ cũ của ông "đã xé nó".

Hãng thông tấn AP, nơi ông Nick Út từng làm việc, cũng đã hai lần tiến hành điều tra vụ việc liên quan đến bức ảnh Em bé Napalm, trước và sau khi phim tài liệu The Stringer được chiếu.

Kết luận điều tra của AP nói rằng ông Nick Út là người "có khả năng" chụp bức ảnh đó, nhưng không thể chứng minh một cách dứt khoát do thời gian đã trôi qua, thiếu bằng chứng then chốt - chẳng hạn như phim âm bản đã bị mất, hạn chế về công nghệ và một số nhân vật quan trọng liên quan đã qua đời.

Mặt khác, AP cũng cho biết: "Những phát hiện mới được hé lộ trong quá trình điều tra đã đặt ra những câu hỏi chưa có lời giải và AP vẫn để ngỏ khả năng rằng Nick Út không chụp bức ảnh này.

Theo AP, có hai vấn đề "chưa được giải quyết" dẫn đến "khả năng để ngỏ này", đó là máy ảnh ông Nick Út dùng để chụp bức ảnh và vị trí của ông tại hiện trường.

Về vị trí chụp, cả INDEX và AP đều nhất trí rằng ông Út đứng lùi xa hiện trường hơn vào thời điểm ông lần đầu tiên xuất hiện trong đoạn phim sau khi bức ảnh được chụp.

Về máy ảnh, báo cáo của AP cho biết ông Horst Faas - trưởng bộ phận ảnh của AP tại Sài Gòn năm 1972 (đã qua đời) - và ông Nick Út đều nói rằng bức Em bé Napalm được chụp bằng máy ảnh Leica M2.

Nhưng sau khi AP dùng máy này và các dòng Leica khác để chụp thử và phân tích thì cho rằng khó có khả năng bức Em bé Napalm được chụp bằng bất kỳ chiếc Leica nào, mà có thể là bằng một máy Pentax.

Tuy nhiên, báo cáo của AP nói rằng ông Nick Út chưa từng đề cập tới máy Pentax trong các cuộc phỏng vấn trước đó, dù sau khi nghe AP nói bức ảnh có khả năng được chụp bằng máy Pentax, ông đã chấp nhận khả năng đó.

AP sau đó vẫn giữ nguyên tên tác giả là Nick Út.

Dù vậy, World Press Photo (WPP), tổ chức trao giải ảnh báo chí thế giới, đã quyết định ngừng ghi nhận ông Nick Út là tác giả bức ảnh vào tháng 5/2025, sau khi ủy nhiệm một cuộc điều tra chuyên sâu kéo dài ít nhất năm tháng.

Tuy nhiên, WPP cũng lưu ý rằng họ không khẳng định chắc chắn ông Nghệ là tác giả. Kết luận mà tổ chức này đưa ra là: "Nếu chỉ xét giữa Út và Nghệ thì các bằng chứng hình ảnh và kỹ thuật hiện có nghiêng về phía Nghệ."