Venezuela dùng chiến thuật 'tàu ma' lách lệnh trừng phạt dầu mỏ của Mỹ

Trong một bước leo thang căng thẳng mới giữa Mỹ và Venezuela, Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh phong tỏa nhằm ngăn chặn các tàu chở dầu bị trừng phạt ra vào quốc gia Nam Mỹ này.

Venezuela - quốc gia có trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh là lớn nhất thế giới - phụ thuộc rất nhiều vào thu từ xuất khẩu dầu mỏ để tài trợ cho chi tiêu của nhà nước.

Nhưng các lệnh trừng phạt của Mỹ nhắm vào công ty dầu khí quốc doanh PDVSA đã khiến việc xuất khẩu dầu trở nên khó khăn đối với chính phủ Venezuela, dẫn đến việc họ phải sử dụng đến một đội tàu "tàu ma".

Chúng ta biết gì về những con tàu này và cách hoạt động ra sao?

'Phong tỏa toàn diện và triệt để'

Tính đến tuần trước, hơn 30 trong số 80 tàu đang ở trong vùng biển Venezuela hoặc đang tiến đến nước này nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, theo dữ liệu do TankerTrackers.com tổng hợp.

Tổng thống Trump đang nhắm mục tiêu vào những tàu chở dầu này bằng "lệnh phong tỏa toàn diện và triệt để đối với tất cả các tàu chở dầu bị trừng phạt ra vào Venezuela", ông tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social hôm 16/12.

Bài đăng của ông Trump được đưa ra chưa đầy một tuần sau khi Mỹ bắt giữ một tàu chở dầu được cho là thuộc "đội tàu ma" ngoài khơi bờ biển Venezuela, vốn sử dụng nhiều chiến thuật khác nhau nhằm che giấu hoạt động.

Ông Trump đã áp lệnh trừng phạt đối với ngành dầu mỏ của Venezuela từ năm 2019, trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình.

Năm đó, xuất khẩu dầu thô của Venezuela đã giảm hơn một nửa, từ khoảng 1,1 triệu thùng/ngày vào tháng 1/2019 xuống còn khoảng 495.000 thùng/ngày vào cuối năm 2019, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.

Sáu năm sau, các lệnh trừng phạt vẫn còn hiệu lực, nhưng xuất khẩu dầu của Venezuela đã tăng trở lại lên khoảng 920.000 thùng/ngày tính đến tháng 11/2025, theo hãng tin Reuters.

Mặc dù con số này còn kém xa mức xuất khẩu dầu mỏ cao nhất của Venezuela là 3 triệu thùng/ngày vào năm 1998, sự phục hồi một phần này cho thấy các lệnh trừng phạt đối với quốc gia này không hiệu quả như Washington mong đợi.

Điều này cho thấy chính phủ của Tổng thống Nicolás Maduro đã tìm ra những cách thức mới để bán dầu của Venezuela, với "đội tàu ma" đóng vai trò trung tâm.

Không chỉ riêng Venezuela

Các đội tàu ma ngày càng phổ biến, không chỉ Venezuela, mà còn hai quốc gia sản xuất dầu mỏ khác đang chịu lệnh trừng phạt của phương Tây - Nga và Iran, sử dụng.

Công ty phân tích tài chính S&P Global ước tính cứ năm tàu chở dầu trên toàn thế giới thì có một tàu được sử dụng để buôn lậu dầu từ các quốc gia bị trừng phạt.

Trong số đó, 10% chỉ chở dầu của Venezuela, 20% chở dầu của Iran, 50% dành riêng cho dầu của Nga. 20% còn lại không gắn liền với bất kỳ quốc gia cụ thể nào và có thể vận chuyển dầu từ nhiều nước cùng lúc trong những quốc gia này.

Các lệnh trừng phạt dầu mỏ nhằm mục đích ngăn cản các quốc gia hoặc công ty mua hoặc giao dịch dầu thô từ các nước bị trừng phạt.

Các công ty và quốc gia bị phát hiện mua dầu từ các nước bị trừng phạt như Venezuela có nguy cơ bị Mỹ trừng phạt ngược lại.

Để thu hút người mua sẵn sàng chấp nhận rủi ro, các nước bị trừng phạt thường bán dầu với mức chiết khấu rất lớn, đồng thời áp dụng nhiều thủ thuật để che giấu nguồn gốc dầu.

Dùng cờ giả và đổi tên liên tục

Một trong những chiến lược phổ biến nhất mà các "tàu ma" sử dụng là thường xuyên thay đổi tên hoặc quốc kỳ - đôi khi vài lần trong một tháng.

Chẳng hạn, tàu chở dầu bị bắt giữ hôm 17/12 có tên là The Skipper, theo đài CBS News, đối tác của BBC tại Mỹ.

CBS đưa tin con tàu này đã bị Bộ Tài chính Hoa Kỳ trừng phạt từ năm 2022 vì bị cáo buộc tham gia một mạng lưới buôn lậu dầu nhằm tài trợ cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran và lực lượng dân quân Hezbollah của Lebanon.

Vào thời điểm đó, con tàu có tên là Adisa, nhưng tên ban đầu là Toyo. Đây là một trong những con tàu có liên quan đến ông trùm dầu mỏ người Nga Viktor Artemov, người cũng đang bị trừng phạt.

The Skipper là một con tàu đã hoạt động được 20 năm - một đặc điểm phổ biến khác trong số các tàu chở dầu thuộc đội tàu ma. Các công ty vận tải biển lớn thường loại bỏ tàu sau 15 năm hoạt động, và sau 25 năm tàu thường bị tháo dỡ.

'Tàu xác sống'

Một thủ đoạn khác là đánh cắp danh tính của các tàu đã bị tháo dỡ bằng cách sử dụng lại số đăng ký duy nhất do Tổ chức Hàng hải Quốc tế cấp – tương tự như việc tội phạm sử dụng danh tính của người đã chết.

Những tàu này được gọi là "tàu xác sống" (zombie ships).

Tháng 4/2024, một con tàu tên là Varada đã đến vùng biển Malaysia sau hành trình hai tháng từ Venezuela.

Con tàu gây nghi ngờ vì đã hoạt động được 32 năm và treo cờ của Comoros, một quốc đảo ngoài khơi Đông Phi, một lựa chọn phổ biến của các tàu muốn tránh bị phát hiện.

Theo một cuộc điều tra của Bloomberg, đó là một tàu ma, vì tàu Varada thật đã bị tháo dỡ ở Bangladesh vào năm 2017.

Hãng tin này đã so sánh hình ảnh vệ tinh với các bức ảnh trong quá khứ để phát hiện bốn tàu ma chở dầu thô của Venezuela.

Các chiến thuật phổ biến khác bao gồm che giấu nguồn gốc dầu thô bằng cách chuyển dầu trong vùng biển quốc tế sang các tàu chở dầu hợp pháp và mang cờ khác.

Sau đó, những tàu này vận chuyển dầu đến điểm đến, khai báo rằng dầu đến từ một quốc gia không bị trừng phạt.

Điều này từng xảy ra với việc xuất khẩu dầu của Venezuela sang Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, khi các lệnh trừng phạt được siết chặt.

Một thủ thuật phổ biến khác của các tàu chở dầu này là vô hiệu hóa Hệ thống Nhận dạng Tự động (AIS), hệ thống này truyền tải dữ liệu bao gồm tên tàu, quốc kỳ, vị trí, tốc độ hoặc lộ trình.

Điều này cho phép các tàu che giấu danh tính và vị trí.

Công ty đánh giá rủi ro hàng hải Vanguard Tech cho biết họ tin rằng tàu The Skipper đã "giả mạo vị trí trong một thời gian dài" - tức là truyền tín hiệu sai, khiến nó dường như đang ở một vị trí khác.

Theo một báo cáo vào tháng 10/2025 của tổ chức phi chính phủ chống tham nhũng Transparencia Venezuela, có 71 tàu chở dầu nước ngoài tại các cảng của công ty dầu khí quốc doanh Venezuela PDVSA - trong đó 15 tàu đang bị trừng phạt và 9 tàu có liên quan đến các đội tàu ma.

Báo cáo cho thấy 24 tàu chở dầu đang hoạt động bí mật, với tín hiệu định vị bắt buộc bị vô hiệu hóa.

Tổ chức phi chính phủ này cũng cho biết họ đã phát hiện sáu vụ chuyển hàng giữa các tàu ở vùng biển ngoài khơi phía tây Venezuela.

Hầu hết các tàu này đều treo cờ của các quốc gia được coi là thiên đường pháp lý với sự giám sát lỏng lẻo đối với các lệnh trừng phạt, bao gồm Panama, Comoros và Malta.

Nhiều tàu đã lưu lại hơn 20 ngày mà không cập cảng dầu chính thức, khác với các tàu do Chevron vận hành mà Mỹ đã cho phép hoạt động tại Venezuela, vốn chỉ bốc hàng và rời đi trong vòng sáu ngày.

"Việc lưu trú kéo dài tại các khu vực cảng mà không trực tiếp cập cảng dầu làm dấy lên những nghi ngờ nghiêm trọng về loại hình hoạt động mà các tàu này đang tiến hành," tổ chức Transparencia Venezuela cho biết trong báo cáo của họ.

Với việc chiến dịch bắt giữ tàu ngoài khơi vào ngày 10/12, xuất phát từ tàu sân bay USS Gerald Ford lớn nhất thế giới - hiện là một phần của lực lượng quân sự khổng lồ của Mỹ tại vùng biển Caribe, khả năng chính quyền Maduro tiếp tục dựa vào hạm đội ma có thể bị hạn chế đáng kể.