Шодиёр Сайф Би-би-си, Алмати

	Айрим қозоғистонлик тарихчилар Атилланинг тўғридан-тўғри қозоқ миллатига алоқаси борлигини айтишади

Қозоғистон Миллий банки хунларнинг саркардаси Атилла шаънига танга чиқарган.

Бир томонига Атилланинг бош қисми ва иккинчи томонига чавандоз ҳамда Қозоғистон герби туширилган 100 тангалик кумушдан ишлаб чиқилган.

Кузатувчилар Қозоғистонда сўнгги йилларда тарихий шахсларни тўғридан-тўғри улуғлаш
сиёсати бўй кўрсатаётганини айтишади.

Миллий банк томонидан истеъмолга чиқарилган танга соф кумушдан ясалган. Танганинг бир томонида кўпроқ грекларга ўхшаш соқолли ва бош яланг одамнинг тасвири туширилган. Тепасига эса Хун Атилла дея инглиз тилида ёзилган ва унинг яшаб ўтган даврлари битилган. Орқа томонда эса ёйдан ўқ узаётган чавандоз ва унинг тепасида Қозоғистон герби туширилган ҳамда 100 танга деб ёзиб қўйилган.

Тарихда хунларнинг саркардаси деган ном билан машҳур ушбу тарихий шахсни қозоғистонлик тарихчилар тўғридан-тўғри қозоқ миллатига алоқаси борлигини айтишади.

"Хунларнинг бир қисми шимолий ва марказий Қозоғистонда туриб қолган ва бир қатор халқларнинг ичига аралашиб кетган. Қолган қисми эса Оврўподаги халқлар билан аралашиб кетган. Қозоқ халқига хунларнинг тўғридан-тўғри алоқаси бор, қозоқларнинг қонида хунларнинг ҳам қони бор", дейди қозоғистонлик тарих фанлари доктори Азимбай Бейсетбайули.

Тарихчига кўра, Қозоқларда туркий аломатлар айнан шу хунларнинг келиши билан кириб келган.

Қозоғистон миллий банки ўтган йили худди шу каби 100 тангаликни яна бир зиддиятли саркарда Чингизхон номи билан чиқарган эди.

Тарихчи Азимбай Бейсетбайули Чингизхон ва мўғулларнинг қозоқ миллатига генетик жиҳатдан алоқаси йўқлигини айтади, аммо Чингизхоннинг келиши қозоқларнинг давлат сифатида шаклланишида катта роль ўйнаган.

"Чингизхоннинг давлат қуришдаги ҳаракатлари қозоқ халқига бевосита таъсир қилган. Чунки ўша вақтдаги Керей, Найман ва Жалоирларнинг келиши ундан кейинги қозоқ миллатининг тарихига ва давлат қурилишига тўғридан-тўғри таъсир қилган. Олтин Ўрда хонлиги ва Қозоқ хонлигининг пайдо бўлишига туртки берган", дейди тарихчи Азимбай Бейсетбайули.

Алматиликларнинг Атилла шахси ҳақида нималар билиши билан қизиқаман.

"Атилла қозоқларда Эдил подшоҳ деб аталган ва қозоқ даштларидан Оврўпога от солган. Ҳаттоки қозоқларда Европадаги бир дарёни, Эдил отини суғорган дарё деб аташади. Хуллас Атилла мана шу ерлардан Оврўпога кетган қадимги туркларнинг, яъни бизларнинг саркардамиз", дейди ёш қозоқ йигити.

Бир неча шаҳарликлар эса Атилла шахси ҳақида маълумотлари йўқлигини ёки уни умуман танимаслигини айтишди.

Кузатувчилар тарихий шахсларни улуғлаш ва улардан идеал ясаш минтақанинг барча давлатларига хос эканлигини таъкидлашади.

Қозоғистонлик сиёсатшунос Расул Жумали бундай ҳолатларнинг бўлиши табиий эканлигини айтади, аммо бирор шахсни миллий эгоизм нуқтаи назаридан фақатгина бир миллатга боғлаб қўйиш хато бўларди, дейди у.

"Атилла фақатгина қозоқларга тегишли эканини даъво қилиш тарихий ҳақиқатга тўғри келади деб айтолмайман. Чунки ўша вақтлари хатто турк миллати ҳам тўлиқ шаклланмаган эди. Шунинг учун тарихий шахсларга ҳурмат сақлаш керак, чунки бу бизнинг умумий тарихимиз, аммо уларни бир миллат томонидан эгалланиб олиши ёки даъво қилинишини тарихий холислик нуқтаи назаридан нотўғри деб биламан", дейди сиёсатшунос Расул Жумали.

Атилла жаҳон тарихида хунларнинг саркардаси номи билан кирган.

Эрамизнинг 406 йилида туғилган ушбу саркарда қарийб 20 йил қўмондонлик қилган.

Қора денгиздан Рейн дарёсигача бўлган ерлардаги қабилаларни бирлаштиргани айтилади.

Хунлар эрамизнинг IV-асрида Хитой чегараларидан Шарқий Оврўпога ҳужум қилиб Волга ва Рейн дарёлари оралиғида йирик давлат ташкил қилганлиги билан тарихда қолганлар.