Гюнтер Нуки:"...Ўзбекистон биз билан қандайдир ўйин ўйнамоқчи..."

Оврўпо Иттифоқи ва Ўзбекистон ўртасида инсон ҳуқуқларига оид мулоқотнинг илк давраси бўлиб ўтган.Андижон хунрезлигига икки йил тўладиган келаси ҳафта бошида эса, Оврўпо Иттифоқи Ўзбекистонга қарши киритган жазо чораларини кўриб чиқади.

Ўтган кузда, санкциялардан бекор қилинган техник ҳамкорлик тикланганди. Инсон ҳуқуқлари гуруҳлари эса, Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари фаоллари жазоланаётган бир пайтда кучда қолган яна икки санкцияни енгиллатмаслик керак, дейишмоқда.

Иттифоқ президентлигини бошқараётган Олмония масалан, Марказий Осиё билан яқин алоқа ўрнатиш зарурлигини айтади. Хўш бу яқин алоқа Ўзбекистонга қарши киритилган жазо чораларининг бутунлай бекор бўлишигача етиб бориши мумкинми? Би-би-си ушбу савол билан Олмония ҳукуматининг инсон ҳуқуқлари бўйича вакили Гюнтир Нуки жанобларига мурожаат килган:

Гюнтер Нуки: Муаммо биз Ўзбекистондан охирги вақтлар қандай хабарларни олмоқдамиз деган савол билан боғлиқ. ОИнинг Ўзбекистон томони билан иносн хуқуқлари соҳасида олиб бораётган мулоқоти аралаш натижаларни бермоқда. Охирги вақтларда икки инсон ҳуқуқлари ҳимоячисига қарши маҳкама жараёни бўлиб ўтди. Биз буни шундай талқин қилишимиз мумкин, Тошкент биз билан қандайдир ўйинни ўйнашга ҳаракат қилмоқда ва биз бунга жуда катта эътибор беришимиз керак, Оврўпо ва Олмония ўзларини бировнинг қўлида ўйинчоқ бўлиб қолмасликларининг олдини олиш учун. Агарда охирги хабарлар натижасида мабода Ўзбекистонга нисбатан жазо чоралари бекор қилингудек бўлса, оқибати муаммоли бўлиши мумкин. Чунки, бу каби қарор Ўзбекистон лозим йўлда қадам ташламоқчи эканлигини кўрсатмагани ҳолда у билан муносабатлар нормаллашди деган маънони англатиши мумкин.

Би-би-си: Олмония ҳукумати ҳам сизнинг фикрингизга қўшилади деб ўйлайсизми?

Гюнтер Нуки: Бунга мен амин эмасман, чунки фикримча уларда алоқаларни ушлаб туриш ва музокараларни давом эттиришга қизиқиш катта. Бошқа томондан инсон ҳуқуқлари масаласи билан жазо чоралари масаласини алоҳида- алоҳида масал сифатида кўришга интилиш бор. Жазо чоралари тақдирига келсак, уларнинг муддатини узайтириш учун кенгаш аъзоларининг юз фоизи қўллаб овоз бериши керак. Бунинг эҳтимоли кам, чунки инсон ҳуқуқлари вазиятининг жазо чоралар билан алоқаси кам деган даъволар ўртага ташланмоқда. Айни ҳолат жуда нотўғри тасаввурни пайдо қилади ва мамлакатдаги мухолиф кучлар мавқеини заифлаштиради. Чунки Тошкентнинг тарғибот машинаси бу қарорни "мана бизни халқаро миқёсда тан олишди, нима учун сиз танқид қилаверасиз" деб тақдим қилишларига олиб келади.

Би-би-си: Яқин тарихда Олмония Демократик Республикаси, ундан аввалроқ эса, нацистлар диктатурасини бошидан кечирган Олмония нима учун авторитар бир мамлакат сифатида кўрилган давлат билан алоқаларга эга бўлишга интилмоқда деб ўйлайсиз? Масалан, Фридом Хауснинг охирги ҳисоботида Ўзбекистон айнан шундай тасвирланади...

Гюнтер Нуки: "Бу ерда мен биринчидан Олмония ҳукумати ва Ташқи ишлар вазирлигини ёқлашим керак. Чунки, баъзи ҳолларда Фридом Хаус ва бошқа нодавлат ташкилотлари орқали биз торроқ тасаввур оламиз. Масалан, Ҳюман Райтс Уотчнинг Тошкентдаги оффиси масаласида олмон ҳукумати кўп маротаба ёрдам берган, уларнинг Тошкентда шу қадар узоқ вақт бўлиб келишларига ҳам aсосан ушбу ҳукумат ўтказган босим сабаб бўлган. Шунинг учун, уларга керак бўлган вақтда алоқаларнинг ишга солиниши олқишлаб, бошқа вақт бу алоқаларни давом эттираётганлиги учун танқид остига олиш тўғри эмас. Фақат шуни айтишим мумкинки, ўта моҳир дипломатик ёндашув керак бу каби ҳолатларда. Асосий савол Ўзбек томони билан биз эга бўлган ана шу ягона алоқа йўлидан тўлалигича фойдалана билаяпмизми йўқлигида. Фикримча, ана шу йўлдан Олмон ҳукумати анчайин самарали фойдаланиши мумкин, яъни ўзбек томонига нималар қабул қилиб бўлмас эканлигини аниқроқ етказиш йўлида.

Би-би-си: Сиз Олмония Демократик Республикаси мисолида авторитар ҳукумат остида яшаш юзасидан тажрибангиз бор. Инсон ҳуқуқлари фаолларининг айбларига иқрор эттириб, ўзлари ишлаган ташкилотларни танқид қилдириб кейин озод қилиш ҳоллари сизга яхши танишми?

Гюнтер Нуки: Ҳа, ишга солинган кўплаб йўллар ва услублар менга яхши таниш. Фикримча, диктаторлар ўта ижодкор одамлар эмас, шунинг учун эски қўлланган услублар кўпда янгироқ кўринишда қайта-қайта ишга солинаверади. Охирги вақтларда бўлиб ўтган ҳодисалардан келиб чиқиб айтадиган бўлсам, Ўзбекистондаги вазият мен у ерга ўтган йили июн ойида борганимдан бери кўп нарса ўзгармаган. Албатта,айтишим мумкинки, бизнинг босимимиз бўлмаганда бундан ҳам баттарроқ бўлиши мумкин эди. Лекин, мен учун асосий баҳо мамлакатдаги инсон ҳуқуқлари фаоллари бизнинг ишимизни қандай баҳолашларида. Агарда уларга кўпроқ зарар етаётган бўлса ва ҳукуматнинг ўрнашиб олишига ёрдам қилаётган бўлса, демак биз йўналишимизни ўзгартиришимиз керак.