BBCUzbek.com

Шўролар даврида Тошкент мисли кўрилмаган тараққиётга эришганди
"Шаҳарнома" туркумидан минтақа мамлакатлари ва халқларининг тақдири ҳамда бугунги ҳолатига уларнинг йирик кентлари орқали назар солувчи ҳикояларимизнинг биринчисини Тошкентдан бошлаймиз.

Советлар даврида Марказий Осиёнинг энг йирик ва муҳим шаҳри ҳисобланган Тошкент эски шукуҳини йўқотаётгани борасида бугун турли фикрлар айтилади.

Аввало, шаҳар минтақавий йирик бозор сифатидаги ўрнидан ажралмоқда.

Минтақадаги ишчи кучлари бугун Тошкентга эмас, Россия ё Қозоғистонга йўл соладиган бўлишган.

Кўплаб илм-фан, тижорат ва санъат аҳли ҳам эндиликда Алмати ё Москва, Оврўпо ё Америкага бориб ишлашга интиладилар.

Ҳали 15 йил илгари ҳам "нон шаҳри", "дўстлик қўрғони", "шарқ юлдузи", деб аталган шаҳарни ташлаб, бошқа ўлкалардан ризқини қидираётган ҳар инсон тақдири ўз ҳолича фарқлидир.

Шотландияда ишлаётган тошкентлик физик олим Сайдулла Першеев билимини ошириб, кейин ватанга қайтишни ният қилганини айтади.

Аммо бу ерда ўз мутахассислиги - ярим ўтказгичлар бўйича иш олиб бориш имконини қўлга киритгач, 10 йилдан бери қолиб кетаётганини ҳам қўшиб қўяди.

"Тошкентда соҳамиз бўйича яхши гуруҳ бор эди. Ҳалиям малакали олимлар ишлашади. Аммо олимларнинг маоши кам. Моддий имконлар яхшиланса, ватанга қайтардик. Бироқ ҳали-бери шароитлар яхшиланишига кўзинг етмайди" - дейди Сайдулла Першеев.

Иқтисодни ривожлантириш учун ўз соҳасининг муҳимлигини таъкидлайдиган суҳбатдошимизга кўра, мутахассисларнинг хорижга чиқишлари, барибир, келажакда Ўзбекистонга манфаат келтиради.

Яқин орада самара бериши кутилаётган мавзу устида ишлаётганини билдирган олим патент олгач, Тошкентга бориб, кичик ширкатлар очиш ниятлари борлигини айтади.

Аммо Тошкентга қайтиб, муваффақиятли иш олиб боришга ҳамманинг ҳам ишончи комил эмас.

Ҳали 13 йил илгари Москвага кетган тошкентлик ишбилармон Анвар Ҳусаинов ҳамон Ўзбекистон ва Россия орасида тижорий алоқаларни яхшилашга интилаётганини таъкидлайди.

Аммо Тошкентда қолганида, ҳозирги эришган ютуқларини қўлга кирита олиши даргумон бўлиши мумкинлигини ҳам яширмайди.

"Чунки мавжуд солиқ сиёсати, мамлакатнинг иқтисодий ёпиқлиги бунга халал берарди. Мана, Тошкент бозорлари Алмати ё Бишкекка кўчди, катта корхоналар ҳамон давлатнинг қўлида қолмоқда, хусусий мулкчилик йўқ" - дея фикрини давом эттиради Москвада яшаётган ишбилармон.

Чор Россияси Марказий Осиёни босиб олиши биланоқ Тошкентнинг жўғрофий жиҳатдан қулайлигини, тараққиёт учун ўнғайлигини тушунган.

Шаҳар ўшандаёқ Туркистон губерняси бош кенти бўлди. Кейинчалик, бутун ХХ аср давомида минтақанинг маданий, илмий ва стратегик маркази сифатида гуллаб-яшнади.

Иккинчи Жаҳон Уруши даврида эса кунботишда Украина, кунчиқишда Узоқ Шарқдан қўчирилганлар учун бошпана бўлган Тошкент шаҳри йирик завод-фабрикалар, атоқли санъат ва маданият муассасаларини ҳам ўз бағрига олди.

Мазкур жараён шаҳар салоҳияти ва аҳамиятини янада оширгани айтилади.

"Тошкентнинг ўз иқтисодий ва интеллектуал салоҳиятини сақлаб қолишига умидлар бор. Тўғри, кўплаб мутахассислар кетиб қолишмоқда. Лекин шаҳарнинг жўғрофий имконлари, сайёҳлик хизматларини ишга солиб, минтақавий бир миқёсда капиталнинг эркин айланишига шароитлар яратилса, шаҳар яна ўзининг эски шукуҳини тиклаб олиши мумкин" - дейди тошкентлик жамиятшунос Комрон Алиев.

Тошкентда ҳамон миллий эстрада шиддат билан ривожланмоқда, кино санъатини жонлантиришга уринишлар кўзга ташланади.

Лекин улкан завод-фабрикалар, қатор илмий-тадқиқот институтлари, йирик бозорлар ва кичик тижорат бугунда иқтисодий чекловлар, молиявий қийинчиликлар қуршовида қолишган.

"Мен кетган пайтимдаёқ Тошкентда илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ўта қийин эди" - деб эслайди беш йилдан бери Англия университетларида иш олиб бораётган генетик олима Нодира Йўлдошева.

Суҳбатдошимизнинг айтишича, Тошкентдаги у ишлаган институтда илмий тадқиқотлар учун хорижий грантларга кўз тикиб қолинган, илмий ишларга маблағ жуда кам ажратилади.

"Кучли олимлар пулсизлик боис ўз билимларини ишга сола олмайдилар. Билсам, бизнинг олимларимиз билим ва салоҳият жиҳатидан ғарбликлардан қолишмас эканлар. Фақат ишлаш учун имконият зарур" - дейди Нодира Йўлдошева.

Тошкентда сўнгги пайтларда кўплаб хорижий ташкилотлар ёпилаётганидан хавотир билдирган суҳбатдошим, бу тахлит иҳоталаниш билан қандай тараққий этиш мумкинлигини тушуна олмаслигини айтади.

"Ҳар сафар Тошкентга борсам, кекса онам билан хайрлашиш менга жуда оғирлик қилади. Фақат бир кун келиб, яна қайтарман, ахир ака-укаларим, илдизларим, дўсту биродарларим шу юртда-ку, деган умидгина менга тасалли беради" - дейди олима.

"Тошкент намунавий шаҳар бўлиб, шўролар замонавий осиё шаҳри қандай бўлиши керак, деганда Ўзбекистон пойтахтини мисол қилиб келтиришарди. Афсус, шўролар иқтисоди қулаши билан, Тошкентнинг иқтисодий қудрати ҳам таназзулга юз тутди" - деб эслайди 90-йиллари Буюк Британия элчиси сифатида Тошкентда ишлаган Пол Бёрн.

Жаноб Бёрннинг айтишича, Ўзбекистон - ҳамон йирик имкониятлар юрти.

"Заҳиралар бор, аҳоли саводли. Фақат мамлакат иқтисодига сармояларни жалб эта билиш даркор. Қозоғистон бугун минтақада барчани ўзига тортувчи оҳанрабога айланмоқда. Тўғри, уларнинг бойликлари кўпроқ, лекин қозоқлар хориж сармояларини жалб эта билдилар-да" -дейди собиқ элчи.

"Прописка тизими туфайли, ҳатто вилоятлардан келаётганлар ҳам Тошкентда ўрнаша олмайдилар. Пойтахтлар азалдан ҳам ишчи кучларини, ҳам ақлий заковат эгаларини, ҳам санъат пешволарини ўзига тортиш орқали ривожланиб келишган" - дейди тошкентлик Комрон Алиев.

Унга кўра, бугун худди шу соҳада қонуниятлар бузилган. Шаҳарда янги йўллар, муайян иншоотлар қурилаётган эса-да, мустақиллик йиллари Алмати ё Москва каби тараққиётга саҳна бўлмади.

Аммо шаҳардаги "Илҳом" каби театрлар ҳамон дунё саънат ихлосмандларини ҳайратга солмоқда.

Ғарбликлар Муножот, Юлдуз ва ё Севара, деганда Тошкентнинг иқтидорли хонандаларини тушунадилар.

Рустам Қосимжонов каби тошкентлик шахматчилар дунё даҳолари билан беллашишмоқда.

Оврўпо, Россия ва ё Америка илмий муассасаларида муваффақият билан иш олиб бораётган ўзбекистонлик шифокору кинорежиссёр каби турфа мутахассислар ҳам оз эмас.

Аммо айримлар бу энди қайсидир маънода шўро даврининг ижобий мероси ҳам, дейишади.

Бу мутахассисларнинг ватанга қайтиб ишлашлари ва тараққиётга ҳисса қўшишларига ҳукумат шарт-шароит яратиб бериши лозим, дейдиганлар ҳам бор.

Қайдам, янги замон Тошкенти дунёни энди нима билан ҳайратлантираркин?

Минтақанинг ҳар тарафлама маркази сифатидаги шукуҳини қайта тиклай олармикан?

Toshkentning shukuhi pasaymagan. Ba'zi odamlar yaxshiroq yashashni xoxlab chet elga ketmoqda.

Albatta mendan oldingi post ga qushilaman. Har bir chetda ishlayotgan mutahasis albatta vatanga bir kun kelib qaytadi va О'zbekistonning rivojlanishiga uzini munosib hissasini qushadi.

Uzbekistondan uzoqda yashab yurib shuni tushundimki ya'ni mani asl VATANIM bu Toshkent, uni votti-votti shevasi va odamlari. Ohirgi payt o'zgardi deb eshitdim: ijobiy va salbiy. Rivojlanish paytida bunday narsalarni kutilishi tabiiy albatta. Lekin bir narsani aniq bilgandayman. Inshaolloh, man Toshkentda bahtli yashashni hohlayman. Toshkentlik bo'lganimdan va Toshkentni aziz VATAN ekanligini bilganimdan Ollohga shukur aytaman. Iltimosim, Uzbekistondagi salbiy olib borilayotgan siyosatni Toshkent bilan umuman bog'lashinglarga qarshiman.

Toshkent shahridagi katta tablolarda "Toshkent mehr saxovat shahri" degan yozuvlarni chiroyli rasmlari bilan ko'rasiz. Shaharning ba'zi joylaridagi mardikor bozorlaridagi chetdan tirikchilik payida kelganlarning militsiya tomonidan quvilayotganini ham ko'rasiz.

Toshkent o'z ahamiyatini yo'qotgani rost. Sovet ittifoqi tanazzulidan so'ng Toshkent bu mintaqadagi taqraqqiyot markazi bo'ladi deyilgan tahminlar allaqachon puchga chiqib, siyosiy boshboshdoqlik sabab "minus"ga qarab ketdi. Toshkentdagi barpo qilangan va qilinayotgan yo'l inshoootlari "sohta pardoz"ga o'hshaydi. Uy-joy narhlarini suniiy tarzda oshib borishi buni yaqqol isbotlaydi.

Men ham Toshkentta ikki yillik talabalik umrimni o'tqazdim. Afsuski, propiska tizimi, militsiya hodimlari tomonidan "havfsizlikni" ta'minlash yunalishidagi urinishlar, Toshkenti intellektuallar, san'at markazi sifatida rivojlanishiga to'sqinlik qilmoqda.

Masalan,ota onam menga Toshkenttan kvartira olib berishmoqchi bo'ldi, lekin men viloyattan bo'lganim uchun kvartirani sotib ola olmadik. Aytingchi, qanday qilib agar bitta mulkka egalik qila olmasayz, qanday rivojlanish bo'sin, ahir erkin bozor rivojlanish garovidir. Shu va boshqa qiyinchiliklar, meni Vatanda yashab ishlashni hohlasam ham, chet elda yashab ishlashga harakat qilishga majbur qilmoqda. Men Toshkentta o'z oilamni boqa olishimga ko'zim yetmaydi...

TOSHKENT MUQADDAS SHAXAR DEB HISOBLAYMAN,TOSHKENTDAN YAXSHI ISTARASI ISSIQ SHAXAR DUNYODA YOQ DEB XISOBLAYMAN. OZIM TAQDIR TAQOZOSI BILAN CHET YURTDAMAN. AMMO TOSHKENTIMNING ISI ,YORUG TAROVATI ,ILIQLIGI XECHAM MENI TARK ETMAGAN. TEZROQ QAYTSAM DEYMAN.

XA ROST JUDA KOPCHILIK CHETGA CHIQIB KETMOQDA, LEKIN BUNI XADEB YOMON TARAFGA BURIB BOLMAYDI. AYTINGCHI OLDINLARI SHUNCHA KOP INSONLAR DUNYONI KORA OLGANMI,YOQ!

CHET ELLARDA OQIB MALAKASINI OSHIRGANMI, YOQ! SHUNDAY EKAN BIZ BUNDAN QUVONISHIMIZ KERAK. OZGA YURTDA SHOX BOLGANDAN KORA, OZ YURTINGDA GADO BOLMOQ AFZAL DEGAN MAQOL BOR XALQIMIZDA. FIKRIMCHA BU MAQOL BIZNING MILLATIMIZNI QON QONIGA SINGAN, SHUNDAY EKAN BARCHA CHETGA CHIQIB KETGAN INSONLAR QAYTADI. QAYTGANDA XAM TAJRIBALI BOLIB QAYTADI VA OZ YURTI UCHUN FOYDASI TEGADI ALBATTA.

USHANDA TOSHKENT YANADA GOZAL, MEXMONDOST, IQTISODIYOTI RIVOJLANGAN BIR OLKA QOTORIGA KIRADI, MEN BUNGA ISHONAMAN.

Узбекистонни келажаги буюк давлат эканига ишонаман. Тошкент шахри эса гузал шахар.

Хозир юз бераётган вокеаларнинг барчаси уткинчи, энг асосийси Узбекистон халкига айтадиганим рухан чукмай хар доим олга харакат килишсин. Ман узим Козогистонлик булишимга карамай, Узбекистоннинг такдири мани бефарк колдирмайди.

Хусусан Тошкент шахрини такдири. Тошкентни Урта Осиёдаги уз мавкеини саклаб колишга мумкунлиги куп. Колганлари бари, хусусан сиёсат тамони бари уткинчи.

Энг асосийси маънавий бойликларни унутмаслик керак. Моддий бойлик булса узи келаверади.