İnşaatlar devam ediyor

Önde gelen düşünce kuruluşu Uluslararası Kriz Grubu, yayımladığı son raporunda, İsrailli yerleşimciler konusunu İsrail'de dinci sağ partilerin yükselişini kavramadan anlamak mümkün değil diyor. Raporun yazarı Nicolas Pelham, BBC Türkçe'den Güney Yıldız'ın sorularını yanıtladı:

GY: Uluslararası baskıya rağmen, İsrail'i yerleşimciler konusunda geri adım atmaktan alıkoyan nedir?

NP: Bence bunun iki nedeni var. Birincisi İsrail hükümetinde, devletin stratejisinin ne olacağına dair varolan bölünme... İsrail hükümeti içinde, Batı Şeria ve Golan Tepe'lerindeki İsrail varlığını bir işgal olarak görmeyen ve bu topraklarda kontrol stratejisinin devam etmesini isteyen pek çok kesim var.

Raporumuzda belirtilen diğer neden ise İsrail'de yükselişte olan sağcı dindar partiler ve bu partilerin askeri ve politik yapı üzerindeki etkileri. Bu gruplar, kendilerine vaadedildiğini düşündükleri bu topraklarda İsrail kontrolünü sürdürmekten yana kampanya yürütüyor.

GY: Peki İsrailli sağcı-dindar gruplar güç sahibi olduğu sürece İsrail ile Filistinliler arasında barışın sağlanması mümkün olabilecek mi sizce?

NP: Raporumuzda, İsrail'deki sağcı-dindar gruplara yönelik geliştirilebilecek yeni yaklaşımlar öneriyoruz. Bu grupları marjinalleştirmeye veya köşeye sıkıştırmaya çalışmak yerine onlarla ilişkiye girerek uluslarası alanda konsensüsün bulunduğu sınırlara çekilmeye çalışılmasını öneriyoruz.

Ayrıca, İsrail hükümetinin Batı Şeria'daki yerleşimcileri parasal bir takım yardımlarda bulunarak ve barınak sağlayarak İsrail sınırları içine geri çekmeye çalışmasını öneriyoruz. Bunun dışında, İsrail'e geri dönmek yerine bulundukları yerlerde kalmak isteyen İsrail vatandaşlarının, Filistin yönetimi altında yaşamalarını sağlamak için Filistin yönetimiyle görüşülmesi gerektiğini de vurguluyoruz.

GY: İsrail hükümeti Gazze'deki yerleşimcileri geri çekmeyi başarabildi. Batı Şeria'ya göre çok küçük bir alan olsa da, Gazze'de sağlanan ilerde Batı Şeria'da da sağlanamaz mı?

	Birçok yerleşimci Tanrı'nın Batı Şeria'yı Yahudilere vaadettiğine inanıyor

NP: Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimcileri çıkarmaya yönelik her ciddi çaba, Gazze'ye kıyasla çok daha zor. Batı Şeria'da birkaç 100,000 dolayında daha militan Yahudi yerleşimciden söz ediyoruz. Gazze'de ise, kendilerine oranla çok yüksek sayıdaki Filistinlilerin arasında yaşayan bir grup yerleşimciden sözediyorduk.

İsrail barışsız yaşamaya alıştı mı?

Ayrıca Gazze'deki yerleşimlerin sona erdirildiği dört yıl öncesine kıyasla, yerleşimcileri destekleyen grupların İsrail'deki etkisi çok daha fazla bugün.

GY: Peki İsrail'de sağcı-dindar partiler arasında, yayılmanın dini bir gereklilik olmadığını söyleyerek dine alternatif bir yorum getiren gruplar var mı?

NP: Tarihsel olarak Yahudi ulusal dini hareketi bugünkünden çok daha farklıydı. Eskiden asıl odak Yahudi nüfusun refahı, eğitimi, hukuk sistemi, bireysel medeni hakları gibi konulardı. Ancak İsrail'in 1967 savaşından sonraki yayılması ardından asıl odak, toprak kazanmaya yöneldi.

Bugün de, dini hareketin odağını topraktan ziyade bu belirttiğim konulara çekmek isteyen bir nüfus, belirli gruplar var İsrail'de, ama İsrail parlamentosu üzerindeki etkileri düşük.

GY: İsrail'in Filistinlilerle barış için yerleşimcilerin yanı sıra Filistinli mülteciler, Kudüs ve nihai sınırlar sorunu gibi konularda da bazı tavizler vermesinin gerekebileceği söyleniyor. Peki İsrail'i bu konularda adım atmaya zorlayacak bir durum söz konusu mu? Ya da İsrail, Filistinliler ve Arap ülkeleriyle barışçıl ilişkiler kurmadan da yaşayabileceğine mi kani oldu?

NP: Bugün, çok ilginçtir ki, İsrail müesses nizamının çok önemli bir kısmı, çatışmaların çözümü yerine enerjisini çatışmaların kontrolüne ayırıyor. Çatışmayı çözmek yerine kontrol etme yaklaşımı yalnızca İsrailli sağcı-dindar partiler için değil, diğer birçok parti için de geçerli.