Faik Uyanık BBC Türkçe

	Seçime katılan dört aday: Ahmedinejad (sol üst), Musevi (sağ üst), Kerrubi (sol alt) ve Rızai.

Anayasayı Koruma Konseyi bir süre önce seçimde yarışacak dört adayın ismini belirlemişti.

Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın karşısında bu seçimde üç aday daha yer alacak.

Ancak bunlardan biri, Mehdi Kerrubi, bazı yorumcular tarafından Ahmedinejad ile beraber en güçlü aday olarak gösteriliyor.

Mehdi Kerrubi, meclisin reform yanlısı eski başkanı.

Diğer iki aday ise İran ordusunun eski bir komutanı ve eski başbakanlardan Muhsin Rezai ve reformcuların desteğini arkasına alan Mir Hüseyin Musavi.

Kısacası bu seçimde iki reform yanlısı, iki de reform karşıtı var diyor pek çok uzman.

BBC İran uzmanı Sadık Saba ile seçimden beklentileri konuştuk.

Bu seçim bazı yorumcuların söylediği gibi şimdiki Cumhurbaşkanı Ahmedinejad ve reformcu aday Kerrubi arasında geçecek diyebilir miyiz?

Sadık Saba: Bana kalırsa bu seçimde her dört adayın da kazanma şansı var. Evet bazıları bu seçimin Cumhurbaşkanı Ahmedinejad ve Mir Hüseyin Musavi arasında geçeceğini söylüyorlar. Ama ben diğer iki adayın da dikkatlerden uzak tutulmaması gerektiğini düşünüyorum.

Biraz bu adayların Batı'ya ve özellikle ABD'ne bakışını özetlemek gerekirse, adaylar arasında belirgin farklılıklar var mı acaba bu anlamda?

SS: Öncelikle şunun altını çizmek gerekir ki İran'da önemli dış politika kararlarını vermek, cumhurbaşkanının yetkisi dahilinde değil.

Bu kararları dini lider alır. Yani günün birinde İran, ABD ile ilişkilerini geliştirme kararı alacak olursa bu, cumhurbaşkanının kararı olmayacaktır. Pek çok kimsenin bilmediği önemli bir nokta bu.

Ancak adaylar arasındaki farklılıklara bakacak olursak... Örneğin Musavi, İran'ın Batı'ya yönelik düşmanca tutumunu değiştirmesi ama nükleer program da dahil olmak üzere dış politika hedeflerine de Batı ile düşmanlık yerine, işbirliği yoluyla varması gerektiğini söylüyor. Yani burada bir vurgu farkı var. Sonuçta bence temel siyasi yaklaşımlar aynı. Nükleer program konusunda bu böyle mesela.

Peki reformcu adaylar Mir Hüseyin Musavi ya da Mehdi Kerrubi bu seçimi kazanacak olursa, Batı'ya yaklaşım farkı konusunda dini liderlerle bir çatışma beklenebilir mi?

SS: Olabilir tabii. Aslında yaklaşım farkı bulunan başka alanlar da var. Örneğin hem Musavi, hem de Kerrubi daha fazla toplumsal özgürlük vaadinde bulunmuştu. Özellikle de kadınlara yönelik özgürlükler bunlar. Kabinelerinde kadın bakan sözü verdiler mesela.

Ancak bu kararların yerine getirilip getirilemeyeceğine dini lider ve muhafazakar tabanlı yerleşik sistem karar verecek. Yani bir muhalefetle karşılaşabilirler. Seçilecek cumhurbaşkanı ve sistem arasında bir çatışma ya da iktidar mücadelesine de tanık olabiliriz. Aynen eski Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi döneminde yaşandığı gibi.

Bu seçimde İranlı seçmenlerin kararına etki edecek faktörler nedir acaba? İran Batı'nın ekonomik yaptırımları ile karşı karşıya, bunun da ekonomiye belli bir etkisi var. Ekonomi önemli bir etken olacak mı bu seçimde?

SS: Bu seçimde birkaç önemli konu başlığı var. Ekonomi burada ana konu durumunda.

Cumhurbaşkanı Ahmedinejad görevde geçen dört yılını savunuyor tabii. Diğer adaylar ise bu dönemin ekonomik açıdan başarısız olduğunu söylüyor.

Dört yıl önceki seçim kampanyasında refahın tabana yayılacağı sözünü verdiği halde bunu yerine getiremediğini söylüyorlar. Ülkede enflasyon çok yüksek. Yüzde 25'ler seviyesinde bir enflasyon var. İşsizlik de yüksek.

Diğer bir konu ise ülkedeki toplumsal özgürlükler konusu. Ahmedinejad'ın rakipleri ülkedeki kıyafet yasasında daha az kısıtlama bulunması sözünü veriyorlar. Ve elbette kadınlar için daha fazla eşitlik sözü...

İran'daki azınlıklar için de daha fazla özgürlük sözü yer alıyor Ahmedinecad'ın rakiplerinin vaatleri arasında. İran'da nüfusun yüzde 20'den fazlası Türkçe konuşuyor. Kürtçe konuşanlar ve diğer azınlıklar da var tabii.

İşte rakip adaylar da şimdi azınlıklar için hayatı kolaylaştırma ve eğitimde kendi dillerini kullanabilme sözü veriyorlar.

Seçmen kararında etkili olan bir diğer konu da tabii ki dış politika. Ahmedinejad'ın rakipleri onun Yahudi soykırımı konusunda sarfettiği sözlerin yanlış olduğunu söylüyorlar mesela. ABD ile ve genel anlamda Batı ile bu kadar kanlı bıçaklı olmasının da yanlış olduğunu belirtiyorlar.

Rakip adaylar ayrıca İran'ın ta Latin Amerika'ya gitmek ve Venezuela ile Küba ile işbirliği aramak yerine komşuları ile olan ilişkilerini geliştirmesini istiyorlar.

BM yaptırımları ve nükleer programın İran'da seçmen davranışı üzerindeki etkisi nedir acaba?

SS: Bu, aslında seçmen kararında bir ölçüde etkili. Pek çokları nükleer program konusunda İran Batı ile işbirliği içine girseydi, vaziyetin şimdikinden çok farklı olacağını söylüyor. Yaptırımlar kimsenin hoşuna gitmiyor.

Ahmedinejad'ın rakipleri de BM yaptırımlarını kampanyalarında kullanıyorlar. Ama bunu yaparken bu yaptırımların Ahmedinejad'ın Batı'ya karşı benimsediği düşmanca politikaların bir sonucu olduğunu ve kendileri seçilecek olurlarsa nükleer programı sürdüreceklerini ama bunu Batı ile işbirliği içinde yapacaklarını söylüyorlar.

Bu seçim kampanyası süresinde sandıktan çıkacak sonuca ilişkin güvenilir bir kamuoyu yoklaması yansımadı hiç gündeme. Sizin gözlemlediğiniz başka göstergeler var mı, çıkacak sonuç hakkında birtakım ipuçları veren?

SS: Sanıyorum bu seçimde adaylar başabaş yarışacaklar. Bu seçim İran'da sonucun önceden açıkça belli olmadığı az sayıdaki seçimden biri. Yani dört adayın da kazanma ihtimali var.

Belirleyici olan ise katılım oranı olacak. Eğer katılım yüksek olursa bu, Ahmedinejad'ın rakiplerinin işine yarayacak.

Seçime ilginin ise gitgide arttığına dair belirtiler var. Çoğunlukla seçimlere ilgi göstermeyen ama ülkenin durumundan da hoşnut olmayan çok sayıda seçmenin bu kez oy vermeye gideceği anlaşılıyor.

Oy verecekleri aday ise Ahmedinejad'ın dışındaki herhangi bir isim olacak. Bu insanların diğer adayları da çok sevdiği söylenemez ama Ahmedinejad'dan nefret ettikleri çok açık.

Tahran sokaklarında yüzbinlerce gencin, Ahmedinejad'ın rakiplerini destekleyen kampanyalara katıldıklarını görüyorsunuz. Yani bu kitle seçim günü de sandık başına gidecek olursa bu, Ahmedinejad açısından haberler kötü demektir.