Faik Uyanık BBC Türkçe

	Sergey Lavrov, bir günlüğüne İstanbul'a gitmişti

İstanbul dün Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'u ağırlamıştı. Görüşmenin gündeminde Gürcistan krizi sonrasında gerilen Türkiye - Rusya siyasi ve ticari ilişkileri yer alıyordu.

Türk Dışişleri Bakanı Ali Babacan ile görüşmesinin ardından ortak basın toplantısında konuşan Lavrov, Türkiye'nin Rusya'ya yönelik ticaretinde yaşadığı sorunların çözümü için, gümrük yetkilileri arasında müzakereler yapıldığını belirtti ve bu sorunlarının siyasileştirilmemesi gerektiğini söyledi.

Gelişmeleri değerlendirdiğimiz BBC Rusya uzmanı Steven Eke'e göre Türkiye için Rusya ile ilişkilerin önemli olması kadar, Moskova için de Türkiye ile ilişkileri korumak önemli:

Steven Eke: Türkiye'nin doğalgaz ihtiyacının üçte ikisinden fazlasını Rusya'dan sağladığı düşünülürse, Türkiye ile ilişkilere zarar vermek elbette ekonomik açıdan Moskova'nın yararına değil. Elbette büyük ölçüde yaz tatili için Türkiye'ye giden Rus turistlere ihtiyaç duyan Türk turizmini de unutmamak gerek. Türk boğazlarından geçen Amerikan savaş gemilerinin Rusya'yı pek memnun etmediği açık. Rusya şimdi Türkiye'ye, olup bitenden memnun olmadığına dair açık bir mesaj yollamak amacıyla "nüfuz politikası" uyguluyor. Elbette Rusya'nın bu amacına ulaşıp ulaşamayacağı konusunda bazı noktalara bakmak lazım. Türkiye'nin, imzalamış olduğu uluslararası anlaşmalar dahilinde Amerikan gemilerinin boğazları kullanmasını engelleyemeyeceği anlaşılıyor.

BBC Türkçe: Rusya acaba bir NATO üyesi olan Türkiye'nin buna rağmen olabildiğince tarafsız davranmasını mı talep ediyor verdiği mesajlar yoluyla?

Steven Eke: Sanıyorum Türkiye'nin NATO'nun tam ve sadık bir üyesi olduğu konusunda bir anlayış birliği var. Türk toplumunda Amerika'ya yönelik var olan birtakım olumsuz duygulara rağmen, resmi düzeyde Türkiye'nin ABD ile iyi ilişikileri var. Rusya da Amerikan karşıtı duyguları kullanarak Türkiye'de Rusya'ya yönelik pozitif bir kamuoyu oluşturma yoluna gitmedi, bunu da akılda tutmak lazım. Bence Rusların bunu yapacak bir mekanizmaları da yok zaten. Söyledikleri şu: Kafkaslar çok hassas bir bölge. Azerbaycan ve Ermenistan'a komşu olması da dikkate alındığında Türkiye'nin de burada önemli bir rolü var. Ama son Gürcistan krizinde görüldü ki Türkiye'nin Güney Kafkaslar'da yer alan üç ülkeye yönelik nüfuzu, sanıldığı kadar büyük görünmüyor. Düşünüldüğünden daha sınırlı görünüyor.

BBC Türkçe: "Bu yaşananlar yeni bir soğuk savaşın başlangıcıdır ve Rusya, bir NATO üyesi de olan Türkiye'yi bu yolda bir günah keçisi olarak seçmiş olabilir" diyen yorumcular var. Bu yorumları nasıl değerlendirmek gerekiyor?

Steven Eke: Türkiye, büyüklüğü, güvenlik ve stratejik önemi nedeniyle Rusya açısından mühim. Çünkü Rusya da nüfuzunu Güney Kafkaslar'a yaymak istiyor. Buna hiç şüphe yok. İronik bir biçimde -yakında bu durumun değişebileceğine dair işaretler olsa da- Türkiye ile hiçbir diplomatik ilişkisi olmayan Ermenistan ile Rusya'nın iyi ilişkileri var. Azerbaycan da ona yakın bir oyuncu. Gürcistan ise eğer Rusya askerlerini geri çekerse krizde arabuluculuk yapacak bir bölgesel grup önerisini kabul edebileceğini söylemişti. Bunun olup olmayacağı, şu anda pek açık değil.

Rusların pozisyonu şu: Gürcistan devletine çok kızgınlar, Batı'ya çok kızgınlar. Ben bunlar arasına, Gürcistan'ı açıkça destekleyen ve Rusya'nın haklılığını sorgulayan Türkiye'yi de ekliyorum. Rusya, Gürcistan müdahalesini kendince, pratikte olmasa da, ahlaki yönden haklı görüyor. Türkiye de bilerek veya bilmeyerek, Gürcüler ve Amerikalılarla beraber saf tuttu. Ruslar boğazların Karadeniz'e silah sokmak için kullanıldığına inanıyor. Gürcü ordusunu silahlandırmış olabileceklerini düşünüyor. Bunun bir kanıtı yok ama Rus yetkililer buna inanıyor. Bu durumda ekonomik yaptırımlar yoluyla açık bir mesaj veriliyor Türkiye'ye. Ben bunun daha ileri gideceğini düşünmüyorum şu an için. Ama sonuçta Türkiye ve Rusya'nın tarihi, uyuşmazlıklar üzerine dayalı. Türkiye'nin kuzey sınırında yer alan ulusalcı, yabancı düşmanı ve zengin bir Rusya, başetmesi zor bir ortak olacaktır.

BBC Türkçe: Lavrov, Türkiye'nin Rusya'ya yönelik ticaretinde yaşadığı sorunların çözümü için, gümrük yetkilileri arasında müzakereler yapıldığını belirtti. Bu ne anlama geliyor acaba?

Steven Eke: Ticari anlaşmazlığın teknik komiteye havale edilmesi Rusya'da genel olarak bir çözüm bulunmamış olması anlamına gelir. Yani bürokrasi devreye girer ve çözümün devreye girmesi uzadıkça uzar. Aslında Türkiye bu anlamda tek değil. Ruslar Amerikan tavuğunun sağlığa zararlı olduğunu açıkladılar mesela. Yaklaşık 20 Amerikan tavuk firmasını yasakladılar. Daha önce de Gürcü şarabı ve maden suyu, Estonya balığı, Ukrayna eti ve balığı, Polonya buğdayı ve sütü, ya yasaklandı ya da gümrük kısıtlamalarına tabi tutuldu. Yani teknik komisyonların bunu çözeceği konusunda çok iyimser olmamak gerekir.

BBC Türkçe: Sergey Lavrov'un son açıklamalarından çıkan, Ankara'ya verdiği mesaj neydi özetle? Nasıl bir Türkiye istiyor Rusya?

Steven Eke: Sergey Lavrov, Kremlin'in Gürcistan politikasını ilan edenlere oranla biraz daha az sertlik yanlısıdır. Eski devlet başkanı ve şimdiki başbakan Vladimir Putin ve çevresindekiler, çok daha fazla sertlik yanlısıdır.
Lavrov, Rusya'nın çıkarlarını savunur. Putin ve çevresindekilerde varolduğu düşünülen Batı karşıtlığı ve yabancı düşmanlığına, Lavrov o kadar prim vermez.

Lavrov'un Türkiye'nin "sorumlu bir ortak" olduğunu söylemesi, Türkiye ve Avrupa ülkeleri ile olan ilişkilerinde Rusların, AB ve ABD'ye yönelik yaklaşımında izlediği yolu izlediğini gösteriyor. Bu da tekerleğin altına takoz koymak gibi bir yöntem. Sergey Lavrov bence Türkiye'nin Moskova'nın resmi tutumuna şu an olduğundan daha yakın durmasının daha tercih edilir olduğunu kastediyordu.