ABD'de başkanlık seçimleri 4 Kasım 2008'de yapılacak

Demokrat ve Cumhuriyetçi Partilerin başlıca aday adayları olduğu düşünülen isimlerin, bu kilit konuların her biri hakkındaki pozisyonlarını aşağıda özetledik.

Demokratlardan New York Senatörü Hillary Clinton, eski Kuzey Carolina Senatörü John Edwards ve Illinois Senatörü Barack Obama’ya bakıyoruz.

Cumhuriyetçiler arasından ise eski New York Belediye Başkanı Rudy Giuliani, Arizona Senatörü John McCain, eski Massachusetts Valisi Mitt Romney ve eski Arkansas Valisi Mike Huckabee'yi ele alıyoruz.

IRAK SAVAŞI

Hillary Clinton: 2003 işgaline onay vermişti. Bunun için özür dilemiyor, ancak şu anda bildiklerini o zaman bilseydi, farklı hareket edeceğini söylüyor. 2007’de başlayan yeni ve genişletilmiş harekata karşı. “Başkan olsaydım bu savaşı durdururdum” diyor. Birliklerin aşamalı olarak kaydırılmasını ve asker sayısının da azaltılmasını destekliyor.

John Edwards: Eski senatör, 2003 savaşına destek vermişti. Buna pişman olduğunu söylüyor. Şu anda bildiklerine dayanarak, “bunu şu anda yapmazdım” diyor. 12-18 ay içinde ABD birliklerinin Irak’tan tamamen çekilmesini istiyor. “Başkan olsaydım, savaşı durdururdum” diyor. Suriye ve İran dahil, Irak’ın komşuları ile görüşülmesinden yana.

Barack Obama: Başlangıcından bu yana, savaşa karşı çıktı. Irak’taki durumun askeri çözümü olamayacağını söylüyor. Genişletilmiş operasyona muhalefet etti. Artık bu politikada köklü değişiklikler yapılması gerektiğini söylüyor. Ocak 2007’de, belli siyasi hedefler konularak aşamalı geri çekilme önerisi getirdi.

Rudy Giuliani: Eski New York Belediye Başkanı, savaşı destekliyor. Irak’ın, ABD’ye yönelik büyüyen bir tehdit olarak görülmesi gerektiğini söylüyor. George W. Bush’un genişletilmiş operasyon stratejisini destekledi. Ancak, Irak’taki durumun bir şekilde sınanmaya ihtiyaç duyduğunu belirtti. Çekilme için takvim getirilmesine, Demokratların öncülüğündeki Kongre’nin -Bush tarafından veto edilen- önerisine karşı çıktı

John McCain: 2003 işgaline onay verdi. Irak’ın kendini savunabilecek duruma gelmesine kadar, ABD güçlerinin orada kalmasını istedi. Başkan Bush’un asker sayısını artırma planının en büyük destekçilerinden. Bununla beraber, savaşın yürütülmesindeki bazı uygulamaları eleştiriyor. Geri çekilmenin, bölgede soykırımı tetikleyebileceği uyarısında bulundu. Senatör, İran ve Suriye ile görüşmenin de ABD’nin menfaatlerine hizmet etmeyeceğini söylüyor.

Mitt Romney: Savaşa gidilmesi yönünde, başlangıçta alınan kararı destekledi. Ancak, savaşın yürütülüş biçimini eleştirdi. Başkan'ın genişletilmiş operasyon stratejisini ve ülkeden asker çekilmemesini destekledi. Irak’ın komşuları ile görüşülmesini destekliyor. Mevcut çatışmaları, “saldırgan radikal cihatçıların” ılımlı Arap hükümetlerinin yerini halifelik ile değiştirerek Amerika’yı yok etmek istedikleri daha büyük bir kavganın bir parçası olarak görüyor.

Mick Huckabee: Irak Savaşı'nı destekledi. 2007'de Amerika Birleşik Devletleri Başkanı George Bush'un bu ülkeye takviye asker göndermeye dayalı yeni Irak stratejisine de destek verdi. Irak'tan asker çekmeye karşı, bu ülkede uzlaşma sürecinin görüldüğüne inanıyor.

EKONOMİ

Hillary Clinton: Artan gelir adaletsizliğinin, Amerika’nın orta sınıf, çalışan kesimini baltaladığını söylüyor. Büyük şirketlere tanınan imtiyazların kısıtlanmasını istiyor. Eğitime yatırımı ve yeni iş alanları yaratılmasını destekliyor. Harcamalarının kısılması ve şeffaflığın artırılması yoluyla hükümet reformu öngören 10 maddelik bir plan hazırladı. Kadınların eşit ücret hareketini de destekledi.

John Edwards: Bush’un vergi politikalarını, Amerikan orta sınıfının vergi yükünü artırmakla suçladı. Ailelerin masraflarını azaltmayı ve çalışanı ödüllendirmeyi vaat etti. ABD’yi temiz ve güvenilir enerji üretmede dünya lideri yaparak 1 milyon kişiye iş sağlamaktan sözetti. 30 yıl içinde yoksulluğu ortadan kaldırmak için ulusal bir hedef konması çağrısında da bulundu.

Barack Obama: Edwards gibi, Illinois senatörü Obama da artan maliyetler ve düşük ücretlerle mücadelede orta sınıfa yardım sözü verdi. Washington’u büyük şirketlerin menfaatlerini bir kenara bırakıp sağlık ve eğitim sisteminde reform konusuna eğilmeye çağırdı. ABD’nin dijital çağda rekabetçi olabilmek için, ekonomisini yeniden şekillendirmesi ve bilimsel araştırmaya daha fazla yatırım yapması gerektiğini de söyledi.

Rudy Giuliani: New York Belediye Başkanlığı sırasındaki bütçe sınırlama performansına vurgu yaparak, başkan olunca da aynı yaklaşımda bulunma sözünü verdi. Vergi indiriminin altını çizerek, bu yolla partinin mali konulardaki muhafazakar kökenine dönüşün sağlanacağını söyledi.

John McCain: Amerika’nın ekonomik özgürlüklerinin korunması konusunu, kampanyasının merkezine oturttu. Vergi indiriminden önce federal harcamaların dizginlenmesi gerektiğini söyledi ama, vergilerin düşük tutulacağı ve vergi mevzuatının da basitleştirileceği sözünü verdi. Federal harcamaların denetiminin kaybedilmesi ile Cumhuriyetçilerin 2006 ara seçimlerindeki yenilgisi arasında bağlantı kurdu.

Mitt Romney: Vergi tabanının düşük tutulması ve vergi mevzuatının basitleştirilmesi yoluyla ekonomik büyümenin teşvik edilmesini istiyor. Federal harcamalarda daha sorumlu olunması çağrısında bulundu. Üstlendiği 2002 Salt Lake City Kış Olimpiyatları’nın başarılı ve kârlı şekilde organize edilmesinden dolayı büyük alkış aldı.

Mick Huckabee: Amerika Birleşik Devletleri'nde mevcut vergi sisteminin değişmesi gerektiğini söylüyor. Halen Amerikan Kongresi'nin gündeminde olan Adil Vergi Yasası'na destek veriyor. Yasa, tüm federal gelir vergilerinin, yerini tek bir ulusal vergiye bırakmasını öngörüyor.

ULUSAL GÜVENLİK

Hillary Clinton: Demokratların Güney Carolina’daki tartışmasında, ülke eğer saldırıya uğrarsa buna, uygun durumda askeri karşılık vermekten çekinmeyeceğine açıklık getirdi. New York eyaleti ve yüksek terör saldırısı riski altında olduğu düşünülen diğer bölgeler için daha büyük bir terörle mücadele fonu olması gerektiğine vurgu yaptı. 2001 yılında, 11 Eylül sonrasında hükümete terör şüphelilerinin soruşturulması konusunda geniş yetkiler veren yasaya destek verdi. 2006’da ise bu yetkinin geri alınması yönünde oy kullandı.

John Edwards: Edwars’ın ulusal güvenlik ile ilgili planları, sınır denetiminin sıkılaştırılması ve terör saldırılarının potansiyel hedeflerinin daha iyi tanımlanması ve korunmasına odaklanıyor. Ordunun güçlendirilmesi ve acil durumlara daha iyi karşılık verilebilmesi planlarını destekliyor. 2001’deki terörle mücadele yasasına destek vermişti. Bununla beraber, “Teröre karşı küresel savaş” fikrinin, Bush yönetimince başarısız politikaların haklı gösterilmesi için kullanıldığını söylüyor.

Barack Obama: Senato İç Güvenlik ve Hükümet İşleri Komitesi’nde görevli olan Obama, ulusal güvenlik fonlarının bölgelere dağılımında, bölgesel saldırı riskinin gözönüne alınmasını istiyor. Konunun tarafsız şekilde, işbirliği içinde ele alınması uyarısında bulunmuştu. Terörle mücadele yasasını eleştirmekle beraber, 2006’da süresinin uzatılması yönünde oy kullandı.

Rudy Giuliani: Kampanyasında ve tüm tartışmalarda, devamlı olarak New York kenti yöneticisi olarak 11 Eylül terör saldırıları sonrasındaki deneyimine atıfta bulunuyor. Irak’ta başarısızlığın, ABD’ye terör saldırısı riskinin artması anlamına geldiğini söyledi.

John McCain: Vietnam’da esir düşen eski bir donanma pilotu olan McCain, CIA’in “mahkumlara zalimce, insanlık dışı ve haysiyet kırıcı muamelesi”nin durdurulması ve bunun önlenmesini öngören yasanın desteklenmesi konusunda, Cumhuriyetçiler arasında en güçlü şekilde sesini yükselten kişiydi. Terörle mücadele yasasını ise hem 2001’de hem de 2006’da destekledi.

Mitt Romney: Güvenlik konusundaki sicili, 2002 Salt Lake City Kış Olimpiyatları’nın yönetimi tecrübesini de içeriyor. İç Güvenlik Danışmanlığı Komitesi’nin bir üyesiydi. ABD’ye yönelik daha büyük bir cihatçı tehdide karşı süren küresel çabanın bir parçası olarak, Usame Bin Ladin’i yakalamaya yemin etti.

Mick Huckabee: El Kaide üyelerinin yakalanması için gerekirse Pakistan'ın işgalini dahi düşünebilceğinin sinyalini verdi. Guantanamo Üssü'ndeki gözetim merkeziyle ilgili olaraksa, tartışmaların, ülkesinin dikkatini küresel düzeyde "Terörle Savaş" olarak adlandırdığı mücadeleden başka bir yöne çekmesinden kaygılı. Guantanamo'daki merkezin geleceğiyle ilgili tartışmaların daha çok 'sembolik' olduğunu düşünüyor. Kendisinin de ziyaret ettiği merkezde tutulan kişilere iyi davranıldığı, kamuoyundaysa aksi yönde bir algılama olduğu görüşünde.

YASADIŞI GÖÇ

Hillary Clinton: Kapsamlı bir göç reformundan yana olduğunu açıkladı. Bu reform, sınır güvenliğinin sıkılaştırılması, kaçak işçi çalıştıran işverenlerin daha ağır şekilde cezalandırılması ve tahminen 12 milyon dolayında olan yasadışı göçmenlerin günışığına çıkarılmasını içeriyor. 11 Eylül sonrası güvenlik uygulamalarına rağmen, Meksika sınırından ABD’ye girenlerin bilinemediğini söylüyor.

John Edwards: Daha sıkı sınır denetimini gerekli görmekle beraber, Amerika’nın tarihi olarak bir göçmen devleti olduğu gerçeğinin, bununla bir arada düşünülmesini istiyor. ABD-Meksika sınırını “tam bir karmaşa” olarak tanımlarken, ABD’nin bu durumu yönetmek için daha fazla para, teknoloji ve insan gücü tahsisine ihtiyaç duyduğunu söylüyor. Yasadışı göçmenlerin ABD vatandaşlığını “kazanmaları” için ceza ödemeleri ve İngilizce öğrenmelerinin şart koşulmasını istiyor.

Barack Obama: ABD-Meksika sınırının daha iyi yönetilmesi gerektiğini söyleyerek, her yıl çölden geçip ABD’ye girmeye çalışırken ölen yüzlerce yasadışı göçmenin dramına dikkat çekti. Yasadışı göçmenleri çalıştıranlara daha sıkı cezalar uygulanmasını destekliyor. Halihazırda ABD’de bulunan yasadışı göçmenler için vatandaşlığa uzanan bir yol önerilmesinin ise, bu kişiler ceza ödeyecekse ve İngilizce öğrenmek zorundalarsa, bir af anlamına gelmediğini söyledi.

Rudy Giuliani: Göç konusundaki tutumunu New York Belediye Başkanı olduğu dönemden bugüne sertleştirdi. McCain’in de desteklediği tasarıya karşı çıktı ve göçmenler için tahrif edilemeyen kimlik kartları ve yüksek teknoloji yardımıyla yürütülecek bir mücadele sistemi önerdi. Yasadışı göçmenlerin cezalandırılmalarını, bunlara İngilizce öğrenme şartı koşulmasını ve vatandaşlığa hızlıca erişememeleri gerektiğini söyledi.

John McCain: Arizona senatörü, pek çok Cumhuriyetçi tarafından, yasadışı göçe af getirdiğini söyledikleri tarafsız yasa tasarısına destek vermekle suçlandı. Geçici işçi programının gerekli olduğunu ve halihazırda ABD’de olan yasadışı çalışanlara, vatandaşlığa giden bir yol önerilmesi gerektiğini savunmuştu. Ulusal güvenlik açısından, sınır güvenliğinin sağlanması gerektiğini de söylüyor.

Mitt Romney: Senatör McCain ve Edward Kennedy tarafından önerilen tarafsız yasal düzenlemenin, yasadışı çalışanlar için “inanılmaz bir armağan” olduğunu söyledi ve bunu, affın bir türü olarak tanımladı. Ülkede yasadışı olarak bulunanların, daimi oturma iznine, yasal olarak giriş yapan kişilerden daha hızlıca ulaşamamaları gerektiğini söyledi. Kişilerin çalışma durumunu da belirten biyometrik kimlik kartlarından yana.

Mick Huckabee: Tarım sektöründe çalıştırılmak üzere Kanada ve Meksika'dan yabancı işçi getirilmesini destekliyor. Yetenekli işçilere daha fazla vize verilmesinden yana. Göçmen karşıtı bazı Cumhuriyetçilerin 'demogaji ve ırkçılık nedeniyle' suçlu olduklarını söylüyor. Amerika Birleşik Devletleri'nin önceliğinin, ülke sınırlarının güvenliğini sağlamak olduğunu belirtiyor. Sınırlarda alınacak polisiye önlemlere tam destek veriyor, sınırların 'askerleştirilmemesi' gerektiğini vurguluyor. Destek verdiği bir diğer politika da, kaçak göçmenlere-affı da içerecek şekilde-ABD vatandaşı olma yolunun açılması.

SAĞLIK SİSTEMİ

Hillary Clinton: Herkesi kapsayan bir sağlık sigortası sistemi getirmek istediğini söyledi. First Lady iken, tüm Amerikalıların kapsama alınmasını öngören, devasa ama başarısız sonuçlanmış bir projenin başındaydı. Sağlık sistemini, “2008 seçimlerinin bir numaralı konusu” yapmak istediğini söyledi. Planına gore, sigorta kuruluşları herkese hizmet sağlayacak, koruyucu çabalar ve reformlar maliyetleri düşürecek.

John Edwards: Edwards, kapsamlı bir reform planı altında, tüm Amerikalıların 2012’ye dek sigortalanmasını hedefliyor. İş dünyası, hükümet ve bireylerin sorumluluğu paylaşmalarını, sigortayı daha erişilebilir kılmayı, seçenekleri ve kaliteyi geliştirerek piyasayı reforme etmek istediğini ve maliyetleri düşürmek istediğini söylüyor. Değişiklikleri hayata geçirmek için, Başkan Bush’un en zengin Amerikalılara 2010’a dek getirdiği vergi indirimlerini eski durumuna getireceğini söyledi.

Barack Obama: Herkesin sağlık sigortası kapsamına alınması, Obama’nın planlarında da odakta yer alıyor. Özel sigorta sisteminin korunmasını, ancak bunun herkesi kapsaması için desteklenmesi gerektiğini söylüyor. Buna göre, sigorta şirketleri kimseyi daha önceden varolan koşullar nedeniyle sigorta kapsamına almayı reddedemeyecekler. Bu sistemle, sıradan bir sigorta müşterisinin 2,500 dolar tasarruf edeceğini tahmin ediyor. Kampanyadaki yardımcıları, maliyeti yılda 50-65 milyar dolar olarak veriyor. Bu maliyet zenginlere yapılan vergi indirimlerinin yürürlükten kaldırılmasıyla sağlanacak.

Rudy Giuliani: Eski belediye başkanı, devletin özel sektörle beraber çalışması ve kaliteyi yükseltip maliyetleri düşürme yolunda insanlara daha fazla seçenek sunması gerektiğini söyledi. Sistemde çatlak oluştuğunu, ancak bunun sağlam kısımları ile onarılabileceğini savundu. “Sağlık sistemini kamulaştırmamalıyız” dedi.

John McCain: Gazilerin tedavilerine destek verdiği kendi geçmişine gönderme yapıyor. Sağlık ve sosyal güvenlik sistemini reforme etmek için köklü kararlar almaya hazır olduğunu söylüyor ve tarafsız bir eylem ile maliyetlerin sürdürülebilir hale dönüştürüleceğini söylüyor.

Mitt Romney: Massachusetts Valisi iken Romney, eyaletteki herkesin sağlık sigortasına sahip olmasını, aksi takdirde cezalandırılmasını öngören düzenlemeye destek olmuştu. Tüm Amerikalıları sağlık sigortası kapsamına almanın yolunun, vergi artışları ya da hükümet programlarından ziyade, piyasa reformları olduğunu söylüyor. Bireylerin kendi sağlıklarından kendilerinin sorumlu oldukları görüşünde ısrar ediyor.

Mick Huckabee: Ulusal düzeyde bir sağlık sistemi oluşturulmasına karşı.
1992'de yaptığı bir konuşmada, AIDS hastalarının diğer insanlardan tecrit edilmeleri gerektiğini söylemişti. Ancak 2007'de, AIDS'le ilgili bilgilerinin artması sonrası artık böylesi bir politikaya ihtiyaç olmadığını belirtti. Başkan George Bush'un beş yıl içinde AIDS'le mücadeleye yönelik fonları 15 milyar dolardan 30 milyar dolara çıkarılmasını öngören Acil Eylem Planı'na tam
destek veriyor.

SOSYAL KONULAR

Hillary Clinton: Kürtaj konusunun, kadının kullanmayı tercih edebileceği temel bir anayasal hak olduğunu savunuyor. İstenmeyen gebeliklerin ilk aşamada önlenebilmesi için, inancın, değerlerin ve eğitimin rolünden de söz etmişti. Sicilinde ayrıca, “hassas bir silah denetimi düzenlemesi”nden yana tavır koyduğu ve kök hücre araştırmalarının sıkı bir savunucusu olduğu da görülüyor.

John Edwards: Yüksek mahkemenin Nisan 2007’de aldığı ve hamileliğin ileri dönemlerinde kürtajın yasaklanmasını destekleyen karara karşı olduğunu söyledi. Demokratların aynı ay içinde yapılan tartışmasında, bunun Amerika için zor bir konu olmasını anladığını söyledi. Embriyodan alınan kök hücrelere yönelik federal araştırma fonlarının genişletilmesini destekliyor.

Barack Obama: Demokratların Nisan 2007’deki tartışması sırasında konuşan Obama, kadınların kürtaj konusunda, “doktorları, aileleri ve din adamları ile beraber” kendi kararlarını kendilerinin alması gerektiğini söyledi. Evliliğin, bir erkek ve bir kadın arasında olabileceğine inanmakla beraber, eşcinsel çiftler arasındaki “sivil beraberlikleri” de destekliyor.

Rudy Giuliani: Kürtajın bir kadının seçme hakkı dahilinde olduğuna inandığını, ancak kendisinin bundan kişisel olarak nefret ettiğini söyledi. New York Belediye Başkanı iken, evlat edinmelerin yüzde 65-70 oranında arttığını, kürtajın ise yüzde 16 oranında düştüğünü vurguladı. Yüksek mahkemenin kısmi kürtaj yasağını onaylayan kararını destekledi. Eşcinsel evliliği konusunda ise bu beraberliklere yasal hakların tanınmasını desteklediğini, ancak evliliğin bir erkek ve bir kadın arasında olduğuna inandığını söyledi.

John McCain: Güney Carolina’daki başkanlık tartışması sırasında, “Roe-Wade davası” olarak bilinen davada, yüksek mahkemenin hükümetlerin kürtajı yasaklayamayacaklarına hükmeden 1973 tarihli kararının bozulması gerektiğini söyledi. Daha önce, kararın feshedilmemesi gerektiğini, çünkü bu durumun merdiven altı kürtajı körükleyeceğini söylemişti. Yüksek mahkemenin "kısmi kürtaj" konusundaki kararını ise destekliyor.

Mitt Romney: Massachusetts Valisi olduğu sırada kürtaj hakkını savunmasına rağmen, şimdi fikrini değiştirdiğini söylüyor. Kişisel olarak kürtaja daima karşı olduğunu ama klonlama gibi birtakım tıbbi gelişmelerle ilgili okumalarının ardından, duruşunu değiştirmeye yüreklendiğini söylüyor. "Kısmi kürtaj" konusundaki yüksek mahkeme kararını destekliyor.

Mick Huckabee: Kürtaj ve eşçinsellerin evlenme hakkına karşı. Eşçinsellerin orduda görev yapmalarına karşı olduğunun da sinyalini verdi, ordudaki kadınların çatışmalara katılmalarına da izin verilmemesi gerektiğini belirtti. Silah kontrolüne karşı, idam cezasınıysa destekliyor. Ayrıca dünyanın evrim yoluyla oluşmak yerine tanrısal bir güç tarafından yaratıldığı düşüncesini içeren Yaradılış Teorisi'ne de destek veriyor.