Paul Reynolds BBC

	Kuzey Kore'nin Yongbyon'daki nükleer reaktöründe plutonyum üretildiği düşünülüyor

Üstelik doğrudan görüşmeler gayet üst düzeyde gerçekleşiyor. ABD'yi görüşmelerde Dışişleri Bakan Yardımcısı Christopher Hill, Kuzey Kore'yi ise Dışişleri Bakan Yardımcısı Kim Kye-gwan temsil ediyor.

Kuzey Kore uzun süredir ikili görüşmelerde ısrar ediyor ancak Amerikan yönetimi altı ülkenin taraf olduğu görüşmeleri tercih ediyordu.

Eğer New York'daki temaslarda ilerleme sağlanabilirse, Amerikan Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice'in Nisan ayında Pekin'e giderek, orada Kuzey Kore Dışişleri Bakanı ile buluşması ve diplomasiyi bir üst düzeye taşıması bekleniyor.

Bütün bu gelişmeler, ABD'nin Kuzey kore'nin nükleer faaliyetleri ile ilgili istihbaratının güvenilirliğinin sorgulandığı bir döneme rastladı. 1994'de Kuzey Kore ile varılan anlaşmaya göre Pyonyang yönetimi nükleer silah üretme amacından vazgeçmeyi belli koşullarla kabul etmiş, Amerikan yönetimi dah asonra Kuzey Kore'nin uranyum zenginleştirmeye çalıştığını öne sürmüştü.

New York'da bu hafta gerçekleştirilen ikili görüşmeler öncesinde 13 Şubat tarihinde Pekin'de yapılan altı ülkenin katıldığı görüşmelerde 1994 yılındakinin benzeri bir anlaşmaya varıldı.

Anlaşma, Kuzey Kore'nin nükleer tesislerindeki faaliyeti, dış yardım ve diğer bazı avantajlar karşılığında önce durdurmasını, sonra da tesisleri ortadan kaldırmasını öngörüyor.

Anlaşma Kuzey Kore ile ABD arasında ikili görüşmelerin başlamasını ve iki ülke arasında tam diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasının önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik adımların atılmasını da karara bağlamıştı.

New York görüşmelerinde bütün sorunların birden çözülmesi beklenmiyor.

En çetin sorunlardan biri Kuzey Kore'nin nükleer füze teknolojisi. Şubat ayında varılan anlaşma bu konuyu içermiyor. Ancak Kuzey Kore'ye BM tarafından yaptırım uygulanmasının gerekçesiydi ve bu yaptırımlar halen geçerli.

Niçin şimdi?

Kuzey Kore ile diplomatik çözüm arayışları esasen Amerikan dış politikasında son zamanlarda gözlenen değişimden kaynaklanıyor. Ama aynı zamanda kendisini giderek daha yalnızlaşmış bulan, Ekim ayındaki füze denemelerinden sonra Çin'in desteğini de kaybeden ve BM yaptırımlarıyla karşı karşıya kalan Kuzey Kore'nin de yakınlaşma isteğinde olduğu gözleniyor.

Amerikan politikasındaki değişim ABD'nin eski radikal BM büyükelçisi John Bolton tarafından sert bir şekilde "yıllarda takip edilen prensiplerin çiğnenmesi" diye tanımlanarak eleştirilmişti.

Amerikan Kongresinde artık iki kanadın da çoğunluğunu almış olan Demokratlar ise durumdan çok memnun. Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komisyonu başkanı Tom Lantos bu memnuniyeti bizzat ifade etti.

Bilinmeyenler

Şubat'ta varılan anlaşma Kuzey Kore'nin bütün nükleer faaliyetleri hakkında ayrıntılı bilgi vermesini de öngörüyor.

Geçen hafta Kuzey Kore'nin uranyum zenginleştirme işleminde ne kadar ilerleyebildiği konusunda tartışmalar yaşanmıştı. Bu nedenle bu konuda yapılacak açıklama merakla bekleniyor.

Bush yönetimi 1994'de Clinton yönetimi döneminde varılan anlaşmayı, Kuzey Kore'nin gizlice uranyum zenginleştirmekte olduğunu ileri sürerek bozmuştu.

Ama 27 Şubat tarihinde Kongre'de yapılan bir oturumda Amerikanın Kuzey Kore ile ilgili en üst düzeydeki istihbarat görevlisi Joseph DeTrani, Kuzey Kore'nin uranyum zenginleştirmek için gerekli donanıma sahip olduğundan hemen hemen emin olduklarını ama bunları kullanıp kullanmadıkları konusunda o kadar da kesin bir kanıya sahip olmadıklarını söylemişti.

Bush yönetiminin muhalifleri bu açıklamalardan sonra, ABD'nin 1994 de Kuzey Kore ile varılmış olan anlaşmadan çekilmesinin hata olduğunu söyleyerek yönetimi eleştirmeye başladılar.

Amerikan istihbaratının Irak'daki kitle imha silahları konusunda da hatalı değerlendirmeler yaptığını hatırlatan bazı uzmanlar, Kuzey Kore'nin nükleer programıyla ilgili istihbarata da aynı şekilde kuşkuyla yaklaşılması gerektiğini savunuyorlar.