Dava yakından izleniyor

Saddam Hüseyin nasıl yargılanıyor?

Devrik Irak lideri ve yedi yardımcısı, işgalden sonra kurulan özel bir mahkeme tarafından yargılanıyor. Mahkeme salonu, Bağdat'ın merkezinde bir kale gibi korunan Yeşil Bölge'de yer alıyor.

Televizyonlardan yayınlanacak olan duruşmalarda 5 yargıçtan oluşan bir panel bulunacak. Iraklı yargıçların kimlikleri güvenlikleri nedeniyle gizli tutuluyor. Tanıklar, ana yargıç tarafından sorgulanacak.

Saddam Hüseyin davası, savaş suçlarının ya da insanlığa karşı işlenmiş suçların yargılandığı daha önceki mahkemelerden farklılıklar gösteriyor.

Benzer diğer davaların aksine sırf Iraklılardan oluşan bir yargıç heyetinin karşısına çıkan Saddam Hüseyin'in mahkeme süreci idam cezasıyla sonuçlanabilecek.

Saddam Hüseyin'in savunma stratejisinin belkemiğini İngiltere'de yaşayan Iraklı bir avukat, Abdül Hak Alani üstlendi.

Saddam Hüseyin'in savunmasına belirsiz sayıda uluslararası avukatın da katılabileceği söylendi.

Ne ile suçlanıyor?

Iraklı yetkililer şimdiye kadar Saddam Hüseyin'e getirilen resmi tek suçlamanın çoğunluğu Şii Dujail kasabasında kendisine yönelik bir suikast girişimi ardından 140'ı aşkın kişinin öldürüldüğü olay olduğunu söylüyorlar.

Irak Özel Mahkemesi'nin evraklarında geçtiği şekliyle sözkonusu olay şöyle anlatılmakta:

''Temmuz 1982'de Bağdat'ın yaklaşık 60 kilometre kuzeyinde yer alan kasabadan Saddam Hüseyin'in konvoyu geçerken küçük bir grup köylü tarafından saldırıya uğradı. Bunun sonucunda Irak ordusundan, Irak istihbaratından ve Baas partisinden birimlerin oluşturduğu Saddam Hüseyin rejiminin belli başlı güvenlik güçleri Dujail kentini bastı. Bunu izleyen günlerde yüzlerce kişi tutuklandı, bazıları idam edildi. Aralarında kadın ve erkeklerin yanısıra çocukların da bulunduğu bir grup Sumava çölünde yer alan Lia'da dört yıl boyunca haksız yere hapis tutuldu. Buna ilaveten tutuklananların meyve bahçeleri yıkıldı.''

Başka kim yargılanıyor?

Saddam Hüseyin'le birlikte yargılanan diğer yedi kişiden ikisi, eski liderin yakın çevresinden geliyor. Kalan beşi ise eski rejimin daha düşük düzeydeki yetkilileri.

• Barzan İbrahim el-Hasan, Saddam Hüseyin'in üvey kardeşi ve eski İstihbarat servisi başkanı. Binlerce rejim muhalifini öldürmekle ya da işkence uygulamakla suçlanıyor. 16 Nisan 2003'te yakalandı.
• Taha Yasin Ramazan, eski devlet başkan yardımcısı. 18 Ağustos 2003'te yakalanan Taha Yasin Ramazan, 1988'de Halepçe'de Kürtlerin zehirli gazla öldürülmesi, 1990'da Kuveyt'in işgali ya da 1991'de Şii ayaklanmasının bastırılması gibi belli başlı olaylarda Saddam Hüseyin rejiminin karar mekanizmalarında yer almakla suçlanıyor.
• Avad Hamad el-Bandar el-Sadun, eski Devrim Mahkemesi baş yargıcı.
• Abdullah Hadım Ruveid, Mezhar Abdullah Ruveid, Ali Daih Ali ve Muhammed Assam el-Ali, Dujail kentindeki olaylardan sorumlu tutulan eski Baas partisi yetkilileri.

Saddam Hüseyin kendini nasıl savunacak?

Saddam Hüseyin'in avukatlarının ilk etapta iddia makamının ortaya sunduğu bulguları incelemek için yeterli vakitleri olmadığını söyleyerek duruşmanın ertelenmesini talep etmeleri bekleniyor.

Savunma avukatlarının 2003 yılında Amerikan işgali altında kurulan özel mahkemenin meşruiyetini sorgulaması da bekleniyor.

Saddam Hüseyin'in avukatı Abdül Hak Alani, BBC'ye verdiği demeçte, ''mahkemenin bir işgal gücünün talimatları doğrultusunda kurulup işlediğini'' söyledi:

''Amerika Birleşik Devletleri'nin uluslararası hukuka göre işgal ettiği topraklarda yasal sisteme müdahale hakkı yok ve olmamalıdır.''

Dujail kasabasında öldürülenlere ilişkin olaraksa, sözkonusu kişilerin Irak yasalarınca suçlu bulunduklarını söyleyen avukat Abdül Hak Alani, ''Saddam Hüseyin'in üstlendiği tek rol idam kararlarına imza atmasıdır'' dedi.

Özel Mahkeme konusunda uluslararası kaygılar var mı?

İnsan hakları örgütleri mahkemenin kuruluş biçimine ve idam cezasını uygulama olasılığına eleştiriler getirdi.

ABD merkezli Human Rights Watch (İnsan Hakları İzleme Örgütü), özel mahkemenin Saddam Hüseyin'i adil biçimde yargılayıp yargılamayacağından emin olmadıklarını söylüyor.

Örneğin örgüte göre, Irak Özel Mahkemesi'nde Saddam Hüseyin'in ''kuşkuya yer bırakmayacak biçimde'' suçlu olduğunun kanıtlanması şart değil.

Mahkemenin suç işlendiği konusunda ''tatmin edilmesi'' yeterli görülüyor.

Human Rights Watch, bu durumun uluslararası yargı standartlarının altında olduğunu belirtiyor.

İnsan hakları örgütü, işgal altında kurulmuş bir mahkemenin meşruiyetini eleştiren çevrelere katılıyor.

Başka suçlamalar da getirilecek mi?

Saddam Hüseyin ve yanındakilerin ileri bir tarihte başka konularla ilgili olarak da yargılanması istenebilir.

Bunlar arasında ilk akla gelen Halepçe'deki Kürt katliamı, Kuveyt'in işgali, İran-Irak savaşı, Şii ve Kürt ayaklanmalarının bastırılışı gibi olaylar.

Ancak kimi gözlemciler, ''ilk başta Dujail davasından suçlu bulunursa, diğer dosyaların mahkemeye getirilmemesi sözkonusu olabilir'' diyor.

Buna gerekçe olarak Saddam Hüseyin'in mahkeme sürecini en kısa sürede idam cezasıyla kapatma isteği öne sürülüyor; ancak bu konu henüz açıklığa kavuşmuş değil.