Seçimlerde 6 bin aday yarıştı

Ülkedeki 12 milyon kayıtlı seçmenin ancak yarısının oy kullandığı tahmin ediliyor.

Bu geçen yıl yapılan başkanlık seçimlerine göre katılımda yüzde 20'nin üzerinde bir düşüş anlamına geliyor.

BBC Peştu yayınları bölümünden Necibe Kasri'yle seçimleri konuştuk.

BBC: Bu düşüşün ardında ne gibi etkenler olabilir?

NECİBE KASRİ: Seçim kurulu birkaç olası sebepten söz ediyor. Herşeyden önce seçim bıkkınlığı olabilir. Başkanlık seçimi yapılalı bir yıl bile olmadı henüz.

Sonra birçok insanın kendisini birden fazla kez seçmen kütüğüne yazdırdığı, bu nedenle seçmen sayısının yüksek çıktığı, ama seçim günü sadece bir oy kullandığı düşünülüyor.

Ayrıca politikacılara ve sürece güvensizlik de sözkonusu olabilir. Geçen seçimde karşılarında açık seçik birkaç aday vardı.

Bu kez parlamento ve yerel yönetimler için yaklaşık altı bin aday arasından tercih yapmaları gerekiyordu.

Bu kafaları karıştıran, isteksizlik yaratan bir faktör olabilir. Bence seçimin çok güçlü birkaç aday ya da talep üzerinde odaklanmaması da katılımın düşük olmasında rol oynadı.

BBC: Güvenlik konusundaki tehditlerin fazla etkili olmadığını düşünüyorsunuz o halde?

NECİBE KASRİ: Dün gördük, güvenlik önlemleri son derece sıkıydı. Üstelik insanlar seçim öncesinden, böyle olacağını biliyorlardı. Bir yerden bir yere serbestçe seyahat edemiyorlardı bir süredir güvenlik barikatları nedeniyle.

BBC: Peki, biraz da sandık başına gidenlerin karşılaştığı güçlüklerden söz edelim. Çok önemli bir faktör Afgan seçmeninin büyük bir bölümünün okuma yazma bilmemesiydi. Bu yüzden seçmen listelerinde, binlerce adayın resimleri, yanlarında ise isimlerinin yanısıra birer sembol bulunuyordu. Üç deve, iki at, beş uçak, iki süpürge, bir çalar saat gibi semboller... Nasıl işliyor bu sistem?

	Seçim sonuçları Ekim'de belli olacak

NECİBE KASRİ: Yüksek Seçim Kurulu seçmenin büyük kısmının okuma yazması olmadığını farkedince bu yönteme başvurdu.

Aynı yöntem başkanlık seçiminde de kullanılmıştı. Adayınızı tanımıyor, ismini de okuyamıyorsanız, sembolünü biliyorsunuz... Üç deve mesela..

Fakat altı bin adaya ayrı sembol bulmak kolay bir şey değil. Üstelik liste hazırlanıp çıkarıldığında bazı adaylar kendilerine verilen sembolleri beğenmediler.

Aslında kendilerine bir kaç seçenek veriliyor ama beğenmeyebiliyorlar.

Geçmişte mücahit olanlar savaşı hatırlatan sembolleri kapışıyor mesela. Bu da sorun oldu. Sonra sembollerin bazıları birbirine çok benziyor. Birçok at sembolü var örneğin.

Tamam değişik açılardan falan, ama yine de at. Orijinal fikir üretmekte zorlanmış komisyon anlaşılan.

BBC: Fakat bir yandan da afganistan tarihinde ilk kez bu düzeyde yaygın ve katılımlı bir seçim yapılıyor. Ve altı milyon insan da oy kullandı. Oy kullananların motivasyonları, umutları neydi sizce?

	Seçim sandıkları birçok bölgede eşek ve katırlarla taşındı

NECİBE KASRİ: Size dün telefonla Afganistan'dan bağlanıp, yayınımızda canlı olarak mülakat yaptığımız bir kadının hikayesini anlatmak istiyorum. "Kendinizi tanıtır mısınız?" diye sordu sunucu, tam olarak anlamadı. "İsminiz ne" dedi sunucu. "Adım mı?" dedi gayet şaşkın ve durakladı.

Çünkü bizim memlekette kadınlara adı sorulmaz, babasının adı sorulur genellikle. Biraz durakladıktan sonra söyledi adını. Sunucu bu sefer, "Niye oy kullandınız" diye sordu. Kucağında çocuğunun ağlaması duyulan kadın, "Bu küçük kızımı gönderecek okul yok. Oy verirsem belki okul yapılır. Onun için verdim" dedi.

İşte, bir çok Afgan artık, ellerindeki bu küçücük kağıt parçalarının belki de geleceklerini biraz değiştirebileceği umudunu taşıyor. Hatta bence bu oyların bir kısmı da, sıradan Afgan'ın, çevresini saran, güçlü ve silahlı kesimlere karşı bir tür protestosu.

Konuştuğumuz 80 yaşlarında bir seçmene , "Kime oy verdiniz" dedik, "Söylemem, demokrasi bu" diye cevap verdi. Bunlar Afganlar için çok yeni şeyler.