Steve Schifferes BBC Ekonomi Muhabiri

Gazze'de tarım olanakları sınırlı

Filistin ekonomisi, ikinci intifadanın başladığı 2000 yılından bu yana krizde. Krizin en derin olduğu yer ise, tarım ve küçük üreticilik imkanlarının Batı Şeria'ya kıyasla çok daha kısıtlı olduğu Gazze Şeridi.

Gazze ekonomisi büyük oranda, İsrail'e çalışmaya giden Filistinlilerin sırtındaydı. Dolayısıyla İsrail'in sınırı güvenlik gerekçesiyle kapatması, ekonomiye büyük darbe indirdi.

Filistin halkının kişi başına geliri, 1999-2003 arasında yüzde 38 geriledi. Aynı dönemde işsizlik ise, iki katına çıkarak yüzde 35'e fırladı. Bu oran Batı Şeria'da yüzde 23 seviyelerinde.

Daha da kötüsü, günde 2 dolar gelirle, yani açlık sınırının altında yaşayanların oranı yüzde 65. Batı Şeria'nın açlık sınırı altındaki nüfusu ise yüzde 30 civarında.

Eğer İsrail için geçerli olan açlık sınırı temel alınırsa, Gazze nüfusunun yüzde 88'i açlık sınırının altında yaşıyor.

Filistin ekonomisi, yakın zamanda ikiye katlanarak yıllık bir milyar dolara ulaşan dış yardımla ayakta duruyor.

2003 yılında hafif bir canlanma gösteren Gazze ekonomisi, asıl darbeyi şiddet eylemlerinin tırmanışa geçtiği 2004 yılında yedi.

İsrail ordusunun düzenlediği harekatlar sonucu Filistinlilerin Gazze içindeki hareketleri sınırlandı. Daha da kötüsü İsrail sınırını kapattı.

Bunun sonucunda ihracat düştü, insani yardım akışı aksadı ve çalışmak için hergün İsrail tarafına geçen Filistinlilerin sayısı 6 binden bine düştü.

Çatışmalar sırasında zarar gören yollar, binalar ve altyapı da cabası.

Çekilme ne getirecek?

İsrail'in Gazza Şeridi'ndeki Yahudi yerleşimlerini boşaltması, ekonomiye küçük bir canlanma getirecektir. Ancak uzun vadeli rahatlama için çözülmesi gereken daha kapsamlı ekonomik ve siyasi sorunlar bulunuyor.

Kısa vadede seyahat sınırlamasının gevşetilmesi beklenebilir. Yahudi yerleşimcilerin geride bıraktığı bazı mülkler, özellikle de seraların büyük faydası olacaktır.

Ancak daha yoğun tarım faaliyeti için Gazze'nin dışarıdan yatırım çekmesi gerekiyor.

Gazze Şeridi'nin bir şansı da denize açılabilmesi. Böylece gelecekte Filistin devletinin tek limanı olma imkanı var. Ancak buranın işler hale getirilebilmesi için ikmal ve ulaşım sorunlarının çözülmesi gerekiyor, ki bu da İsrail ve Filistin yönetimi arasında daha geniş kapsamlı bir anlaşmayı gerektiriyor.

İki taraf arasında şu anda bir gümrük birliği anlaşması var. Filistin malları, İsrail üzerinden ihraç edilebiliyor. Ancak İsrail, Filistin yönetimi Gazze'deki kontrolü tam olarak devraldıktan sonra bu anlaşmayı Gazze için yürürlükten kaldırabileceğinin sinyallerini veriyor.

Dünya Bankası'na göre böylesi bir gelişme, İsrail pazarına ulaşımını engelleyerek ve gümrük gelirlerini düşürerek, Filistin ekonomisine büyük darbe vurabilir.

Öte yandan İsrail, Filistin ekonomisi ile bağlarını daha da koparacağını gizlemiyor. Batı Şeria'da inşa edilen duvar bunun en büyük örneği. İsrail ayrıca, 2008'den itibaren Filistinlilere çalışma izni vermeyeceğini belirtiyor.