İran'ın İsfahan'daki faaliyeti Kasım 2004'te durdurulmuştu

İran Nükleer Enerji Kurumu'nun başkanı Gulam Rıza Ağazade, "İsfahan'da şu ana kadar açılmayan mühürler de bugün açılacak ve faaliyet başlıyacak" diye konuştu.

Daha sonra Reuter ajansına mülakat veren İran Nükleer Enerji Kurumu Başkan Yardımcısı Muhammed Saidi ise İsfahan'daki mühürlerin Atom Enerjisi Kurumu'nun izniyle açıldığını söyledi.

Yeni Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad'dan da bir açıklama geldi. Cumhurbaşkanı uranyum dönüştürmeye yeniden başlamakla İran'ın yasal bir hakkını kullandığını söyledi.

Saidi "bir kaç dakika önce Atom Enerjisi Kurumu'ndan İsfahan tesislerindeki mühürlerin sökülmesine izin veren mektubu aldık" diye konuştu ve iznin, kurum tarafından denetim amaçlı kamera ve teçhizatın tesise yerleştirilmesi işlemlerinin tamamlanması ardından verildiğini söyledi.

İran, İsfahan tesislerindeki nükleer faaliyetlerini AB ile başlattığı görüşmelerde bir iyi niyet jesti olması amacıyla 2004 yılında askıya almış, tesisler Atom Enerjisi Kurumu denetçileri tarafından mühürlenmişti. Fakat, İran geçen pazartesi gününden itibaren faaliyetleri kısmen yeniden başlattığını açıklamıştı.

İran'ın Natanz kentindeki diğer nükleer tesisinde halen faaliyete geçilmiş değil. Fakat yetkililer, burada da faaliyetin başlıyabileceğini söylüyorlar.

İran AB üçlüsü diye bilinen İngiltere, Almanya ve Fransa ile sürdürdüğü görüşmelerde bir anlaşma umudu görmediğini söyleyerek faaliyetlerini başlatma kararı almış, AB tarafından iletilen son uzlaşma teklifini de reddetmişti.

Birleşmiş Milletlerin nükleer enerjiyle ilgili kolu Atom Enerjisi Kurumu şimdi Viyana'daki merkezinde dün başlattığı toplantıyla son gelişmeleri ve atılacak adımları değerlendiriyor.

Yaptırım tehdidi

Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun 35 üye ülkenin temsilcilerinden oluşan yönetim kurulu gayri resmi temaslarla İran ile ilgili olarak yapılacak açıklamanın tonu üzerinde anlaşma sağlamaya çalışıyor.

İran'ın yeni cumhurbaşkanı görüşmeye açık olduğunu söylüyor

Bu uzlaşma sağlandığında resmi bir toplantıyla, atılacak adımlar onaylanacak.

İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mahmut Ahmedinecad, ülkesinin nükleer programıyla ilgili görüşmeleri yürütmeye ve yeni öneriler getirmeye hazır olduğunu bildirdi.

Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği ise Tahran'ın AB üçlüsü diye adlandırılan İngiltere, Almanya ve Fransa ile iki yıldır sürdürdüğü görüşmelere geri dönmesini istiyor.

ABD ve AB ayrıca ekonomik ve siyasi bazı teşvikler karşılığında, İran'ın nükleer faaliyetlerini de derhal yeniden durdurmasını istiyor.

Washington ve Brüksel Tahran'ın sivil amaçlı faaliyetlerin perdesi altında nükleer silah üretmeyi hedeflediğinden bu amaçla silahlarda kullanılabilecek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum elde etme teknolojisine ulaşmaya çalıştığından kuşkulanıyor.

İran ise imzalamış olduğu Nükleer Silahların Yaygınlaşmasını Önleme Anlaşması'nın kendisine, barışçıl amaçlarla nükleer faaliyetlerine devam etme hakkı verdiğini, dolayısıyla faaliyetlerinin tamamen meşru olduğunu söylüyor.

Kuşkuların ötesinde, Atom Enerjisi Kurumu'nun itirazlarının zeminini ise daha çok İran'ın bu faaliyetlerini bir süre kurumun denetiminden uzak, gizli şekilde yürütmüş olması oluşturuyor.

'İkna edilemiyecek'

İngiltere'nin Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu nezdindeki temsilcisi Peter Jenkins, şu anda İran'ın ikna edilmesinin imkansız gibi göründüğünü söyledi.

Jenkins, bu durumda başka seçenekleri değerlendirmek zorunda kalabileceklerini bunlar arasında konunun BM Güvenlik Konseyi'ne havale edilmesinin de bulunduğunu söyledi.

Rusya dan da çağrı

Bu arada, Rusya da İran'a, uranyum dönüştürmeye yönelik çalışmalarını derhal durdurma çağrısı yaptı.

İran'a, elektrik üretme amacıyla reaktörler inşa etmesinde yardımcı olan Rusya, Tahran'dan Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'yla işbirliğine devam etmesini istiyor.

İran'la ilgili diplomatik süreçte geri plana çekilmiş gibi görünen ABD'de de Başkan George Bush bir açıklama yaparak, İran'ın yeni cumhurbaşkanının, görüşmelere oturmaya hazır olduğunu bildirmesini olumlu bir gelişme olarak niteledi.

Ancak George Bush, İran'ın nükleer silah geliştirmek istediği konusunda hala derin kuşkuları olduğunu söyledi.

Dönüştürme ne demek?

İran'ın İsfahan'daki tesisleri, uranyum dönüştürme işleminin yapıldığı bir yer.

İsfahan'da faaliyet pazartesi günü yeniden başladı

Dönüştürme, ham uranyumdan zenginleştirilmiş uranyuma kadar uzanan nükleer yakıt döngüsünde ilk aşamalardan biri.

Uranyum düşük düzeyde zenginleştirildiğinde nükleer enerji sahasında kullanılabiliyor. İran'ın hali hazırda bu teknolojiye sahip olduğu düşünülüyor.

Ama silah yapımında kullanılabilen uranyumun çok daha yüksek düzeyde zenginleştirilmesi gerekli.

Amerikan istihbarat örgütlerinin son zamanlarda basına sızan bir değerlendirmesinde İran'ın bu teknoloji ve yeteneğe ulaşmasının 10 yılı bulabileceği belirtilmişti.